Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Anna Wojtowicz-Hess po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 323/16 w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 30 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 323/16 oddalił skargę W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych.

Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r. organ egzekucyjny odmówił W. R. (dalej: skarżąca) zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 19 §4 oraz art. 13 §1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 599, dalej: u.p.e.a. ).

W uzasadnieniu organ wskazał, że wierzyciel wystawił na skarżącą szereg tytułów wykonawczych, obejmujących zaległe składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W celu realizacji ww. należności dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w ING Bank Śląski S.A oraz w Banku Ochrony Środowiska S.A.

W dniu 14 grudnia 2015r. do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek, którym zobowiązana wniosła o wyłączenie z egzekucji kwot wskazanych w listach płac za listopad 2015 r. Wskazała, że te środki pieniężne to kwoty niezbędne na wypłacenie wynagrodzeń, zatem nie mogą stanowić one przedmiotu zajęcia.

Organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentów bankowych potwierdzających fakt przelania i znajdowania się na zajętych rachunkach bankowych wynagrodzeń za listopad 2015r. i obrazujących obroty na tych rachunkach bankowych za ostatni kwartał oraz oświadczenia o stanie majątkowym. Wezwanie doręczono w dniu 18 grudnia 2015r., jednakże pozostało bez odpowiedzi.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 marca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L., po rozpatrzeniu odwołania W. R. od postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia [...] stycznia 2016 r. w sprawie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej, cytując treść art. 1a pkt 21, art. 13 § 1 oraz art. 81 § 4 u.p.e.a., wyjaśnił, że żądając zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych zobowiązana nie wskazała żadnego alternatywnego, skutecznego sposobu uregulowania przedmiotowych zaległości. Tymczasem istniejące zaległości powstały na skutek nieregulowania należności wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej, są zatem skutkiem niewywiązywania się przez zobowiązaną, z nałożonego na nią jako pracodawcę, ustawowego obowiązku opłacania składek. Organ odwoławczy podkreślił, że podatnik pomimo wezwania przez organ egzekucyjny do uzupełnienia złożonego wniosku, nie uzupełnił wskazanych braków. W takiej sytuacji, wierzyciel - w świetle art. 6 §1 u.p.e.a. - nie ma innej możliwości niż podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Zgodnie z art. 6 §1 u.p.e.a., w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę skarżącej odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów, a w szczególności naruszenia przepisu art. 13 §1 u.p.e.a. stwierdził, iż skarżąca nie wykazała należycie ważnego interesu przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji zajętych rachunków bankowych, a także jak słusznie wskazał organ odwoławczy, nie wskazała sposobu uregulowania wierzytelności w przypadku zwolnienia z egzekucji zajętych składników majątkowych.

Sąd I instancji wyjaśnił odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia ważnego interesu zobowiązanego, co miałoby się wiązać z wadliwym zastosowaniem art. 58 § 2 u.p.e.a., że uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych może być dokonane jedynie jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, ale jednocześnie interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie. Ważny interes zobowiązanego postrzegany być musi jako nadzwyczajne okoliczności, a nie normalne następstwo prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy zgodnie z zakresem tej działalności. Skarżąca natomiast nie wykazała żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które by uzasadniały uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Wręcz przeciwnie, jej postępowanie może nasuwać podejrzenia o próbie uchylenia się spod egzekucji. Sąd zaznaczył, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o zwolnienie z egzekucji doręczone skarżącej w dniu 18 grudnia 2015 r. (k. 182 akt administracyjnych) pozostało bez odpowiedzi. Niedopełnienie powyższego zobowiązania jest w ocenie Sądu I instancji oczywiste, wobec czego Sąd uznał, że działanie organu odwoławczego było zgodne z dyspozycją ww. przepisu i wydane postanowienie uwzględnia interes wierzyciela, natomiast zarzuty skarżącej w tym zakresie mają jedynie charakter polemiki nie popartej argumentacją mogącą podważyć ustalenia organu egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu uwzględniając możliwość dokonania wypłaty bieżących wynagrodzeń przez bank, na żądanie posiadacza rachunku przedkładającego odpowiednie dowody, mimo egzekucyjnego zajęcia tego rachunku, nie można podzielić zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny uprawnień pracowników skarżącej do otrzymywania należnych im bieżących wynagrodzeń.

