Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...].06.2017r. odmawiającej przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" wchodzącą w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] stanowiącą obecnie własność Miasta W. utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] stanowiła własność S. i Z. małżonków O. w równych częściach zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...].07.1933r. Rep. [...].

Decyzją z dnia [...].04.2004r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość. Decyzją Nr [...] z dnia [...].07.2009, Wojewoda [...] uchylił powyższą decyzję Prezydenta W., wskazując, że nie zostały zbadane obie przesłanki wynikające z ust. 2 art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2015.1774-j.t).

Decyzją Nr [...] z dnia [...].05.2016r. Prezydent W. odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn.hip. "[...]" wchodzącą w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] stanowiącą obecnie własność Miasta W.

W wyniku złożonego odwołania - Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] września 2016 r. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Prezydent W. ponownie analizując sprawę decyzją nr [...] z dnia [...].06.2017 r. odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" wchodzącą w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] stanowiącą obecnie własność Miasta W.

Od decyzji odwołanie złożyła M. B. wskazując, że z dokumentów zgromadzonych w aktach nieruchomości nie wynika kiedy dokładnie poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznego władania nieruchomością. W szczególności nie ma w aktach nieruchomości protokołu przejęcia nieruchomości. Wskazała, że na szczególną uwagę zasługuje fakt funkcjonowania w obrocie prawnym dokumentów (zgromadzonych w aktach nieruchomości) z których wynika, że Prezydium Rady Narodowej pismem z dnia [...].05.1957 skierowanym do SM [...] zakazuje prowadzenia jakichkolwiek prac na przedmiotowej nieruchomości do czasu uzyskania ostatecznej decyzji o przyznaniu tej nieruchomości na cele budowlane. Dopiero późniejszymi pismami (karta 18 i karta 20 akt sprawy) z datą [...] lipca 1961 roku i [...] Jipca 1961 roku Prezydium Rady Narodowej zdecydowało o sprzedaży SM [...] przedmiotowej nieruchomości na cele mieszkaniowe. Z kolejnego pisma z dnia [...] maja 1965 roku (karta 32 akt sprawy) wynika, iż decyzja o sprzedaży została ponownie zmieniona. Dopiero z pisma z dnia [...] kwietnia 1965 roku wynika, że stan prawny nieruchomości jest uregulowany i może być przeznaczona pod budownictwo.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 roku grunt nieruchomości przy ul. [...] zgodnie z art. 1 przeszedł na własność Gminy W., a następnie na własność Skarbu Państwa, w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 roku o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130).

Następstwo prawne po dawnych współwłaścicielach nieruchomości zostało udowodnione na podstawie:

- prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...].11.2000r. sygn. akt [...] zgodnie z którym spadek po S. O. nabyła na mocy ustawy córka E. K. w całości z tym, że małżonce Z. O. przysługiwało prawo dożywotniego użytkowania na 1/2 części spadku, które to prawo wygasło wraz z jej śmiercią ([...]1954r.). Na podstawie w/w postanowienia spadek po Z. O. nabyła na mocy ustawy córka E. K. w całości;

- aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego dnia [...].10.2014.r. przez notariusza [...], repertorium A numer [...] zgodnie z którym spadek po E. K. nabyła wnuczka M. B. w całości.

Grunt przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie Gminy W. w dniu [...] 08.1948r. tj. w dniu ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. z 1948r.

Zatem termin do złożenia skutecznego wniosku o własność czasową do przedmiotowej nieruchomości rozpoczynał się [...].08.1948 r. i upływał z dniem [...].02.1949 r.

Z akt sprawy wynika, że byli właściciele hipoteczni nie złożyli stosownego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w wyżej określonym terminie.

Prezydium Rady Narodowej w W. wnioskiem z dnia [...].11.1959r. Nr [...] zwróciło się do Sądu Powiatowego [...] o przepisanie na własność Skarbu Państwa tytułu własności nieruchomości położonej przy ul. [...] ozn. łup. "[...]" w związku z niezłożeniem przez byłego właściciela wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.

Wnioskiem z dnia 22.05.2000 r. E. K. wystąpiła do Urzędu Gminy W. [...] o zwrot lub odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość.

Następnie przy piśmie Urzędu Gminy W. z dnia 1.03.2001 r. nr [...] wniosek E. K. został przesłany wraz z aktami sprawy do Starostwa Powiatu [...].

Kolejnym wnioskiem z dnia 14.02.2001 r. E. K. wystąpiła do Urzędu [...] o zwrot lub odszkodowanie za w/w nieruchomość.

Pismem z dnia 10.06.2002 r. Urząd Gminy W. poinformował wnioskodawczynię o braku możliwości rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu w/w nieruchomości. Niezłożenie wniosku powoduje bowiem utratę praw do ustanowienia użytkowania wieczystego na nieruchomości.

Następnie przy piśmie z dnia 18.06.2002r. Urząd [...] przesłał akta nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] do Starostwa Powiatu [...] - w celu rozpatrzenia wniosku E. K. o odszkodowanie za omawianą nieruchomość.

