III SA/Gd 443/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-10-25	
Data wpływu	2024-09-02	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku	
Sędziowie	Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Janina Guść
Maja Pietrasik	
Symbol z opisem	6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
6392 Skargi  na  uchwały rady powiatu  w przedmiocie ...  (art. 87  i  88  ustawy o  samorządzie powiatowym)	
Hasła tematyczne	Inne	
Skarżony organ	Zarząd Powiatu	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 2301; art. 2 ptk 7 z indekse 3 i indekse 4, art. 86, art. 94; Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483; art, 68;  Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Guść, Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Renata Rombel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2024 r. sprawy ze skargi F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na uchwałę Zarządu Powiatu Kwidzyńskiego z dnia 11 lipca 2024 r. nr 17/24 w przedmiocie wyznaczenia aptek ogólnodostępnych do pełnienia dyżurów w porze nocnej i dyżurów w dni wolne od pracy oddala skargę.	
Uzasadnienie
W dniu 11 lipca 2024 r. Zarząd Powiatu Kwidzyńskiego podjął uchwałę nr 17/24 w sprawie wyznaczenia aptek ogólnodostępnych do pełnienia dyżurów w porze nocnej i dyżurów w dni wolne od pracy.

W podstawie prawnej uchwały wskazano art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 107), art. 94 ust. 3 i 9 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 686) - powoływanej dalej jako "u.p.f.", oraz art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1938 ze zm.).

W § 1 uchwały wymieniono apteki, które mają pełnić dyżury w 2024 r. w porze nocnej (poniedziałek – sobota oraz w niedzielę i święta) w godzinach: od 21:00 do 23:00 oraz w dni wolne od pracy (święta) w godzinach 10:00-14:00, z określeniem dat w których apteki mają pełnić dyżury.

W uchwale wyznaczono do pełnienia dyżurów w roku 2024 w porze nocnej w godzinach od 21 do 23 Aptekę [...] prowadzoną przez F. sp. z o.o. w dniach 12 - 18 sierpnia, 30 września - 6 października,18 - 24 listopada 2024 r. (§ 1 pkt 1 ppkt 4) oraz w dni wolne od pracy w godzinach 10 - 14 w dniu 1 listopada 2024 (§ 1 pkt 2 ppkt 2).

F. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. zaskarżyła powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie w części określającej jej zadania określone powyżej.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale:

1. naruszenie art. 94 ust. 7 pkt 3 u.p.f. poprzez wyznaczenie Apteki [...] (Grupa [...]) do pełnienia dyżurów w dniach wskazanych w zaskarżonej uchwale w § 1 pkt 1 ppkt 4 oraz w § 1 pkt 2 ppkt 2, w sytuacji gdy zgodnie z pismem z dnia 10 kwietnia 2024 r. oraz oświadczeniem z dnia 17 maja 2024 r. skarżąca nie ma możliwości zapewnienia odpowiedniej ilości personelu celem zaspokojenia potrzeb mieszkańców powiatu w zakresie zaopatrzenia w produkty lecznicze, w tym leki recepturowe, wyroby medyczne oraz pozostałe produkty aptek ogólnodostępnych oraz w zakresie świadczenia usług farmaceutycznych i sprawowania opieki farmaceutycznej;

2. naruszenie art. 94 ust. 9 pkt 2 u.p.f. poprzez wyznaczenie Apteki [...] (Grupa [...] do pełnienia dyżurów w dniach wskazanych w uchwale w § 1 pkt 1 ppkt 4 oraz w § 1 pkt 2 ppkt 2 bez wzięcia pod uwagę kryterium z art. 94 ust. 7 pkt 3 ww. ustawy i braku możliwości zapewnienia odpowiedniej ilości personelu, o czym skarżąca informowała w piśmie z dnia 10 kwietnia 2024 r. oraz w oświadczeniu z dnia 17 maja 2024 r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w dniu 9 kwietnia 2024 r. Zarząd Powiatu Kwidzyńskiego poinformował o konieczności wyznaczenia aptek do dyżurowania w porze nocnej od godziny 21:00 do 23:00, zaś w dni wolne w godzinach od 10:00 do 14:00 jednocześnie wzywając do zgłaszania gotowości przez chętne podmioty prowadzące apteki ogólnodostępne. Skarżąca w piśmie z dnia 10 kwietnia 2024 r. wskazała, że zgłasza brak woli pełnienia dyżurów powołując się na fakt, że nie ma możliwości zapewnienia niezbędnej liczby personelu. Podtrzymała to stanowisko w piśmie z dnia 17 maja 2024 r. Mimo takich oświadczeń organ podjął zaskarżoną uchwałę i wyznaczył do pełnienia dyżurów Aptekę [...].

Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 92 u.p.f. w godzinach pracy apteki w jej lokalu znajduje się zatrudniony w niej farmaceuta lub farmaceuta wykonujący swoje obowiązki w aptece na innej podstawie prawnej. Apteka skarżącej nie ma możliwości pełnienia dyżurów zgodnie z uchwałą bez naruszania przepisów prawa pracy odnośnie przerw oraz odnośnie norm dobowego i tygodniowego odpoczynku od pracy.

Apteka jest czynna w dni powszednie w godzinach 7:30-20, zaś w soboty od 8 do 16. Regulamin pracy w spółce nie przewiduje przerwy w pracy nie przekraczającej 60 minut zaś art. 132 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.) - powoływanej dalej jako "k.p." reguluje, że pracownikowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, a art. 133 § 1 k.p. wskazuje, że pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego. Magister, który zaczyna pracę o 7:30 kończy ją o 15:30, zaś magister, który zaczyna pracę o 12:00 kończy ją o 20:00. Pierwszy nie może dyżurować od 21:00 do 23:00 w ten sam dzień, ponieważ nie zostałaby spełniona norma dobowego odpoczynku w wymiarze 11 godzin. Drugi nie może dyżurować, bowiem spółka nie ma przewidzianej 60 minutowej przerwy w pracy, a nadto jakby ten magister pracował do godziny 23 to nie mógłby zostać wyznaczony do pracy w kolejny dzień na 7:30, bo nie zostałby spełniony obowiązek dobowego odpoczynku w wymiarze 11 godzin. Dniem pracującym jest również sobota, w którą normalne godziny pracy apteki to 8:00-16:00. Magister, który pracuje w tych godzinach, nie może pracować w godzinach dyżuru od 21:00 do 23:00, a to samo dotyczy magistra, który będzie pracował w poniedziałek od 7:30.

Dyżury zostały wyznaczone przez 7 dni z rzędu, więc w takim przypadku nie da się rozpisać grafiku w taki sposób, aby nie naruszać norm prawa pracy. Nadto jeden z tygodni wypada w sierpniu, czyli w sezonie urlopowym kiedy i tak jest problem z personelem. Zdarzają się też inne usprawiedliwione nieobecności, zwolnienia i nagłe sytuacje losowe. W takich przypadkach powstałby problem z dyżurowaniem przez cały tydzień. Podmiot prowadzący aptekę, nawet jeżeli zgodnie z art. 94 ust. 21 ustawy Prawo farmaceutyczne zawiadomiłby o utracie możliwości pełnienia dyżurów to Zarząd Powiatu nie miałby możliwości wyznaczenia z dnia na dzień innej apteki do dyżurowania.

W związku z tym należy uznać, że organ nie wziął pod uwagę kryterium możliwości zapewnienia odpowiedniej ilości personelu i błędnie wyznaczył Aptekę [...] do pełnienia dyżurów w określone w uchwale dni. Uchwała w takim brzmieniu zmusza skarżącą do podpisania umowy z NFZ i pełnienia dyżurów z jednoczesnym narażeniem się na konsekwencje z tytułu nieprzestrzegania przepisów prawa pracy.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Powiatu Kwidzyńskiego wniósł o jej oddalenie jako bezpodstawnej.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2024 r. ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 r. poz. 1938), zmieniono zasady ustalania przez powiat rozkładu pracy aptek. Zgodnie z nowymi zasadami ustawodawca:

