II OSK 2567/12 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-03-21	
Data wpływu	2012-10-10	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Andrzej Gliniecki /przewodniczący/
Grzegorz Czerwiński
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6016 Ochrona przeciwpożarowa	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie	
Sygn. powiązane	VII SA/Wa 2483/11	
Skarżony organ	Komendant Państwowej Straży Pożarnej	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2012 nr 0 poz 270; art. 184; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Czerwiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2014r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. Zakład Linii Kolejowych w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 2483/11 w sprawie ze skargi PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. Zakład Linii Kolejowych w B. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych obowiązków oddala skargę kasacyjną	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2483/11 oddalił skargę PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. Zakład Linii Kolejowych w B. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych obowiązków.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...]Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej w P. działając na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 i art. 27 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r., Nr 12, poz. 68 ze zm.), w związku z uchybieniami naruszającymi przepisy przeciwpożarowe, opisanymi w protokole czynności kontrolno-rozpoznawczych z dnia 10 czerwca 2011 r., nakazał PKP PLK S.A., Zakład Linii Kolejowych w B. odnowić poprzez całkowite oczyszczenie z wszelkiej rośliności do warstwy mineralnej, pasy przeciwpożarowe zlokalizowane w sąsiedztwie linii kolejowej [...] na terenach administrowanych przez Nadleśnictwo P. w terminie do 25 lipca 2011 r.

Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie wniosło PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zakład Linii Kolejowych w B..

[...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu 10 czerwca 2011 r. przedstawiciel Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w P. przeprowadził kontrolę terenów leśnych administrowanych przez Nadleśnictwo P. dotyczącą pasów przeciwpożarowych zlokalizowanych w Leśnictwie K. i Z., wzdłuż linii kolejowej, której zarządcą w obrębie wskazanego odcinka jest spółka PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zakład Linii Kolejowych w B.. Podczas kontroli stwierdzono nieprawidłowości w zakresie zabezpieczenia przeciwpożarowego lasu, polegające na braku odnowienia pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych.

Organ odwoławczy podał, że stosownie do § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 109, poz. 719) lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok; ust. 2 § 38 cyt. rozporządzenia odsyła do ustaw o transporcie kolejowym, o lasach oraz o ochronie przeciwpożarowej i jest informacją o regulacjach prawnych, które dotyczą usytuowania pasów przeciwpożarowych przy obiektach. W dalszej części uzasadnienia organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 i art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, podtrzymując w ten sposób stanowisko organu I instancji w kwestii prawidłowości określenia podmiotu zobowiązanego do wykonania nałożonych obowiązków.

Skargę na decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. wniosła PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zakład Linii Kolejowych w B.. Skarżąca Spółka nie zgodziła się z wykładnią przepisów zaprezentowaną przez organy administracji nakładającą na zarządcę linii kolejowej obowiązek odnowienia pasów przeciwpożarowych na terenach leśnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga jest niezasadna.

Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 w zw. art. 55 ustawy o transporcie kolejowym oraz § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Powołany przepis § 38 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w: ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435, z późn. zm.), ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.) oraz ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r. Nr 178, poz. 719 ze zm.), określają: rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 i Nr 82, poz. 573) oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955).

Zgodnie zatem z przytoczonym unormowaniem podmioty zobowiązane do wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych określają wymienione w tej regulacji prawnej ustawy, w tym ustawa o transporcie kolejowym i ustawa o lasach.

Przytaczając treść przepisu art. 17 ust.1 pkt 1,2 i 3 ustawy o transporcie kolejowym Sąd stwierdził, że wynika z niego obowiązek o charakterze generalnym spoczywający na zarządcy infrastruktury kolejowej, zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego i ochrony przeciwpożarowej. Zdaniem Sądu nie powinno budzić wątpliwości, że ustawodawca nałożył na zarządców i przewoźników kolejowych obowiązek bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego oraz spełnienia warunków technicznych i organizacyjnych na szlakach kolejowych i bocznicach w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Wymienione w przepisie czynności mają ścisły związek z obowiązkiem prowadzenia ruchu kolejowego w sposób bezpieczny. Z przepisem tym koresponduje art. 55 omawianej ustawy, który w celu realizacji obowiązków spoczywających na zarządcy infrastruktury kolejowej, umożliwia mu, urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem (art. 55 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym). Jednocześnie należy dostrzec, że w art. 54 ustawy zawarto delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia m.in. sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych, biorąc pod uwagę zapewnienie bezpieczeństwa ruchu kolejowego.

Kierując się powyższym, Sąd stwierdził, iż zarzuty merytoryczne podniesione w skardze są całkowicie bezzasadne. Wskazane regulacje prawne dają bowiem podstawę do nałożenia obowiązku dotyczącego mineralizacji pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowej przebiegającej przez obszary leśne na zarządcę infrastruktury kolejowej, którym w niniejszej sprawie jest PKP PLK S.A., Zakład Linii Kolejowych w B..

Sąd podkreślił ponadto, że właściwe ustalenie w decyzji podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie pasów przeciwpożarowych znajduje swoje potwierdzenie także w dalszych regulacjach ustawy o transporcie kolejowym, w tym w art. 56, stanowiącym, że to na zarządcy spoczywa obowiązek wykonania decyzji właściwego organu polegający na usunięciu elementów drzewostanu lub krzewostanu utrudniających widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne. Wobec tego nie ma uzasadnienia prawnego dla obarczania obowiązkiem wykonania pasów przeciwpożarowych lasów państwowych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zakład Linii Kolejowych w B.. Zaskarżając wyrok w całości, Spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.. Podniesiono w niej następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 24

sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. t.j. z 2009 r., Nr 178, poz. 1380) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i brak uwzględnienia, iż

podmiotem odpowiedzialnym za ochronę przeciwpożarową terenu, na którym są

umiejscowione pasy przeciwpożarowe, a więc także za wykonanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych, jest jego właściciel, tj. właściwe miejscowo nadleśnictwo;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 16, poz. 94, j.t.) w zw. z § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r., Nr 109, poz. 719) poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż stanowią one podstawę odpowiedzialności skarżącego za wykonanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych w wypadku, gdy art. 17 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy stanowi jedynie ogólne zobowiązanie zarządców, przewoźników kolejowych i użytkowników bocznic kolejowych do spełniania warunków technicznych i organizacyjnych zapewniających ochronę przeciwpożarową i nie wynikają z niego żadne skonkretyzowane obowiązki w tym zakresie, ponadto dotyczy on tylko terenu kolejowego, pozostającego w zarządzie skarżącego, na którym przedmiotowe pasy przeciwpożarowe w ogóle się nie znajdują;

3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 55 ust. ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż wynika z niego obowiązek wykonywania pasów przeciwpożarowych przez zarządcę linii kolejowej;

4. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 3 § 1 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy wobec braku ustosunkowania się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2011 r., Nr 12, poz. 59, j.t.) oraz art. 4 ust 1 i 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej;

5. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku stanowisk wobec części zarzutów zawartych przez skarżącego w skardze, tj. zarzutów naruszenia przez organ administracji art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach oraz art. 4 ust 1 i 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej, co uniemożliwia stwierdzenie, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu;

6. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak przeprowadzenia z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów na okoliczność podmiotu będącego właścicielem i sprawującego władztwo nad terenem, na którym znajdują się przedmiotowe pasy przeciwpożarowe oraz dokonanie na tej podstawie błędnej oceny dowodów, błędnego ustalenia stanu faktycznego i błędnej jego subsumpcji pod przepisy prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w świetle art. 4 ust. 1 i 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej obowiązek wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych spoczywa na właścicielach gruntów, na których się pasy się znajdują, tj. właściwych miejscowo nadleśnictwach a nie na skarżącym;

7. naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w postaci art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi skarżącego w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w W. została wydana z naruszeniem art. 4 ust. 1 i 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej, z którego wynika obowiązek wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych przez właścicieli gruntów, na których się znajdują, tj. właściwe miejscowo nadleśnictwa a nie przez skarżącego i w postaci art. 55 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym;

8. naruszenie przepisów postępowania mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w postaci art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w wypadku, gdy organy administracji Komendant Powiatowy PSP w P. i [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w W. nie przeprowadziły postępowania dowodowego na okoliczność podmiotu będącego właścicielem i sprawującego władztwo nad terenem, na którym znajdują się przedmiotowe pasy przeciwpożarowe, przez co w świetle treści art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej zaskarżona decyzja [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w W. została wydana z naruszeniem mającym istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w w/w zakresie.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca Spółka wywodziła, że z art. 4 ust. 1 i 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej wynika, iż odpowiedzialność za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej na danym terenie spoczywa na właścicielu terenu, a więc w tym wypadku na właściwym miejscowo nadleśnictwu, nie zaś, jak to przyjęły organy i Sąd pierwszej instancji na zarządcy infrastruktury kolejowej.

Ponadto Spółka wskazała, że przepis art. 17 ust. 1 i 3 ustawy o transporcie kolejowym, jak i cała ustawa, odnosi się zasadniczo do terenów kolejowych, tymczasem przedmiotowe pasy przeciwpożarowe są umiejscowione poza linią kolejową. Dokonanie przez WSA w Warszawie interpretacji w/w przepisu w sposób nakładający na skarżącego obowiązek wykonywania i utrzymywania przedmiotowych pasów przeciwpożarowych pozostaje także z sprzeczności z art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, która wprost nakłada obowiązki z zakresu ochrony przeciwpożarowej terenu na jego właściciela, tj. nadleśnictwo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach określonych w art.183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. t.j. 2012, poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej, jako "p.p.s.a." i nie stwierdzając przy tym wystąpienia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest ona niezasadna.

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy ustalenia podmiotu, na który ustawodawca nałożył obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe od terenów leśnych.

Strona skarżąca prezentuje stanowisko, że z art.4 ust. 1 i 1 a ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej wynika, iż odpowiedzialność za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej na danym terenie spoczywa na jego właścicielu, a więc w niniejszej sprawie na właściwym miejscowo nadleśnictwu. Uszła jednak uwadze skarżącej Spółce treść art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy zgodnie, z którym osoba fizyczna, osoba prawna, organizacja lub instytucja korzystające ze środowiska, budynku, obiektu lub terenu są obowiązane zabezpieczyć je przed zagrożeniem pożarowym lub innym miejscowym zagrożeniem. Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu, a także podmioty, o których mowa w ust. 1, ponoszą odpowiedzialność za naruszenie przepisów przeciwpożarowych, w trybie i na zasadach określonych w innych przepisach (art. 3 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej).

Z przepisów tych wynika, że właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu budowlanego ma obowiązek tak zabezpieczyć ten obiekt, aby nie stał się on źródłem zagrożenia pożarowego. Nie budzi wątpliwości, że linia kolejowa jako obiekt liniowy, w rozumieniu art. 3 pkt 3 a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2010, Nr 243, poz. 1623 ze zm.) jest obiektem budowlanym. Jednym z celów podlegających ochronie na podstawie ustawy o ochronie przeciwpożarowej jest więc także środowisko, dlatego w ustawie tej przewidziano środki ochrony m.in. lasów, aby zapobiegać powstawaniu i rozprzestrzenianiu się w nich pożarów. Odpowiedzialność spoczywa bowiem na tym podmiocie, który stwarza zagrożenie pożarowe. Wybór przebiegu inwestycji liniowej przez określone obszary, w tym leśne stanowił i stanowi uprawnienie podmiotów je realizujących. W związku z realizacją linii kolejowych ustawa przyznaje podmiotom nie tylko prawa, lecz nakłada na te podmioty również określone obowiązki w tym zakresie. Jednym z takich obowiązków jest niewątpliwie dbałość o stan środowiska i ponoszenie odpowiedzialności za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasada ta została jednoznacznie określona w art. 86 Konstytucji RP. W tym kontekście chybiona jest argumentacja strony skarżącej, że pasy przeciwpożarowe umiejscowione są poza linią kolejową, a teren, na którym są pasy przeciwpożarowe nie stanowi linii kolejowej.

Przepis art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobów i warunków ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, które powinno uwzględnić również sposoby zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów. Na podstawie tej delegacji ustawowej wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).

W myśl § 38 ust. 1 tego rozporządzenia lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok. Przepis § 38 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w: ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 435, z późn. zm.), ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 16, poz. 94, z późn. zm.) oraz ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej określają:

1) rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 i Nr 82, poz. 573);

2) rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955).

Z przepisu tego wynika, że w tych trzech wskazanych ustawach, tj. ustawie o lasach, w ustawie o transporcie kolejowym oraz ustawie o ochronie przeciwpożarowej wymienione zostały podmioty, na których ciąży obowiązek wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Natomiast rodzaje i sposób wykonania tych pasów określają przepisy dwóch rozporządzeń, z których pierwsze zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 9 ust. 3 ustawy o lasach, a drugie – na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 54 ustawy o transporcie kolejowym.

Podkreślenia wymaga, że przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 80, poz. 563), które obowiązywało przed wejściem w życie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. wskazywały wprost, że obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych ciąży m.in. na właścicielach linii kolejowych (§ 34 ust. 3 pkt 2), czy też na właścicielach lub zarządcach lasów położonych przy drogach publicznych (§ 34 ust. 3 pkt 4).

Obecnie obowiązujące rozporządzenie z dnia 7 czerwca 2010 r. nie określa podmiotów obowiązanych do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych w lasach, lecz odwołuje się w tym zakresie do przepisów wskazanych trzech ustaw (o lasach, o transporcie kolejowym i o ochronie przeciwpożarowej). Należy zatem dokonać analizy regulacji prawnych dotyczących omawianego zagadnienia przewidzianych w tych ustawach.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 16, poz. 94, ze. zm.). Przepis ten stanowi, że zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające: bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego (pkt 1); bezpieczną eksploatację pojazdów kolejowych (pkt 2); ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska (pkt 3).

