Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi P. P. (P.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2604/2023/18919 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia 19 lipca 2023 r. nr [...].

Decyzją z dnia 19 lipca 2023 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta D. w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1300, dalej: "u.p.o.u.a.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") odmówiono P. P. (dalej: "Strona", "Skarżący") umorzenia zadłużenia w łącznej wysokości 26.800,00 zł (należność główna) wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji tj. 21.577,90 zł, powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2016 r. oraz od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r.

W pierwszej kolejności organ wskazał, że kolejnymi decyzjami odraczał termin spłaty zadłużenia do dnia 31 maja 2025 r. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzje te, na skutek wniesionych przez Stronę odwołań zostały uchylone decyzjami organu odwoławczego.

W toku wywiadu ustalono, że Strona jest osobą samotnie gospodarującą, nie ma osób na utrzymaniu, zamieszkuje w mieszkaniu chronionym z opłatą miesięczną 154,08 zł, utrzymuje się z renty socjalnej w wysokości 1.445,48 zł z której są potrącane zajęcia komornicze w wysokości 763,51 zł, Strona dokonuje wpłat alimentów w wysokości 300,00 zł. Na dochód Strony składa się: dodatek mieszkaniowy w wysokości 122,93 zł oraz świadczenia wypłacone z pomocy społecznej w łącznej wysokości 690,00 zł. Z wywiadu wynika, że do lokalu socjalnego Strona przeprowadzi się w najbliższym czasie. Łączny dochód wynosi zatem 1.149,90zl (2.258,41-763,51-300-45,00=1149,90) z uwzględnieniem potrąceń dokonywanych przez komornika sądowego. Strona legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy do dnia 31 maja 2025 r.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia. Całkowita niezdolność do pracy nie dyskwalifikuje do spłaty zadłużenia z uwagi na fakt uzyskiwania dochodu w postaci renty socjalnej jak również dysponowania środkami z pomocy społecznej. Sytuacja Strony w ostatnim czasie uległa polepszeniu przez waloryzacje renty, nadto w dniu 24 stycznia 2023 r. Strona złożyła pozew o zniesienie alimentów bieżących na córkę A. P. Organ stwierdził również, że sytuacja finansowa Strony nie ulegnie znacznie poprawie poprzez umorzenie zadłużenia z uwagi na dalsze potrącenia komornika sądowego z renty socjalnej tytułem alimentów zaległych na rzecz wierzyciela – J. T.

Organ nadmienił także, że decyzją nr [...] z dnia 19 lipca 2023 r. odroczono Stronie spłatę do dnia 31 lipca 2024 r. całego zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2016 r. oraz od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. Końcowo organ wyjaśnił, iż w rozpoznawanej sprawie nie wskazał okresu zasiłkowego 2008/2009 z uwagi na toczące się postępowanie wobec wniesienia przez Stronę skargi kasacyjnej. Decyzja została doręczona w dniu 8 sierpnia 2023 r.

Skarżący w ustawowym terminie złożył odwołanie od powyżej opisanej decyzji, podnosząc naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do prawidłowego i dokładnego rozpatrzenia stanu faktycznego, w szczególności nierzetelne i niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału w zakresie możliwości zarobkowych i możliwości płatniczych Strony, sytuacji finansowej i rodzinnej, nieuwzględnienie całokształtu zadłużenia oraz niepoczynienie ustaleń pod kątem szans na zatrudnienie, skutkujące bezpodstawną odmową umorzenia zobowiązań, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika odmienny wniosek,

2. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i błędne uznanie, że Strona nie znajduje się "w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji rodzinnej lub osobistej, uzasadniającej umorzenie należności", podczas gdy ze zgromadzonego materiału wynika odmienny wniosek,

3. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez odmowę umorzenia należności, podczas gdy okoliczności faktyczne oraz zgromadzony materiał, w tym w szczególności sytuacja dochodowa i rodzinna Strony, uzasadniają umorzenie w całości.

W uzasadnieniu podkreślił, że długotrwała choroba związana z zaburzeniami psychicznymi, która powstała w 2004 roku, spowodowała szereg ujemnych następstw i miała także bezpośredni wpływ na sytuację życiową Strony. W jej wyniku pojawiły się trudności w samodzielnym funkcjonowaniu i pełnieniu ról społecznych, życiowych, uniemożliwiła także podjęcie pracy zarobkowej. Podał, że wymaga stałego leczenia farmakologicznego i specjalistycznej opieki lekarskiej, a jak wynika z treści zaświadczenia wydanego przez Szpital Uniwersytecki w K. z dnia 22 maja 2023 r. stan zdrowia Strony nie rokuje poprawy. Zwrócił uwagę, że sytuacja dochodowa i zdrowotna była już przedmiotem postępowania o umorzenie należności i zakończyła się umorzeniem zobowiązań za okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. na skutek decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/2021/2019/13430/JG/ z 14 listopada 2019 r., a także była przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach.

Wskazał, że do dnia 30 czerwca 2023 r. mieszkał w mieszkaniu chronionym, a aktualnie zamieszkuje w mieszkaniu socjalnym, który musi wyposażyć w niezbędne meble i sprzęty, ponosi opłatę za czynsz w wysokości 101,11 zł, opłatę za doprowadzenie wody 36,99 zł, opłatę za odbiór odpadów komunalnych 27,00 zł. Wydatki na leki w miesiącu złożenia odwołania wynoszą 295,46 zł, ponadto wydatki na leki związane z leczeniem [...] to kwota 180,66 zł. Do wydatków należy także zakup biletu ulgowego 51,50 zł oraz opłata za telefon 30,00 zł. Na dochód składa się renta socjalna w wysokości 1.588,44 zł, a kwota potrącenia wynosi 763,51 zł, aktualnie nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego. Środki finansowe, którymi dysponuje nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, dlatego Strona otrzymuje zasiłki, do których w ostatnim okresie należą zasiłki celowe: na zakup żywności 270 zł, na środki czystości 40,00 zł, na zakup odzieży i obuwia 180,00 zł, na zakup leków 200,00 zł.

Odwołujący się podkreślił, że nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych, jest osobą chorą, niezdolną do pracy, zatem nie ma możliwości uregulowania zadłużenia. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy do dnia 31 maja 2025 r., zaś orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz uznany za niezdolnego do pracy do dnia 31 sierpnia 2024 r. Podał, że pozostaje pod specjalistyczną opieką [...], opieką poradni nabytych niedoborów [...], podlega również [...] oraz leczeniu [...]. W ocenie Strony organ nie pochylił się nad próbą rozważenia, czy odmowa umorzenia należności w całości bądź nawet w części, nie doprowadzi do większych i nieodwracalnych dla Strony strat, mimo już bardzo trudnej sytuacji, ani czy nie wpłynie to na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Do odwołania przedłożył m.in. zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, opinię psychologiczną z dnia 27 czerwca 2023 r., skan dokumentacji medycznej, zaświadczenia Szpitala Uniwersyteckiego w K. z dnia 22 maja 2023 r. i z dnia 12 maja 20203 r., orzeczenie lekarza orzecznika ZUS oraz orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 28 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2604/2023/18919, na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, poczynił ustalenia w sposób zbieżny z ustaleniami organu pierwszej instancji, przywołał treść art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. oraz zapadłe w sprawie Odwołującego się rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Organ odwoławczy ustalił, że obecnie Odwołujący się zamieszkuje w mieszkaniu socjalnym, legitymuje się orzeczeniem lekarza Orzecznika ZUS z dnia 24 maja 2022 r. o całkowitej niezdolności do pracy do dnia 31 maja 2025 r., do tej daty nie będzie mógł podjąć zatrudnienia, jednak po tej dacie nadal będzie osobą w wieku produkcyjnym. Strona nie ma na utrzymaniu innych osób. W ocenie Kolegium istnieje więc realna możliwość poprawy sytuacji materialnej i tym samym spłaty zadłużenia chociażby w ratach. Kolegium stwierdziło, że odmowa umorzenia spornej należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla Strony i nie spowoduje zagrożenia dla jego dalszej egzystencji. Strona posiada stały dochód w postaci renty. Ponadto jak ustalił organ pierwszej instancji Odwołujący się złożył w dniu 24 stycznia 2023 r. pozew o zniesienie alimentów bieżących, co poprawi jego sytuację finansową. Nadto Kolegium ustaliło, że Strona ma przyznany dodatek mieszkaniowy do dnia 30 września 2023 r. w kwocie 127,47 zł miesięcznie.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Zdaniem Kolegium w sytuacji Strony nie zaistniała szczególna okoliczność uzasadniająca umorzenie zadłużenia. Decyzja została doręczona w dniu 29 września 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący. W skardze skierowanej w dniu 30 października 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyraził niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podniósł zarzuty naruszenia:

- art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. - jak w treści odwołania, a także:

- art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, co skutkowało uznaniem, iż Skarżący nie znajduje się w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji rodzinnej lub osobistej uzasadniającej umorzenie należności, podczas gdy ze zgromadzonego materiału wynika odmienny wniosek.