- zrezygnował z obowiązku wyznaczania rozkładu pracy aptek w porze nocnej i w dni wolne od pracy w taki sposób, aby zapewnić 24-godzinny dostęp mieszkańców do aptek: w to miejsce wprowadzono 2-godzinne dyżury w porze nocnej pomiędzy godzinami 19:00 a 23:00 oraz 4-godzinne dyżury w dni wolne od pracy w godzinach pomiędzy 10:00 a 18:00, przy czym wybór godzin pełnienia dyżurów ma uwzględniać kryterium zaspokojenia potrzeb ludności;

- wprowadził finansowanie dyżurów ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia (w 2024 r. na dzień podjęcia kwestionowanej uchwały stawka godzinowa wynagrodzenia dla podmiotu prowadzącego aptekę wynosi 150,50 zł);

- zmienił organ odpowiedzialny za wyznaczenie apteki dyżurującej oraz charakter prawny uchwały - obecnie organem właściwym jest zarząd powiatu, a uchwała nie stanowi aktu prawa miejscowego;

- określił warunki jakie powinny spełniać podmioty prowadzące aptekę aby móc pełnić dyżur;

- określił powiaty, w których wyznaczenie dyżurów aptek w porze nocnej i w dni wolne od pracy jest co do zasady obligatoryjne (powiaty, mające siedzibę w mieście do 40 tys. mieszkańców);

- wprowadził dwa tryby wyznaczania aptek dyżurujących - dobrowolny (art. 94 ust. 5 w zw. z ust. 9 pkt 1 u.p.f.) oraz przymusowy (art. 94 ust. 9 pkt 1 u.p.f.).

Zarząd Powiatu był zobowiązany do wyznaczenia dyżurów aptek w porze nocnej i w dni wolne od pracy. Analiza potrzeb mieszkańców w tym zakresie oraz analiza rozkładu godzin pracy wskazanej wyżej apteki uzasadniała konieczność podjęcia uchwały w tej sprawie, przy czym w uchwale nie uwzględniono niedziel z uwagi na fakt, że rozkład pracy aptek w tym zakresie gwarantował mieszkańcom możliwość zakupu leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych.

Na wezwanie Zarządu Powiatu żadna z aptek nie wyraziła chęci dobrowolnego pełnienia dyżurów w porze nocnej i w dni wolne od pracy. Z tego względu organ podjął działania w celu wyznaczenia aptek w trybie tzw. przymusowym, przy czym wziął pod uwagę ograniczone możliwości podmiotów prowadzących apteki w zakresie możliwości zapewnienia na dyżurze obecności magistra farmacji i z tego względu zdecydował się na wyznaczenie kilku aptek dyżurujących w systemie rotacyjnym.

W ocenie organu powołane w skardze oświadczenie o braku personelu nie przesądza o braku możliwości wyznaczenia tej apteki, jako apteki dyżurującej. Oświadczenie takie winno być poddane obiektywnej ocenie organu. Jeżeli ustawodawca przewiduje tryb wyznaczenia apteki dyżurującej, również w sytuacji, w której żadna z aptek dobrowolnie nie wyraziła chęci pełnienia dyżurów, to nie sposób założyć, że podmiot prowadzący aptekę będzie mógł w prosty sposób zwolnić się z obowiązku pełnienia dyżuru składając oświadczenie, że nie spełnia któregoś z warunków przewidzianych w ustawie Prawo farmaceutyczne, a zarząd powiatu nie będzie miał możliwości weryfikacji treści złożonego oświadczenia. Potwierdza to również treść art. 94 ust. 11 zd. 1 u.p.f., gdzie wskazano, że w przypadku uzasadnionych wątpliwości w zakresie prawdziwości okoliczności wskazanych w oświadczeniach, o których mowa w ust. 5 lub 10, zarząd powiatu może wystąpić do Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego z wnioskiem o potwierdzenie tych okoliczności. Przed podjęciem zaskarżonej uchwały organ wystąpił z wnioskiem o taką weryfikację. W odpowiedzi Wojewódzki Inspektor poinformował, że w ramach posiadanych przez ten podmiot kompetencji nie jest możliwe potwierdzenie okoliczności dotyczących spełnienia warunku posiadania odpowiedniej liczby personelu. W dodatkowej korespondencji e-mailowej wskazał, że brak jest jednoznacznego zapisu sugerującego minimalny poziom zatrudnienia magistrów farmacji. Zdaniem organu taka norma prawna jednak istnieje, bowiem zgodnie z art. 92 u.p.f. w godzinach pracy apteki w jej lokalu znajduje się zatrudniony w niej farmaceuta lub farmaceuta wykonujący swoje obowiązki w aptece na innej podstawie prawnej. Oznacza to, że w godzinach pracy apteki wymagana jest obecność jednego magistra farmacji. Z informacji o rozkładzie pracy Apteki [...], jaką organ otrzymał na podstawie art. 94 ust. 2 u.p.f. można było wnioskować, że aby spełnić ww. warunek, w aptece tej musi być zatrudniony więcej niż jeden magister farmacji (apteka pracuje od poniedziałku do soboty w wymiarze dłuższym niż 40 godzin w tygodniu). Wbrew twierdzeniom skarżącej, ma ona możliwość przy posiadanych zasobach kadrowych pełnienia dyżurów w Aptece [...], w zakresie wynikającym z zaskarżonej uchwały.