Realizację tego obowiązku podmiotom wymienionym w art. 17 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym umożliwia regulacja zawarta w art. 55 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że zarządca infrastruktury kolejowej ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem: ustawiać zasłony odśnieżne (pkt 1), zakładać żywopłoty (pkt 2), urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe (pkt 3). Z treści pkt 3 wskazanego przepisu wynika wprost, że zarządca infrastruktury kolejowej ma obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Natomiast ustalenie odszkodowania za urządzanie i utrzymywanie pasów przeciwpożarowych następuje w drodze umowy stron (art. 55 ust. 2). Nie można zgodzić się z prezentowanym przez stronę skarżącą stanowiskiem, że z przepisu tego wynika jedynie prawo, a nie obowiązek zarządcy infrastruktury kolejowej do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Przepis ten daje zarządcy infrastruktury kolejowej ustawowe prawo, ale do wejścia na cudzy grunt w celu wykonania ciążącego na nim obowiązku urządzenia lub utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Jest to uprawnienie o charakterze cywilnoprawnym do korzystania z nieruchomości innego podmiotu za odszkodowaniem. Prawo to zostało przyznane zarządcy infrastruktury kolejowej właśnie w celu umożliwienia mu wykonania ciążącego na nim obowiązku wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym. Wykładnia celowościowa art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym potwierdza więc istnienie po stronie zarządcy infrastruktury kolejowej obowiązku urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych.

Przedstawione regulacje prawne przemawiają za uznaniem, że to na zarządcy infrastruktury kolejowej ciąży obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych przebiegających przez tereny leśne. Obowiązek ten wynika zarówno z wykładni systemowej wskazanych wyżej przepisów ogólnych ustawy o ochronie przeciwpożarowej, jak również z treści art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym oraz z wykładni celowościowej art. 55 ust. 1 tej ustawy. W związku z powyższym niezasadne są podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji tych przepisów prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów strony skarżącej, że obowiązek właściciela lasu urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych wynika z art.4 ust.1 i ust.1 a ustawy o ochronie przeciwpożarowej i z art. 13 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach..

W myśl art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach w celu zapewnienia powszechnej ochrony lasów właściciele lasów są obowiązani do kształtowania równowagi w ekosystemach leśnych, podnoszenia naturalnej odporności drzewostanów, a w szczególności do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów. Przepis art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach stanowi natomiast, że właściciele lasów są obowiązani do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania, a w szczególności do pielęgnowania i ochrony lasu, w tym również ochrony przeciwpożarowej. Z przepisów tych wywieść należy, że są to obowiązki właścicieli lasów w zakresie ochrony przeciwpożarowej, wynikające z powszechnej ochrony lasów, niezastrzeżone przez przepisy szczególne dla innych podmiotów m.in. dla zarządców linii kolejowych.

Na podstawie delegacji zawartej w art. 9 ust. 3 ustawy o lasach zostało wydane rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 ze zm.), które zostało powołane również we wspomnianym § 38 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Przepis § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. wyróżnia cztery podstawowe rodzaje pasów przeciwpożarowych: typu A, oddzielający las od dróg publicznych dróg dojazdowych niebędących drogami publicznymi do zakładu przemysłowego lub magazynowego, obiektów magazynowych i użyteczności publicznej; typu B, oddzielający las od parkingów, zakładów przemysłowych i dróg poligonowych; typu C, oddzielający las od obiektów na terenach poligonów wojskowych oraz typu D, rozdzielający duże zwarte obszary leśne.

W rozporządzeniu tym nie wymieniono pasów przeciwpożarowych oddzielających las od linii kolejowych, co świadczy o tym, że obowiązek ich urządzania nie ciąży na właścicielach lasów.

Kwestie dotyczące pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych reguluje natomiast rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955) wydane na podstawie art. 54 ustawy o transporcie kolejowym. Ten akt prawny reguluje wprawdzie jedynie kwestie techniczne dotyczące sposobu urządzania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych, ale poprzez powiązanie kompetencyjne z ustawą o transporcie kolejowym pośrednio wskazuje krąg podmiotów, na których obowiązek wykonania takich pasów spoczywa.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a.. poprzez pominięcie przez Sąd pierwszej instancji dowodów uzupełniających z dokumentu na okoliczność podmiotu będącego właścicielem i sprawującego władztwo nad terenem, na którym znajdują się przedmiotowe pasy przeciwpożarowe. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, o jakim dowodzie uzupełniającym z dokumentów mowa w zarzutach skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał z jakiego dokumentu miałby dopuścić dowód Sąd pierwszej instancji.

Nietrafny jest stawiany uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji wskazał i wyjaśnił podstawę prawną wyroku, a także należycie ją uzasadnił. Okoliczność, że Sąd nie odniósł się do treści art. 4 ust. 1 i 1a ustawy o ochronie przeciwpożarowej nie miała żadnego wpływu na wynik sprawy. To ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu jest istotnym źródłem zagrożenia pożarowego dla obszarów leśnych położonych wzdłuż szlaków kolejowych.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.