Skargą kasacyjną W. R. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Lublinie ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 marca 2016 r. w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 3 § 1 oraz § 2 pkt 3 p.p.s.a., poprzez wydanie orzeczenia, którego nie poprzedziła kontrola działania organu administracji publicznej polegająca na ocenie, czy Dyrektor Izby Skarbowej w L. dokonał prawidłowych ustaleń uzasadniających wydanie postanowienia z dnia [...] marca 2016 r., w szczególności czy organ dokonał prawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym złożonej przez skarżącą listy płac za listopad 2015 r. oraz czy prawidłowo dokonał oceny braku ważnego interesu prawnego uzasadniającego zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych, jak również czy organ rozważył okoliczności wyłączające prowadzenie egzekucji z danych składników majątku, podczas gdy prawidłowo dokonana kontrola orzeczenia Dyrektora Izby Skarbowej w L. winna prowadzić do wniosku, że skarżąca wykazała, że środki pieniężne znajdujące się na zajętych rachunkach bankowych przeznaczone były na wypłatę wynagrodzeń pracowników oraz że w sprawie zachodzi ważny interes uzasadniający zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku, a co za tym idzie, że zostały spełnione przesłanki do zwolnienia zajętych środków spod egzekucji;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnego ustalenia, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] marca 2016 r. nie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym jego uchylenie w sytuacji, gdy postanowienie wydane w przedmiotowej sprawie narusza treść art. 13 § 1, art. 58 § 2 oraz art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez błędne przejęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi po stronie skarżącej ważny interes prawny uzasadniający zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych oraz że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności wyłączające prowadzenie egzekucji z danych składników majątkowych; 3. art. 151 p.p.s.a. w ten sposób, że Sąd oddalił skargę na postanowienia przez Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] marca 2016 r., podczas gdy skarga winna zostać uwzględniona w całości.

Argumentację na poparcie zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. sąd kasacyjny nie rozpoznaje sprawy w jej całokształcie, lecz w granicach wniesionej skargi kasacyjnej. Będąc związanym zarzutami w niej sformułowanymi, Naczelny Sąd Administracyjny bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zostały jednak stwierdzone na gruncie niniejszej sprawy.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W pkt 1 petitum skargi kasacyjnej jej autor zarzuca naruszenie art. 3 par. 1 ora par. 2 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie orzeczenia, którego nie poprzedziła kontrola działania organu administracji publicznej, polegająca na ocenie, czy Dyrektor Izby Skarbowej w L. dokonał prawidłowych ustaleń uzasadniających wydanie zaskarżonego postanowienia, w szczególności czy dokonał prawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym złożonej przez skarżącą - listy płac za listopad 2015 roku oraz czy prawidłowo dokonał oceny braku ważnego interesu uzasadniającego zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych jak też czy organ rozważył okoliczności wyłączające prowadzenie egzekucji z danych składników majątku, podczas gdy prawidłowo przeprowadzona kontrola orzeczenia Dyrektora winna prowadzić do wniosku, że skarżąca wykazała, że środki pieniężne znajdujące się na zajętych rachunkach bankowych przeznaczone były na wypłatę wynagrodzeń pracowników oraz że w sprawie zachodzi ważny interes uzasadniający zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych.

Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wskazać trzeba, że art. 3 § 1 p.p.s.a. ma charakter ustrojowy, ogólny, oraz kompetencyjny i nie zawiera samodzielnej treści normatywnej, O jego naruszeniu można mówić jedynie w sytuacji wykroczenia poza kompetencje sądu, zastosowania środka nieprzewidzianego w ustawie, względnie w sytuacji, gdy Sąd uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której w przepisie mowa. Przepis nie określa wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana. Tak więc okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej nie oznacza naruszenia tego uregulowania.