Organ zwrócił uwagę, że prawo do odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945r. wygasło z mocy art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem 01.08.1985r. tj. z dniem wejścia w życie tej ustawy. Stosownie do art. 241 pkt 1 ugn powyższa ustawa utraciła moc i aktualnie sprawy odszkodowań za nieruchomości [...] objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945r. są uregulowane przepisem art. 215 ust. 2 ugn, zgodnie z którym "przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 05.04.1958r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 05.04.1958r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego".

Stwierdzenie braku spełnienia jednej z przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Oceniając spełnienie pierwszej z przesłanek wymaganych do przyznania odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ugn czyli przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne organ odwoławczy stwierdził, że słusznie organ pierwszej instancji uznał, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" wchodzącą w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] stanowiącą obecnie własność Miasta W. mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 9 maja 1994r. sygn. IV SA 726/93 i z dnia 8 stycznia 1996r. (sygn. IV SA 1959/93 nie publ). Możliwość przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne oceniać należy na podstawie istniejącego w dniu wejścia w życie dekretu planu zabudowania. Planem takim był ogólny plan zabudowy W. z dnia [...] sierpnia 1931 r. zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych.

Z ww. ogólnego planu zabudowania W. zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych dnia [...].08.1931 r. wynika, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] znajduje się w strefie [...] przeznaczonej w tym planie pod zabudowę luźną lub grupową o 2 kondygnacjach i 30% powierzchni zabudowania. Ta kwestia została ustalona i nie jest kwestionowana.

Natomiast analizując przesłankę utraty faktycznej możliwości władania organ pierwszej instancji ustalił, że zgodnie z zaświadczeniem o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].08.1957r. wydanej dla Spółdzielni [...] teren przedmiotowej nieruchomości został przeznaczony pod budowę [...] budynków mieszkalnych. Z pisma Urzędu [...] W. Wydział [...] z dnia [...].11.2002r. wynika, że segment [...] budynku mieszkalnego [...] położonego przy ul. [...] wybudowano na podstawie pozwolenia z dnia [...].09.1957 r. Nr: [...] i zatwierdzonego projektu [...].07.1957r. [...]. Natomiast segment [...] budynku mieszkalnego [...] położonego przy ul. [...] wybudowano na podstawie pozwolenia z dnia [...].X1.1957 r. Nr: [...] i zatwierdzonego projektu [...].07.1957r. [...].

Dodatkowo organ I instancji zgodnie z zaleceniem Wojewody [...] wskazał na dokument, który jego zdaniem potwierdza datę faktycznego przejęcia nieruchomości przez Spółdzielnię [...] tj. protokół zdawczo-odbiorczy nieruchomości z dnia [...] lipca 1957r. Odnosząc się do argumentów odwołującego organ podniósł, że protokół jest dokumentem, z którego jednoznacznie wynika, iż doszło na jego podstawie do faktycznego przejęcia nieruchomości przez Spółdzielnię, co oznacza objęcie nieruchomości w zarząd spółdzielni, a to w opinii organu wykluczało możliwość władania nieruchomością przez byłych właścicieli. Bez znaczenia, zdaniem organu badającego sprawę w ustaleniu tego faktu mają wszelkie dokumenty, na które powołuje się, odwołujący, a które pochodzą sprzed daty sporządzenia powyższego protokołu. Fakt późniejszej sprzedaży nieruchomości na rzecz Spółdzielni może tylko potwierdzać fakt regulacji stanu własności nieruchomości faktycznie posiadanej w zarządzie.

Na podstawie powyższego organ pierwszej instancji stwierdził, że z punktu widzenia przepisu art. 215 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, ponieważ faktyczne pozbawienie władania w/w nieruchomości przez byłych właścicieli nastąpiło przed dniem 5.04.1958 r.

W opinii Wojewody nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości ustaleń organu pierwszej instancji, a zarzuty strony podniesione w odwołaniu w stosunku do decyzji Prezydenta W. nr [...] z dnia [...].06.2017r. odmawiającej przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" wchodzącą w skład działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] stanowiącą obecnie własność Miasta W. pozostają bez wpływu na treść rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. B. wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu podniosła, że nie można zgodzić się z argumentacją organu iż z ,,całą pewnością prace budowlane na przedmiotowym gruncie toczyły się już w maju 1957 roku", gdyż z dokumentów zgromadzonych w aktach nieruchomości nie wynika w sposób bezsporny kiedy dokładnie prawowici właściciele zostali pozbawieni faktycznego władania nieruchomością. W szczególności nie ma w aktach nieruchomości wspomnianego wyżej protokołu przejęcia nieruchomości.

Organ pierwszej instancji jako pewnik przyjął, iż teren przedmiotowej nieruchomości został bezspornie zabudowany na podstawie pozwolenia na budowę z [...].09.1957 roku oraz pozwolenia na budowę z [...].09.1957 roku. Nie były to jednak decyzje ostateczne i były kilkakrotnie zmieniane co bezspornie wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów. Zdaniem skarżącej faktyczne wejście na teren budowy oraz zabudowanie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło kilka lat później, tj. w latach 60-tych. Na szczególną uwagę zasługuje fakt funkcjonowania w obrocie prawnym dokumentów zgromadzonych w aktach nieruchomości, z których wynika, że Prezydium Rady Narodowej pismem z dnia [...].05.1957 skierowanym do SM [...] zakazuje prowadzenia jakichkolwiek prac na przedmiotowej nieruchomości do czasu uzyskania ostatecznej decyzji o przeznaczeniu tej nieruchomości na cele budowlane. Dopiero późniejszymi pismami datowanymi na [...] lipca 1961 roku i [...] lipca 1961 roku Prezydium Rady Narodowej decyduje o sprzedaży na rzecz SM [...] przedmiotowej nieruchomości na cele mieszkaniowe. Z kolejnego pisma z dnia [...] maja 1965 roku wynika, iż decyzja o sprzedaży została ponownie zmieniona.

Ostatecznie pismem z dnia [...] kwietnia 1965 roku stwierdzono, że stan prawny nieruchomości jest uregulowany i może być ona przekazana pod budownictwo.

Analizując akta sprawy organ drugiej instancji, tj. Wojewoda [...] zupełnie pominął ten argument skarżącej o czym może świadczyć to, iż Wojewoda [...] uznał, że jedną z bezspornych przesłanek świadczących za odmową przyznania odszkodowania jest zbiór dokumentów na podstawie których wybudowano [...] na przedmiotowym gruncie, przy czym pozwolenia na budowę zostały wydane w 1957 r.

Oczywistym jest zdaniem skarżącej, że zarówno wydanie pozwolenia na budowę jak i sama decyzja o warunkach zabudowy nie wymaga tytułu prawnego do nieruchomości, a ponadto, że każdy pomiot może wystąpić o warunki zabudowy nie będąc ani właścicielem ani posiadaczem gruntu. Tym samym samo wydanie pozwolenia na budowę nie może zdaniem skarżącej przesądzać o tym czy i kiedy właściciele zostali pozbawieni władania nieruchomością.

Nadto, organ drugiej instancji powołuje się na dokument z dnia [...] lipca 1957 roku, tj. protokół zdawczo-odbiorczy rzekomo potwierdzający fakt przejęcia przez spółdzielnię [...] nieruchomości a tym samym pozbawienie władania nieruchomością prawowitych właścicieli. W ocenie skarżącej powoływanie się przez organ drugiej instancji na tę okoliczność budzi wątpliwości.

Co prawda, organ drugiej instancji wskazuje ,,protokół zdawczo–odbiorczy", jednakże nie wskazuje od kogo i na jakiej podstawie Spółdzielnia [...] przejęła nieruchomość oraz czy objęła przedmiotową nieruchomość w samoistne posiadanie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie:

Przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 r. ze zm.) ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Oznacza to m.in., że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania bez potrzeby sięgania do innych przepisów tejże ustawy. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię. Przepis ten przesądza, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców pralnych, których nieruchomości spełniają wszystkie wymienione w powołanym przepisie przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania.

Faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się do stanu faktycznego, tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948).

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że nieruchomość położona w W. przy ulicy [...] oznaczona hip. ,, [...]" mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Jednak organy obu instancji kilkakrotnie rozpoznając sprawę nieprawidłowo zdaniem Sądu uznały, że nie została spełniona przesłanka pozbawienia poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje bowiem, wbrew stanowisku organów, że pozbawienie poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością nastąpiło po dniu 5 kwietnia 1958 r. Dokumentami tymi są akty notarialne z dnia [...] listopada 1956 r. Rep. Nr [...] i z dnia [...] grudnia 1965 r.

Rep. [...] (k. 107-109 akt), z których (§ 3) wynika wprost, że wydanie działek użytkownikowi wieczystemu – Spółdzielni [...] w W. nastąpiło w dniu [...] lipca 1958 r., a więc po dniu 5 kwietnia 1958 r. Tym bardziej, ze z pisma z dnia [...] maja 1957 r. Prezydium Rady Narodowej w W. skierowanego do Spółdzielni [...] wynika zakaz prowadzenia jakichkolwiek prac na przedmiotowej nieruchomości do czasu wyjaśnienia jej stanu prawnego. Stan prawny powyższej nieruchomości został uregulowany dopiero w 1965 r., wynika to z pisma organu do SM [...] z dnia 22 kwietnia 1965 r. i dopiero od tej chwili przedmiotowa nieruchomość mogła być wykorzystana na cele budowlane. Słuszne więc okazały się zarzuty skargi dotyczące niewyjaśnienia, przez organy obu instancji kiedy nastąpiło rzeczywiste przejęcie nieruchomości, a zatem także pozbawienie poprzednich właścicieli możliwości faktycznego władania sporną nieruchomością. Dlatego też Sąd uznał, że skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji. Decyzje te wydane zostały bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 7,77,80 k.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu. Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. C ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm.).