- art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i brak wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, co skutkowało uznaniem, że po ukończeniu studiów ma szanse na zatrudnienie w zawodzie i uzyskanie środków finansowych, niepopartym analizą ofert pracy dla osób ze schorzeniami jakie dolegają Skarżącemu oraz realnych możliwości zatrudnienia, jak również bez uwzględnienia, że podjęcie pracy w dziedzinie, w której się kształci, wymaga uzyskania dalszych kwalifikacji, w tym odbycia praktyk, co czyni je w całości teoretycznymi, tym bardziej biorąc pod uwagę stan zdrowia, który wymusił przerwanie studiów i nie pozwala na powrót na studia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Zwrócił uwagę, że całkowita niezdolność istnieje od 2017 r. Ponadto w zaświadczeniu lekarskim z 1 grudnia 2022 r. wydanym przez specjalistę [...] doprecyzowano, iż pozostaje niezdolny do pracy, również w zakładach pracy chronionej. Zdaniem Skarżącego organ odwoławczy pominął okoliczności uzasadniające umorzenie zobowiązań, w szczególności zdiagnozowaną chorobę psychiczną, zaburzenia osobowości, zaburzenia funkcji poznawczych, dysfunkcje w sferze psychicznej i emocjonalnej. Podał, że z powodu choroby musiał przerwać studia. W ocenie Strony, nie mogą zatem stanowić podstawy odmowy umorzenia hipotetyczne i sprzeczne z dokumentacją medyczną domniemania organu, że sytuacja zdrowotna Strony kiedyś może ulec polepszeniu. Zwrócił uwagę, że jego stan zdrowia nie poprawia się od ponad 20 lat – co wynika z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, w którym wskazano, że okoliczność uzasadniająca całkowitą niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w szkole wyższej. Wskazał również na brak majątku ruchomego i nieruchomego, brak oszczędności oraz dochód poniżej progu minimum socjalnego. Ponownie podał, że nie został mu przyznany dodatek mieszkaniowy a wydatki na energię elektryczną wynoszą 294,83 zł. Ponownie zwrócił uwagę na konieczność samodzielnego wyposażenia mieszkania socjalnego oraz brak środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb jak środki spożywcze i środki czystości.

Zaakcentował, że brak uiszczenia na bieżąco świadczeń alimentacyjnych względem córki nie był spowodowany celowym uchyleniem się od tego obowiązku, lecz trudną sytuacja zdrowotną oraz życiową. Do skargi przedłożył kserokopie: opinii psychologicznej z dnia 27 czerwca 2023 r., dokumentacji medycznej, skierowania z dnia 19 września 2023 r., powiadomienia o zmianie wysokości opłat za użytkowanie lokalu, decyzji o przyznaniu zasiłków celowych, faktur za energię elektryczną.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd uznał, że decyzje organów pierwszej i drugiej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 września 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Prezydenta Miasta D. z dnia 19 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.

Organy orzekające w sprawie uznały, iż w przypadku Skarżącego, nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia zgodnie z wnioskiem Strony. Skarżący natomiast podkreślał trudną sytuację w jakiej pozostaje, w tym zmianę miejsca zamieszkania, pogorszenie stanu zdrowia uniemożliwiające kontynuację nauki oraz bieżące koszty związane z utrzymaniem i zakupem leków. Na poparcie wniosku przedłożył do akt szereg dokumentów związanych ze stanem zdrowia oraz wydatkami. Wskazał również na okoliczności, które nie zostały w sprawie uwzględnione.

Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie z przywołaną regulacją organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Należy mieć na uwadze, że decyzja wydawana na postawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest tzw. decyzją uznaniową, a organ nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w przypadku stwierdzenia szczególnie uzasadnionych okoliczności (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2903/18). Nie oznacza to jednak, że jest to decyzja dowolna. Istotne w tym zakresie pozostaje, że w przypadku kontroli sądowoadministracyjnej decyzji zapadłej w granicach uznania administracyjnego, rolą sądu administracyjnego jest zbadanie czy organ podejmując decyzję dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie, a także czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1011/20). Ponadto wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona poprzez wskazanie, dlaczego dokonano takiego a nie innego rozstrzygnięcia.

Jednocześnie uwagi wymaga, iż instytucja umorzenia należności zawarta w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 tej ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 294/23). Podkreśla się również wyjątkowy charakter umorzenia tych należności, który zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Dokonana przez Sąd kontrola sądowoadministracyjna uzasadnia stwierdzenie, że organy nie wypełniły ciążących na nich obowiązków rozpoznając niniejszą sprawę. W ocenie Sądu, organy przed podjęciem decyzji nie dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie.

Analiza akt prowadzi do wniosku, iż wobec istotnej zmiany, która nastąpiła po dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego 22 maja 2023 r. a przed dniem wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. zmiany miejsca zamieszkania Skarżącego oraz związanej z tym sytuacji życiowej, a także kosztów utrzymania, - wywiad ten powinien zostać ponowiony. Na dzień wydania decyzji dnia 19 lipca 2023 r. okoliczność ta była organowi znana, wynikała bowiem wprost z treści znajdującej się w aktach sprawy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr [...], zgodnie z którą skierowano Stronę do mieszkania chronionego wspieranego dla osób z zaburzeniami [...] przy ul. [...] w K. od dnia 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. oraz ustalono opłatę za pobyt w wysokości 154,08 zł (karta nr 211 akt administracyjnych). Okoliczność ta powinna zostać dostrzeżona przez organ odwoławczy, tym bardziej, że została powołana również w treści wniesionego odwołania. Podkreślenia wymaga, że okres zamieszkiwania w lokalu chronionym zakończył się 30 czerwca 2023 r., zatem jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji.

Jak wynika natomiast z uzasadnień organów rozpoznających sprawę, w ramach kosztów mieszkaniowych wymieniono wyłącznie czynsz (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, str. 1 uzasadnienia organu pierwszej instancji) i to w wysokości 154,08 zł ustalony dla pobytu Skarżącego w mieszkaniu chronionym, zatem obowiązujący do dnia 30 czerwca 2023 r. Zaniechano ustalenia aktualnej sytuacji Skarżącego, ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania socjalnego, w tym opłat za doprowadzenie wody, odbiór odpadów, na które Strona zwracała uwagę w skardze, czy też opłat za energie elektryczną. Okoliczności podnoszone przez Skarżącego, a związane z koniecznością zakupu do mieszkania socjalnego niezbędnego wyposażenia (m.in. kabiny prysznicowej, umywalki, bojlera elektrycznego, kuchni elektrycznej) również nie zostały uwzględnione.

Dalej odnotować należy, że Skarżący legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 9 sierpnia 2021 r. Nr [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (do dnia 31 sierpnia 2024 r.) ze wskazaniami: "odpowiedniego zatrudnienia – niezdolny do pracy", "zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej – niezdolny do pracy" (karta nr 15 akt administracyjnych), a także orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 24 maja 2022 r. NR [...] stwierdzającym, że Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia 31 maja 2025 r. (karta nr 13 akt administracyjnych). W zaświadczeniu lekarskim z dnia 1 grudnia 2022 r. wydanym przez specjalistę psychiatrii doprecyzowano, iż Skarżący pozostaje niezdolny do pracy, również w zakładach pracy chronionej, natomiast zgodnie z wnioskami opinii psychologicznej z dnia 27 czerwca 2023 r. "tworzy obraz badanego jako osoby wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu z uwagi na wieloletni przebieg zaburzeń psychicznych i stanowiący ich konsekwencję brak samodzielności życiowej" (karta nr 17 akt administracyjnych).

Pomimo wynikającej z akt sytuacji zdrowotnej Skarżącego, żaden z organów nie wspomniał nawet o kosztach leczenia, czy też konieczności dojazdu do specjalistów i związanych z tym kosztów. Pominięto również przedłożone do akt faktury wystawione na nabywcę – Skarżącego na zakup środków farmakologicznych. Konieczne było natomiast dokonanie szczegółowych ustaleń kwot ponoszonych przez Skarżącego na niezbędne leki, które nie podlegają refundacji, a których koszt przekracza wysokość otrzymanego zasiłku dla danego okresu.

Podobnie organy nie uwzględniły zaświadczeń o stanie zdrowia oraz rokowań w tym zakresie (opinia [...] z dnia 27 czerwca 2023 r., zaświadczenie Szpitala Uniwersyteckiego w K. o zasadności dalszego leczenia z 24 czerwca 2023 r., zaświadczenie Szpitala Uniwersyteckiego w K. z dnia 22 maja 2023 r. "pozostaje niezdolny do pracy, również w zakładach pracy chronionej i wymaga dalszego leczenia i psychoterapii" karta nr 168 akt administracyjnych).

Ponadto organy nie odniosły się do pogorszenia stanu zdrowia Skarżącego wobec zdiagnozowanych problemów okulistycznych, w tym przedłożonej dokumentacji. W tym kontekście nie przeanalizowały również czy przy stwierdzonych u Skarżącego jednostkach chorobowych dostępne są możliwości zatrudnienia (na powyższe zwracał już uwagę tut. Sąd m.in. w wyrokach: z dnia 9 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1446/21 oraz z dnia 11 marca 2022 sygn. akt II SA/Gl 1482/21).

Organy nie rozważyły zatem czy odmowa umorzenia doprowadzi do nieodwracalnych dla Skarżącego skutków w jego konkretnej i trudnej sytuacji życiowej oraz nie spowoduje zagrożenia dla jego dalszej egzystencji, czy nie wypłynie na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych (w tym zakupu niezbędnych leków).

Z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji organ weryfikował czy Skarżący kontynuuje naukę na studiach wyższych, pomimo że powołał się na ww. okoliczność w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Ponadto jak wskazywał już tut. Sąd konieczne było rozważenie, że uzyskanie uprawnień w dziedzinie, w której kształci się Skarżący wymaga uzyskania dalszych uprawnień oraz odbycia praktyk. Powyższe nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, gdy jak podnosi Skarżący stan zdrowia uniemożliwił mu kontynuowanie nauki, a zatem uzyskanie kompetencji zawodowych mogących ewentualnie w przyszłości stanowić źródło dochodu.

Zauważenia również wymaga, iż organy orzekające w sprawie zakładają polepszenie sytuacji finansowej w związku ze złożonym pozwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego ciążącego na Skarżącym względem córki A. P. (karta nr 142 akt administracyjnych) oraz waloryzację renty. Umyka organom jednak, że złożenie wniosku nie oznacza niejako automatycznego zniesienia tego obowiązku, ponadto waloryzacja renty nie może być rozpatrywana w oderwaniu od zagadnienia inflacji.

Sąd nie miał wątpliwości, że w sprawie nie rozważono wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Bez wątpienia należy zgodzić się, iż nie należy pochopnie przerzucać obowiązku alimentacyjnego na ogół podatników (tak: wyrok tut. Sądu z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1432/21, powołany również przez organ odwoławczy), jednakże takie stwierdzenie musi zostać poprzedzone wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego, okoliczności mających wpływ na te stwierdzenie, a także rozważeniem częściowego umorzenia.

Należy również pamiętać, że uznaniowe decyzje odmowne powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione.

Powyższych obowiązków jednak nie dopełniono.

Sąd nie wskazuje rozstrzygnięcia, zauważa natomiast że organ podejmując decyzję w niniejszej sprawie nie dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organy nie dokonały szczegółowej analizy sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej Skarżącego, pominięto szereg dokumentów przedłożonych przez Stronę rzutujących na bieżący stan tej sytuacji.

Wszystkie te uchybienia uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Uchybienia reguł wynikających z przepisów postępowania administracyjnego nie pozwoliło na dokonanie kontroli zastosowania prawa materialnego.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu - dokona ustaleń aktualnej sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej Skarżącego, ewentualnie prognozę tej sytuacji popartą faktami w celu ustalenia, czy realnie pozwala ona Skarżącemu na uregulowanie zadłużenia, względnie czy w ustalonym stanie faktycznym zachodzi możliwość odstępstwa od zasady obowiązkowej spłaty tego rodzaju należności wobec Państwa. Jednocześnie organ będzie miał na uwadze, że rozstrzygnięcie powinno zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a motywy rozstrzygnięć powinny zostać uzasadnione stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., obejmując uzasadnienie faktyczne oraz prawne decyzji.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.