Z kolei stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie [...].

Z tych względów sposób sformułowania zarzutów określonych w pkt 1 skargi kasacyjnej uniemożliwia Sądowi drugiej instancji dokonanie kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie objętym ww. zarzutami.

W pkt 2 petitum skargi kasacyjnej jej autor zarzuca naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie, że w sprawie nie zachodzi po stronie skarżącej ważny interes uzasadniający zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych a także, że nie zachodzą okoliczności wyłączające prowadzenie egzekucji z danych składników majątkowych wobec naruszenia art. 13 § 1, art. 58 § 2 oraz art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zarzut ten również nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie stwierdzić należy, że sformułowane zarzuty naruszenia prawa procesowego de facto sprowadzają się do niewłaściwego zastosowania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy czym zarzuty naruszenia prawa materialnego wiążą się z opisanymi powyżej zarzutami naruszenia przepisów postępowania. W związku z tym należy stwierdzić, że gdy błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy, to brak jest możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania (niezastosowania) prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie (zob. wyroki NSA: z dnia 6 kwietnia 2005 r., sygn. akt FSK 692/04 oraz z dnia 13 października 2004 r., sygn. akt FSK 548/04).

Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji. Inaczej mówiąc przepis ten służy poszanowaniu obiektywnie usprawiedliwionych interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji. Niezbędnym przy tym jest zachowanie przy jego stosowaniu przez organ egzekucyjny koniecznej równowagi pomiędzy osiągnięciem celu egzekucji a dążeniem do poszanowania interesu zobowiązanego. Z tych powodów zasadnie zobowiązano skarżącą do wykazania jej sytuacji majątkowej w celu umożliwienia innego skutecznego sposobu uregulowania zaległości. Skarżąca wezwana przed rozpatrzeniem jej wniosku z dnia 14 grudnia 2015 roku do uzupełnienia argumentacji i poparcia jej stosownymi dowodami istotnymi z punktu widzenia oceny istnienia ważnego interesu o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. w żaden sposób na wezwanie to nie zareagowała. Tym samym nie budzi zastrzeżeń NSA ocena Sądu I instancji, że skarżąca nie wykazała należycie ważnego interesu przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji zajętych rachunków bankowych. Odnosząc się do argumentacji kasatora zawartej w końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej dotyczących relacji art. 81 u.p.e.a. i art. 13 § 1 tej ustawy, podkreślenia wymaga, czego zdaje się nie dostrzegać jej autor, że organ dążąc do wyjaśnienia czy przedłożone listy płac (potwierdzające jedynie termin wypłaty wynagrodzenia na dzień 10.12.2015r.) oraz oświadczenia pracowników dotyczą faktycznie wpłaconych i na rachunki bankowe których banków (ING Banku Śląskiego czy BOŚ) środków tytułem wynagrodzeń – wezwał skarżącą w dniu 16 grudnia 2015 roku do przedłożenia dokumentów, szczegółowo określonych w tym piśmie, umożliwiając tym samym wywiązanie się przez skarżącą będącą pracodawcą ze zobowiązań pracowniczych w związku z art. 81 § 4 u.p.e.a. Mimo prawidłowego doręczenia ww. pisma skarżąca kasacyjnie nie zareagowała na wezwanie. Tym samym jako prawidłowe uznać należy stanowisko organu i Sądu I instancji, że nie potwierdziła okoliczności podnoszonych we wniosku, co zdecydowało o uznaniu braku spełnienia przesłanek z art. 81 § 4 i jednocześnie nie mogło stanowić podstawy do przyjęcia, że wykazała istnienie ważnego interesu zobowiązanego o którym mowa w art. 13 § 1 tej ustawy.

