Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. akt II SAB/Wa 661/16 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w osobach: Kai Angerman, Sławomira Antoniuka, Doroty Apostolidis, Jolanty Augustyniak-Pęczkowskiej, Aliny Balickiej, Beaty Blankiewicz-Wóltańskiej, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Piotra Borowieckiego, Dariusza Chacińskiego, Bogusława Cieśli, Jolanty Dargas, Anety Dąbrowskiej, Iwony Dąbrowskiej, Małgorzaty Długosz-Szyjko, Magdaleny Durzyńskiej, Bożeny Dziełak, Anny Falkiewicz-Kluj, Ewy Frąckiewicz, Jacka Fronczyka, Mirosława Gdesza, Joanny Gierak-Podsiadły, Izabeli Głowackiej-Klimas, Katarzyny Golat, Sylwestra Golca, Agnieszki Góry-Błaszczykowskiej, Andrzeja Góraja, Ewy Grochowskiej-Jung, Pawła Grońskiego, Małgorzaty Grzelak, Ireny Jakubiec-Kudiura, Tomasza Janeczko, Izabelli Janson, Małgorzaty Jareckiej, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Andrzeja Kani, Danuty Kani, Andrzeja Kołodzieja, Barbary Kołodziejczak-Osetek, Marty Kołtun-Kulik, Piotra Korzeniowskiego, Iwony Kosińskiej, Włodzimierza Kowalczyka, Marioli Kowalskiej, Mirosławy Kowalskiej, Sławomira Kozika, Piotra Kraczowskiego, Beaty Krajewskiej, Marka Krawczaka, Agnieszki Krawczyk, Łukasza Krzywki, Joanny Kube, Macieja Kurasza, Pameli Kuraś-Dębeckiej, Ewy Kwiecińskiej, Anety Lemiesz, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Henryki Lewandowskiej-Kuraszkiewicz, Jakuba Linkowskiego, Adama Lipińskiego, Agnieszki Łąpieś-Rosińskiej, Ewy Machlejd, Iwony Maciejuk, Krystyny Madalińskiej-Urbaniak, Magdaleny Maliszewskiej, Małgorzaty Małaszewskiej-Litwiniec, Bożeny Marciniak, Ewy Marcinkowskiej, Wojciecha Mazura, Agnieszki Miernik, Anny Mierzejewskiej, Marzeny Milewskiej-Karczewskiej, Hanny Mleczko-Jabłońskiej, Doroty Mydłowskiej, Krystyny Napiórkowskiej, Gabrieli Nowak, Tadeusza Nowaka, Grzegorza Noweckiego, Elżbiety Olechniewicz, Izabeli Ostrowskiej, Stanisława Pietrasa, Mirosławy Pindelskiej, Dariusza Pirogowicza, Ewy Pisuly-Dąbrowskiej, Piotra Piszczka, Piotra Przybysza, Ewy Radziszewskiej-Krupy, Zdzisława Romanowskiego, Grzegorz Rząsy, Anny Sękowskiej, Joanny Skiby, Alojzego Skrodzkiego, Elżbiety Sobielarskiej, Beaty Sobochy, Michała Sowińskiego, Tomasza Staweckiego, Jarosława Stopczyńskiego, Tomasza Szmydta, Przemysława Szustakiewicza, Danuty Szydłowskiej, Anny Szymańskiej, Waldemara Śledzika, Grażyny Śliwińskiej, Marii Tarnowskiej, Krystyny Tomaszewskiej, Arkadiusza Tomczaka, Jarosława Trelki, Anety Trochim-Tuchorskiej, Marty Waksmundzkiej-Karasińskej, Janusza Walawskiego, Eugeniusza Wasilewskiego, Marii Werpachowskiej, Anny Wesołowskiej, Andrzeja Wieczorka, Anity Wielopolskiej, Agnieszki Wilczewskiej-Rzepeckiej, Urszuli Wilk, Mariana Wolanina, Agnieszki Wójcik, Ewy Wrzesińskiej-Józków, Tomasza Wykowskiego, Dariusza Zalewskiego, Tomasza Zawiślaka, Wandy Zielińskiej-Baran, Elżbiety Zielińskiej-Śpiewak, Bożeny Zwolenik, Teresy Zyglewskiej, Przemysława Żmicha, Olgi Żurawskiej-Matusiak, Sławomira Fularskiego, Leszka Kobylskiego, Cezarego Kosterny, Artura Kota, Justyny Mazur, Renaty Nawrot, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Iwony Szymanowicz-Nowak, Marka Wroczyńskiego od orzekania w sprawie oraz o wyłączeniu od orzekania w sprawie: sędziego WSA Joanny Kube i sędziego WSA Ewy Marcinkowskiej w sprawie ze skargi B. W. na bezczynność Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielenie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2017 r., sygn. akt II SAB/Wa 661/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku B. W., wyłączył od orzekania w sprawie: sędziego WSA Joannę Kube i sędziego WSA Ewę Marcinkowską oraz oddalił wniosek o wyłączenie pozostałych sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w skardze na bezczynność Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie rozpoznania wniosku o udzielnie informacji publicznej, skarżący zawarł wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów WSA w Warszawie. Wniosek uzasadnił skarżeniem bezczynności tego Sądu.

Na podstawie zarządzenia z dnia 3 listopada 2016 r. wezwano skarżącego do podania imion i nazwisk wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, których wyłączenia żąda oraz wskazania w odniesieniu do każdego z nich okoliczności uprawdopodabniających żądanie wyłączenia.

W odpowiedzi skarżący wskazał z imienia i nazwiska 138 sędziów, wskazując że stroną postępowania jest Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który sprawuje nadzór nad działalnością administracyjną sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Odnośnie wyłączenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – sędziego Wojciecha Mazura wskazał, że jest on stroną postępowania.

W toku postępowania sędzia Ewa Marcinkowska oraz sędzia Joanna Kube wniosły o wyłączenie od rozpoznania sprawy na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazały, że w sprawie zajmowały stanowisko w imieniu organu tj. Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Z oświadczeń pozostałych sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a znajdujących się w aktach sprawy wynika, że po ich stronie nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Nie zachodzą również ustawowe przesłanki z art. 18 P.p.s.a.

Zarządzeniem Wiceprezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2017 r. wniosek skarżącego o wyłączenie przekazano do Wydziału III celem rozpoznania.

Wniosek ten został rozpoznany przez sędziów Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którzy nie byli objęci wnioskiem o wyłączenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziów wskazał, że zasadne jest wyłączenie od orzekania w sprawie sędziego Ewy Marcinkowskiej oraz sędziego Joanny Kube. W aktach sprawy znajdują się wnioski wskazanych sędziów o ich wyłączenie, z uwagi na zajmowanie stanowiska w sprawie w imieniu organu – Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego o wyłączenie od orzekania w sprawie Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sędziego Wojciecha Mazura, wskazano, że sędzia Wojciech Mazur jest sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego i nie orzeka w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Tym samym wniosek skarżącego w powyższym zakresie nie może być uwzględniony.

Odnośnie pozostałych sędziów wskazanych przez skarżącego z imienia i nazwiska w piśmie z dnia 14 listopada 2016 r., Sąd wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby w stosunku do nich zachodziły jakiekolwiek, z wymienionych w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., przyczyny wyłączenia sędziów.

W ocenie Sądu sprawowanie przez Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nadzoru nad działalnością administracyjną tego Sądu dotyczy jedynie działalności administracyjnej. Celem nadzoru sprawowanego przez prezesa wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zapewnienie sprawności i rzetelności w wykonywaniu zadań powierzonych Sądowi. Innymi słowy, nadzór sprawowany przez prezesa wojewódzkiego sądu administracyjnego jest ograniczony do sfery pozaorzeczniczej sędziego i nie może wkraczać w dziedzinę jego niezawisłości.

Co równie istotne, wymienieni przez skarżącego sędziowie – za wyjątkiem sędziego Joanny Kube oraz sędziego Ewy Marcinkowskiej – złożyli pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Nie zachodzą również ustawowe przesłanki z art. 18 P.p.s.a. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie podważyła wiarygodności tych oświadczeń.

Zażalenie na powyższe postanowienie, w zakresie w jakim oddalono wniosek o wyłączenie sędziów (z wyjątkiem oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego Wojciecha Mazura) wniósł B. W.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim przepis ten jest normatywną gwarancją konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa, poprzez niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa niewyłączenie wszystkich sędziów WSA w Warszawie, co sprawia, że sędziowie WSA w Warszawie będą rozpatrywali sprawę dotyczącą Prezesa WSA w Warszawie;

oraz naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 19 P.p.s.a., w zakresie w jakim niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie istnieją okoliczności mogące wywołać uzasadniającą wątpliwość co do bezstronności pozostałych sędziów WSA w Warszawie.

W oparciu o powyższe zarzuty B. W. wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w części, w jakiej oddalono wniosek o wyłączenie sędziów (z wyjątkiem oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego Wojciecha Mazura) oraz uwzględnienie złożonego wniosku o wyłączenie sędziów (z wyjątkiem wniosku o wyłączenie sędziego Wojciecha Mazura);

ewentualnie zaś o:

uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie;

2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Niezależnie od przyczyn wymienionych powyżej, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, o czym stanowi art. 19 P.p.s.a. Powyższy przepis reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na sąd obowiązek zbadania, czy taka okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie w odniesieniu do sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazanych z imienia i nazwiska we wniosku z dnia 14 listopada 2016 r. (i których wniosek o wyłączenie oddalono) brak jest przesłanek, które uzasadniałyby ich wyłączenie. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 P.p.s.a., a podane przez skarżącego okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów.

Wpływ Prezesa wojewódzkiego sądu administracyjnego na organizację pracy sędziów wojewódzkiego sądu administracyjnego nie daje podstaw do wyłączenia sędziów zarówno na podstawie art. 18 jak i 19 P.p.s.a., nawet pomimo subiektywnego przekonania skarżącego o takiej konieczności. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.u.s.a.", sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z art. 20 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że Prezes wojewódzkiego sądu administracyjnego kieruje sądem i reprezentuje go na zewnątrz, pełni czynności administracji sądowej i inne czynności przewidziane w ustawie. Wobec powyższego trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że nadzór prezesa wojewódzkiego sądu administracyjnego ograniczony jest do sfery pozaorzeczniczej sędziego i nie wkracza w dziedzinę jego niezawisłości. Powyższe potwierdza przepis art. 22 § 1 P.u.s.a. w zw. z art. 22 § 4 P.u.s.a., stosownie do którego prezes wojewódzkiego sądu administracyjnego ma prawo wglądu w czynności właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, może być obecny na rozprawie toczącej się z wyłączeniem jawności, może żądać wyjaśnień oraz usunięcia uchybień. Czynności te nie mogą jednakże wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie są niezawiśli.

Dodatkowo złożone przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oświadczenia pozwalają przyjąć, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie wywołują uzasadnionej wątpliwości, co do bezstronności tych sędziów. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez wszystkich sędziów, których wniosek dotyczy. Sędziowie objęci wnioskiem B. W. złożyli wymagane oświadczenia, wskazując, że wobec nich nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 19 P.p.s.a. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.