Apteka [...] została wyznaczona do pełnienia dyżurów jedynie na 21 dni w roku 2024 w zakresie dyżurów w porze nocnej (dyżury 2-godzinne) i w wymiarze jednego dnia (1 listopada - dyżur 4-godzinny) w dni ustawowo wolne od pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że pełnienie dyżurów nocnych i podczas dni wolnych od pracy wchodzi w zakres ustawowych zadań aptek ogólnodostępnych i do kierownika apteki należy takie zorganizowanie pracy, aby placówka ten obowiązek mogła realizować.

Skarżąca przyznała, że zatrudnia dwóch magistrów farmacji, których godziny pracy od poniedziałku do piątku pokrywają się w godzinach pomiędzy 12:00 a 15:30. Nie ma żadnych obiektywnych przeszkód, aby w dniach, w których mają być pełnione dyżury, godziny pracy magistrów farmacji zostały ustalone w taki sposób, aby drugi z farmaceutów rozpoczynał pracę o godzinie 15:00. W takim przypadku nie dojdzie do naruszenia prawa do 11-godzinnego wypoczynku dobowego. Kodeks pracy dopuszcza również pracę w godzinach nadliczbowych w razie szczególnych potrzeb pracodawcy - art. 151 §1 pkt 2 k.p. oraz w niedziele i święta przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w zakładach świadczących usługi dla ludności - art. 151(10) pkt 9 lit. b k.p. W przypadkach dozwolonej pracy w niedzielę prawo do 35-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku, może przypadać w innym dniu niż niedziela - art. 133 § 4 k.p. Ponadto w przypadku osób zarządzających zakładem pracy - a do takiej kategorii zalicza się kierownik apteki (art. 128 § 2 pkt 2 k.p. w zw. z art. 88 u.p.f.) - stosowanie przepisów dotyczących zapewnienia 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku jest wyłączone (art. 132 § 2 pkt 1 k.p.), a tygodniowy nieprzerwany odpoczynek może być skrócony do 24 godzin (art. 133 § 2 z zw. z art. 132 § 2 pkt 1 k.p.). Reasumując przepisy Kodeksu pracy są na tyle elastyczne, że dają skarżącej obiektywną możliwość obstawy kadrowej dyżurów w zakresie wynikającym z zaskarżonej uchwały, również w nagłych przypadkach. Powołując się na przepisy k.p. organ dodał, że nie ma obiektywnych przeszkód, aby w terminach wskazanych w uchwale pracodawca nie wyrażał zgody na skorzystanie przez pracownika z prawa do urlopu wypoczynkowego.