Jeśli chodzi o zarzut błędnych ustaleń określonych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej w nawiązaniu do art. 58 § 2 u.p.e.a. to zarzut ten jest nieusprawiedliwiony z przyczyn wskazanych na wstępie, a odnoszących się do wadliwości konstrukcyjnej skargi kasacyjnej ale również z tego względu, że przepis ten nie był stosowany w niniejszym postępowaniu. Wystarczającym w tej sytuacji jest wskazanie, że przepis ten może znaleźć zastosowanie w przypadku zawieszenia postępowania. Jednak wówczas uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych uzależnione jest od łącznego wystąpienia czterech przesłanek. Po pierwsze, musi ono nastąpić w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne jest zawieszone. Po drugie, musi być ono uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. Po trzecie, uchyleniu czynności egzekucyjnych nie stoi na przeszkodzie interes wierzyciela. Natomiast czwarta przesłanka sprowadza się do wykluczenia nabycia przez osoby trzecie praw na skutek czynności egzekucyjnych, które mają być uchylone. Z oczywistych względów zatem, rozważania Sądu I instancji dotyczące "ważnego interesu zobowiązanego" o którym mowa w tym przepisie uznać należy za błędne z uwagi na to, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego i nie było prowadzone w kontrolowanej sprawie. Wadliwość ta stanowi naruszenie przepisów procedury co jednak nie miało nie tylko istotnego wpływu na wynik sprawy, jak wymaga tego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. ale żadnego.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut określony w pkt 2 skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Jak wskazano na wstępie zarzut ten jest wadliwie skonstruowany albowiem odnosi się do błędnych ustaleń, które doprowadziły do niezastosowania ww. przepisu, jednocześnie ustaleń tych skutecznie nie podważając.

Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że organ egzekucyjny na każdym etapie prowadzonego postępowania zobowiązany jest z urzędu uwzględniać wyłączenia zawarte w art. 8 u.p.e.a. W sytuacji, gdy zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny z uwagi na wyłączenie danej należności na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., stanowić to może w zależności od etapu lub źródła inicjatywy procesowej podstawę zarzutu egzekucyjnego lub przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego (odpowiednio art. 33 § 1 pkt 6 i art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). W omawianej sprawie skarżąca kasacyjnie w toku postępowania egzekucyjnego żadnego zarzutu w tym przedmiocie nie sformułowała, zarzut ten po raz pierwszy podniosła w skardze kasacyjnej (ograniczając się do podania, że "środki zgromadzone na zajętym przez organ rachunkach bankowych w Banku Boś Bank S.A. pochodziły z dotacji o charakterze oświatowym"). Tymczasem w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Banku Ochrony Środowiska S.A. z dnia 13. 10. 2015 roku skarżąca została pouczona na podstawie art. 54 ustawy, że przysługuje jej jako zobowiązanemu skarga na zajęcie egzekucyjne oraz że skargę wnosi się do organu nadzoru w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Pouczenie zawierało informację, że w ramach skargi badana jest zgodność dokonania czynności zajęcia z przepisami prawa. Z możliwości takiej jednak nie skorzystała. W tej sytuacji zgłoszenie tego zarzutu na etapie postępowania kasacyjnego od postanowienia Sądu pierwszej instancji uznać należy za co najmniej spóźnione.

Zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na postanowienie organu, podczas gdy skarga winna zostać uwzględniona w całości (pkt 3 petitum) nie zasługuje na uwzględnienie.

Do naruszenia art. 151 p.p.s.a. doszłoby, gdyby sąd stwierdzając oznaczone naruszenia przepisów prawa kwalifikujące do uwzględnienia skargi, jednak skargę oddalił. Analizowany przepis jest przepisem ogólnym (blankietowym), wynikowym, stanowiącym jedynie prawną podstawę orzeczenia oddalającego skargę. Wobec tego o trafności zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. można byłoby mówić tylko wtedy, gdyby zostało ustalone naruszenie innych przepisów prawa wymienionych we wniesionym środku zaskarżenia a w kontrolowanej sprawie nie miało to miejsca.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną