V SA/Wa 514/09 - Postanowienie

Data orzeczenia	2009-08-26	
Data wpływu	2009-04-22	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Konrad Łukaszewicz /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6550	
Hasła tematyczne	Prawo pomocy	
Skarżony organ	Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa	
Treść wyniku	Odmówiono przyznania prawa pomocy w części	
Powołane przepisy	Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270; art. 246 § 1 pkt 2; art. 255; art. 257 § 2 pkt 7;  Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.	
Sentencja
Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarstw niskotowarowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.	
Uzasadnienie
D. C. – wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – wystąpiła z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 15 czerwca 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi sama, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczyła, że uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 1.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż jest zadłużono u rodziny na kwotę 10 tys. zł i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 1 lipca 2009 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi na powyższe, skarżąca złożyła pismo procesowe z 13 lipca 2009 r., w którym wyjaśniła, iż nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego, mieszka aktualnie u syna, w jego domu, jej miesięczne wydatki na mieszkanie i rachunki to około 500 zł, nie posiada gospodarstwa rolnego, które przekazała synowi, jest osobą chorą i ponosi wydatki związane z leczeniem (około 200 zł miesięcznie).

Zarządzeniem z 24 lipca 2009 r. wnioskodawczyni ponownie została wezwana do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia wyciągu z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich 3 miesięcy.

Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone do rąk wnioskodawczyni w dniu 3 sierpnia 2009 r. (potwierdzenie na k. 35 akt sądowych), mimo tego nie udzieliła odpowiedzi i nie złożyła żądanych dokumentów.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:

1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;

3) wypisy z rejestrów urzędowych;

4) odpisy aktualnych bilansów;

5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu PPF z 15 czerwca 2009 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jej oraz jej rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, skoro zamieszkuje u syna, czy może liczyć na pomoc ze strony rodziny, jaki jest stan majątkowego posiadania i możliwości zarobkowe członków jej rodziny, jeśli prowadzi gospodarstwo domowe z innymi osobami oraz czy posiada środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.

Wprawdzie w piśmie procesowym z 13 lipca 2009 r. wnioskodawczyni udzieliła odpowiedzi na zadane pytania, jednakże nie wykonała drugiej części zarządzenia z 1 lipca 2009 r., tj. nie nadesłała wskazanych dokumentów. Ponadto oświadczyła, iż zamieszkuje u syna, co wymagało wyjaśnienia czy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe.

Z tego powodu ponownie została wezwana do złożenia – w szczególności – wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, które to wezwanie pozostało już bez odpowiedzi.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawczyni – na której spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winna z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winna wyjaśnić przyczyny takiego braku. Wskazać dodatkowo należy, iż o powyższym wnioskodawczyni została już pouczona w piśmie sporządzonym na zarządzenie z 24 lipca 2009 r. (k. 34 akt sądowych).

Analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07).

Jeżeli chodzi natomiast o zadane wnioskodawczyni pytania związane z ustaleniem czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi członkami rodziny (np. z synem, w domu którego mieszka), przywołać należy stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (vide: postanowienie NSA z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08).

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawczynię wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazała on, że w odniesieniu do jej osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy od skargi w wysokości 385 zł ) z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.