W ocenie organu nie ma również znaczenia treść regulaminu pracy obowiązującego u skarżącej, ponieważ zgodnie z art. 94 ust. 3 u.p.f., przy podejmowaniu uchwały, decydujące znaczenie ma zaspokojenie potrzeb ludności powiatu w zakresie dostępu do usług świadczonych przez apteki ogólnodostępne. Taka analiza w zakresie potrzeb mieszkańców została przeprowadzona przez organ, co znalazło swój wyraz również w uzasadnieniu do projektu zaskarżonej uchwały. Wzięto pod uwagę zwiększony ruch pacjentów w związku z funkcjonowaniem w K. szpitalnego oddziału ratunkowego, który przyjmuje pacjentów w stanie nagłego zagrożenia zdrowia i życia oraz w punkcie nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, który działa do godziny 24:00. Tymczasem dyżury aptek w zaskarżonej uchwale zostały wyznaczone do godziny 23:00.

Dla organu nie jest zrozumiałe odwołanie się w skardze do art. 94 ust. 21 u.p.f. Zgodnie z przywołanym przepisem, w przypadku gdy z przyczyn losowych wyznaczona do pełnienia dyżurów apteka ogólnodostępna traci możliwość ich pełnienia, zawiadamia o tym zarząd powiatu, który wyznacza inną aptekę ogólnodostępną do pełnienia dyżurów. Z brzmienia tego przepisu wynika, że chodzi o sytuacje o charakterze trwałym, które obiektywnie uniemożliwiają pełnienie dyżurów przez aptekę i jednocześnie obiektywnie niemożliwe do przewidzenia. Wskazuje na to użyte przez ustawodawcę sformułowanie "traci możliwość ich pełnienia" oraz "przyczyna losowa". Tutaj w grę wchodzić takie sytuacje jak np. śmierć pracownika i brak możliwości zapewnienia zastępstwa w jego miejsce, pożar czy zalanie lokalu apteki lub inne podobne okoliczności. Są to sytuacje, które na dzień podjęcia zaskarżonej uchwały mają charakter czysto hipotetyczny. Ustawodawca wskazał jedynie jak należy postąpić, jeżeli już po podjęciu przez organ uchwały takie sytuacje wystąpią.

Organ zwrócił również uwagę, że na mocy poprzednio obowiązującej uchwały Rady Powiatu Kwidzyńskiego z dnia 23 października 2023 r. nr XLIX/256/2023 w sprawie określenia rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie Powiatu Kwidzyńskiego w 2024 r. Apteka [...] była również zobowiązana do zapewnienia dyżurów i to w szerszym zakresie godzinowym (tryb 12-godzinny).

Wszystkie apteki, do których skierowano projekt uchwały wskazały, że nie posiadają wystarczającej liczby personelu do pełnienia dyżurów w trybie rotacyjnym. Przyjęcie, że organ nie ma możliwości oceny treści złożonych oświadczeń w kontekście art. 92 u.p.f. oraz powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy byłoby równoznaczne z brakiem możliwości wyznaczenia aptek dyżurujących.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kontrola ta, z mocy art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej jako "p.p.s.a.", obejmuje również akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.

Przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 686) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej uchwały stanowią co następuje:

Art. 86. 1. Apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne (...)

Art. 2

pkt 73) dyżurem w dzień wolny od pracy - jest dyżur pełniony przez aptekę ogólnodostępną w dniach, o których mowa w art. 1 lub art. 1a ust. 1 ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1920), bez przerwy przez kolejne 4 godziny zegarowe w przedziale czasowym między godzinami 10.00 a 18.00;

pkt 74) dyżurem w porze nocnej - jest dyżur pełniony przez aptekę ogólnodostępną bez przerwy przez kolejne 2 godziny zegarowe w przedziale czasowym między godzinami 19.00 a 23.00;

Art. 94.

1. Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych znajdujących się na terenie powiatu jest dostosowany do potrzeb ludności tego powiatu i pozwala na realizację przez te apteki zadań określonych w art. 87 ust. 2, w szczególności przez pełnienie dyżurów w dzień wolny od pracy oraz dyżurów w porze nocnej, z wyłączeniem powiatu mającego swoją siedzibę w sąsiadującym mieście na prawach powiatu.

2. Podmiot prowadzący aptekę ogólnodostępną przekazuje zarządowi powiatu, w którym znajduje się ta apteka, rozkład godzin pracy tej apteki na dany rok najpóźniej do dnia 30 września roku poprzedzającego rok, w którym ma być podjęta uchwała, o której mowa w ust. 3, oraz informuje zarząd powiatu o zmianach tego rozkładu z co najmniej 30-dniowym wyprzedzeniem.

3. W przypadku gdy praca aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu, którego siedzibą jest miasto liczące nie więcej niż 40 tys. mieszkańców, zgodna z przekazanymi na podstawie ust. 2 rozkładami godzin ich pracy, nie gwarantuje zaspokojenia potrzeb ludności, o których mowa w ust. 1, w porze nocnej oraz w dni wolne od pracy w zakresie zadań określonych w art. 87 ust. 2, zarząd powiatu wyznacza, w drodze uchwały, aptekę ogólnodostępną do pełnienia dyżurów w porze nocnej lub dyżurów w dni wolne od pracy. Uchwała jest wydawana na okres jednego roku kalendarzowego i określa dni oraz godziny pełnienia dyżurów przez aptekę ogólnodostępną prowadzoną przez określonego przedsiębiorcę.

4. Zarząd powiatu informuje podmioty prowadzące apteki ogólnodostępne na terenie tego powiatu, indywidualnie albo zbiorowo, w sposób określony w ust. 6, co najmniej na 21 dni przed dniem wydania uchwały, o której mowa w ust. 3, o potrzebie wyznaczenia apteki ogólnodostępnej do pełnienia dyżurów w porze nocnej lub dyżurów w dni wolne od pracy, wskazując dni i godziny, w jakich mają być pełnione te dyżury.

5. Podmiot prowadzący aptekę ogólnodostępną może zgłosić gotowość do pełnienia dyżurów przez prowadzoną przez siebie aptekę, we wskazanych przez siebie dniach i godzinach zgodnych z dniami i godzinami określonymi na podstawie ust. 4, w terminie 7 dni od dnia doręczenia informacji, o której mowa w ust. 4. Wraz ze zgłoszeniem osoba uprawniona do reprezentowania podmiotu prowadzącego aptekę ogólnodostępną składa w jego imieniu oświadczenie, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w ust. 8, oraz że w zgłaszanej aptece ogólnodostępnej spełnione są wymagania, o których mowa w ust. 7 pkt 3. Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń przewidzianej w art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

6. Komunikację między zarządem powiatu a podmiotami prowadzącymi apteki ogólnodostępne w sprawach, o których mowa w ust. 2, 4, 5 lub 12, prowadzi się za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej.

7. Zarząd powiatu dokonuje wyboru apteki ogólnodostępnej, która zostanie wyznaczona do pełnienia dyżurów w porze nocnej lub dyżurów w dni wolne od pracy, biorąc pod uwagę:

1) potrzeby mieszkańców powiatu w zakresie zaopatrzenia w produkty lecznicze, w tym leki recepturowe, wyroby medyczne oraz pozostałe produkty aptek ogólnodostępnych oraz w zakresie świadczenia usług farmaceutycznych i sprawowania opieki farmaceutycznej;

2) lokalne uwarunkowania geograficzne i demograficzne oraz położenie lokalu apteki ogólnodostępnej;

3) możliwość zapewnienia przez podmiot prowadzący aptekę ogólnodostępną asortymentu określonego w pkt 1 oraz liczby personelu dostosowanej do zapewniania potrzeb określonych w pkt 1.

8. Do pełnienia dyżurów w porze nocnej lub dyżurów w dni wolne od pracy nie wyznacza się apteki ogólnodostępnej, jeżeli wobec podmiotu, który ją prowadzi:

1) toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki;

2) w okresie 3 lat poprzedzających rok, w którym ma być pełniony dyżur, wydano:

a) ostateczną decyzję w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej,

b) ostateczną decyzję w przedmiocie nakazania usunięcia w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień w prowadzeniu działalności objętej zezwoleniem na prowadzenie apteki ogólnodostępnej,

c) prawomocne orzeczenie zakazujące wykonywania działalności gospodarczej objętej zezwoleniem na prowadzenie apteki ogólnodostępnej.

9. Zarząd powiatu:

1) wyznaczając aptekę ogólnodostępną do pełnienia dyżurów, dokonuje wyboru spośród aptek ogólnodostępnych, które zostały zgłoszone w sposób, o którym mowa w ust. 5;

2) w przypadku braku zgłoszenia apteki ogólnodostępnej w sposób, o którym mowa w ust. 5, lub w przypadku zgłoszenia apteki ogólnodostępnej niespełniającej kryteriów, o których mowa w ust. 7, wyznacza do pełnienia dyżurów inną aptekę ogólnodostępną, biorąc pod uwagę kryteria określone w ust. 7 i 8;

3) w przypadku gdy po przeprowadzonej przez siebie analizie poziomu zaspokajania potrzeb, o których mowa w ust. 1, zwłaszcza weryfikacji funkcjonowania na terenie powiatu przynajmniej jednej apteki ogólnodostępnej w trybie całodobowym, dokonanej w oparciu o informacje, o których mowa w ust. 2, uzna, że uzasadnione jest wyznaczenie:

a) apteki ogólnodostępnej do pełnienia dyżurów w mieście będącym siedzibą powiatu, liczącym więcej niż 40 tys. mieszkańców lub

b) szerszego niż określono w art. 2 pkt 73 lub 74 zakresu godzinowego dyżurów pełnionych przez wyznaczoną aptekę ogólnodostępną

- może dokonać takiego wyznaczenia.

10. Przed podjęciem uchwały, o której mowa w ust. 3, osoba uprawniona do reprezentowania podmiotu prowadzącego aptekę ogólnodostępną, o której mowa w ust. 9 pkt 2, w terminie 7 dni od dnia wezwania przez zarząd powiatu, składa oświadczenie o niezachodzeniu okoliczności, o których mowa w ust. 8, oraz że w wyznaczanej aptece ogólnodostępnej spełnione są wymagania, o których mowa w ust. 7 pkt 3. Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń przewidzianej w art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

11. W przypadku uzasadnionych wątpliwości w zakresie prawdziwości okoliczności wskazanych w oświadczeniach, o których mowa w ust. 5 lub 10, zarząd powiatu może wystąpić do wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego z wnioskiem o potwierdzenie tych okoliczności. Wojewódzki inspektor farmaceutyczny udziela zarządowi powiatu odpowiedzi niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku.

12. Zarząd powiatu niezwłocznie przekazuje kopię uchwały, o której mowa w ust. 3, lub jej zmian, w przypadku, o którym mowa w ust. 21, właściwemu miejscowo wojewódzkiemu inspektorowi farmaceutycznemu, dyrektorowi oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia oraz aptece ogólnodostępnej wyznaczonej do pełnienia dyżurów.

13. Pełnienie dyżurów na podstawie uchwały, o której mowa w ust. 3, przez aptekę ogólnodostępną podlega finansowaniu ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, z wyjątkiem pełnienia ich w zakresie godzinowym rozszerzonym zgodnie z ust. 9 pkt 3 lit. b - w takim przypadku powiat finansuje, z własnych środków, pełnienie tych dyżurów w zakresie wykraczającym ponad zakres godzinowy wynikający z art. 2 pkt 73 lub 74.

14. Finansowanie dyżurów aptek ogólnodostępnych, o których mowa w ust. 13, ma postać wynagrodzenia ryczałtowego w kwocie stanowiącej równowartość 3,5% minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, w przeliczeniu na 1 godzinę faktycznie przeprowadzonego dyżuru.

Skoro apteki są placówkami ochrony zdrowia publicznego i ich zadaniem jest świadczenie pełnego zakresu usług farmaceutycznych wymienionych w art. 86 u.p.f. to ich dyżury w porze nocnej, czy też w dni wolne od pracy stanowią formę realizacji ustawowego obowiązku zapewnienia dostępu do usług farmaceutycznych, w tym leków ratujących zdrowie i życie.

W sytuacji braku zgłoszenia przez podmioty prowadzące apteki ogólnodostępne gotowości do pełnienia dyżurów przez prowadzone przez nie apteki zarząd powiatu zobowiązany jest na mocy art. 94 ust. 3 w związku z ust. 9 pkt 2 u.p.f. wyznaczyć apteki do pełnienia tych dyżurów.

Nie budzi wątpliwości, że każdy mieszkaniec powiatu winien mieć zapewnioną dostępność do świadczeń realizowanych przez apteki ogólnodostępne także w godzinach nocnych i w dni wolne od pracy.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych działalność aptek jest szczególną działalnością gospodarczą, która ma zmierzać nie tylko do osiągnięcia efektu gospodarczego, ale też służyć ochronie zdrowia wartości szczególnie chronionej na podstawie art. 68 ust. 1 – 3 Konstytucji RP.

Pismem z dnia 12 czerwca 2024 r. Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny wskazał, że nie ma możliwości potwierdzenia okoliczności o których mowa w art. 94 pkt 1 ust. 7 u.p.f. (dotyczących miedzy innymi personelu zatrudnionego w aptece). Takie stanowisko Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego nie może w żadnym wypadku wyłączać uprawnienia Zarządu Powiatu do samodzielnej weryfikacji twierdzenia podmiotu prowadzącego aptekę co do braku możliwości pełnienia dyżurów. Przyjęcie takiej interpretacji przepisów u.p.f. mogłoby bowiem prowadzić do sytuacji, w której stałoby się niemożliwe zaspokojenie gwarantowanych konstytucyjnie potrzeb mieszkańców związanych z ich prawem do ochrony zdrowia.

Regulamin pracy przyjęty przez skarżącą spółkę dla pracowników zatrudnionych w prowadzonych przez nią aptekach nie może być w żadnym przypadku podstawą do zwolnienia jej z obowiązków publicznych wynikających z samej istoty apteki jako placówki ochrony zdrowia publicznego. Przeciwnie, to rzeczą podmiotu prowadzącego aptekę jest takie dostosowanie wewnętrznych regulacji i taki sposób zarządzania apteką (aptekami), by możliwe było wykonywanie nałożonych na nią obowiązków o charakterze publicznym.

Podkreślić należy równocześnie, że jeśli zachodzi konieczność nałożenia takich obowiązków przez organ władzy publicznej, powinno to odbyć się z zachowaniem zasady proporcjonalności przejawiającej się w dbałości, aby obowiązki o charakterze publicznym zostały nałożone na poszczególne podmioty w niezbędnym zakresie, bez nieuzasadnionego uprzywilejowania któregokolwiek z nich. Zasady tej nie naruszył Zarząd Powiatu Kwidzyńskiego, dokonując w zaskarżonej uchwale rozdzielenia obowiązków związanych z dyżurami na kilka aptek. Określone w zaskarżonej uchwale obciążenie żadnej z nich nie może być, zdaniem Sądu, uznane za nadmierne.

Nie można uznać za uzasadniony zarzutu strony skarżącej, opartego na twierdzeniu, że z uwagi na zatrudnienie w Aptece [...] jedynie dwóch farmaceutów, nie jest ona w stanie wywiązać się z nałożonego obowiązku. Słusznie zauważył organ, że w okresie pełnienia dyżurów możliwe jest odmienne niż w inne dni ukształtowanie godzin pracy farmaceutów. Możliwe jest bowiem czasowe odstąpienie od zasady równoczesnego wykonywania pracy w określonych dniach przez obydwu zatrudnionych farmaceutów. Słusznie wskazuje także organ na możliwość skorzystania przez pracodawcę z uprawnień dotyczących tzw. godzin nadliczbowych oraz na prawo odmowy udzielenia urlopu wypoczynkowego pracownikowi z uzasadnionych przyczyn. Reasumując, należy ponownie podkreślić, że słusznie przyjęto w zaskarżonej uchwale założenie, że odstąpienie w pewnym zakresie w okresie wyznaczonych dyżurów od rutynowego rozkładu godzin pracy farmaceutów umożliwi wykonanie wyznaczonych zaskarżoną uchwałą obowiązków Apteki [...] w K.

W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona uchwała nie narusza prawa Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.