Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O[...] sp. z o. o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 251/14 w sprawie ze skargi "O[...] sp. z o. o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 10 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 251/14 oddalił wniosek O[...] sp. z o. o. z siedzibą w P. (Spółka) o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych

Sąd I instancji przedstawił, że Spółka wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 14 990 000 zł, wartość środków trwałych 62 706 431,88 zł, a ostatni rok obrotowy zamknęła zyskiem w wysokości 14 378 078 zł. Z podanych w oświadczeniu informacji wynika również, że salda trzech rachunków bankowych spółki wynoszą odpowiednio: 692 901 163 zł, 400 936,96 euro i 112 810,67 zł.

Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Spółka podniosła, że mając na uwadze wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, jego uiszczenie przekracza zakres jej możliwości finansowych. Wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie wynosi 12 539 zł.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 maja 2014 r. odmówił przyznania Spółce prawa pomocy.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca stwierdziła, że na dzień złożenia wniosku miała do zapłaty rachunki na kwotę 5 000 000 zł, w związku z tym twierdzenia o środkach posiadanych przez nią na kontach bankowych są bezzasadne. Jeżeli zaś chodzi o kwestię wysokości kapitału zakładowego, to w sprzeciwie podkreślono, że środki te są zapisywane po stronie pasywów, a więc długów, natomiast środki trwałe obejmują wartość leasingowanego sprzętu transportowego, który nie jest własnością spółki, nie można zatem go sprzedać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zauważył, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2, ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, w zakresie częściowym, może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W niniejszej sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów związanych z niniejszą sprawą, w której wpis wynosi 12 539 zł. Wynika to z tego, że dysponuje ona na swoich rachunkach bankowych środkami wielokrotnie przewyższającymi wartość wpisu. W tej więc sytuacji nawet konieczność regulowania zobowiązań cywilnoprawnych nie może przemawiać za uwzględnieniem jej wniosku, gdyż należności wynikające z tych zobowiązań nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty sądowe.

Jeżeli chodzi o zgromadzone przez spółkę środki trwałe to trudno jest przyjąć, że obejmują one wyłącznie wyleasingowane środki transportowe, zwłaszcza, że ogólna wartość tych środków przekracza kwotę 62 milionów zł. Wartość ta jednoznacznie wskazuje na to, że skarżąca zgromadziła znaczny majątek, w którym koszty sądowe znajdują pełne i wielokrotne pokrycie.

Niezależnie od powyższego dodać również należy, że skarżąca spółka prowadzi dochodową działalność znacznych rozmiarów, o czym świadczy wysokość zysku za ostatni rok obrotowy i wartość kapitału zakładowego. W tej sytuacji przyznanie jej dofinansowania ze środków publicznych, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, nie znajduje żadnego uzasadnienia.

Spółka wniosła zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając zażalenie Spółka podniosła, że biorąc pod uwagę np. stan środków na jej rachunkach bankowych należy stwierdzić, iż na dzień złożenia wniosku Spółka per saldo posiadała do spłaty kwotę około 5 000 000 zł. Nie można wobec tego twierdzić, że Spółka posiada środki na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wszystkie zobowiązania należy rozpatrywać łącznie i dopiero w odniesieniu do takiej analizy można dojść do wniosku czy Spółka posiada środki na uiszczenie wpisu.

Spółka zauważyła nadto, że kwota kapitała zakładowego to również pozycja po stronie pasywów, a więc dług. Księgowa wartość środków trwałych w wysokości 67 706 431,88 zł obejmuje w szczególności wartość sprzętu transportowego leasingowanego przez Spółkę – a więc takiego, który nie jest własnością Spółki. Zysk Spółki, na który powołuje się Sąd I instancji dotyczy 2012 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

Na wstępie należy zauważyć, że nie jest zrozumiały zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Analiza zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że powołany przepis nie był przez Sąd I instancji stosowany. Sąd I instancji dokonał oceny zasadności wniosku Spółki w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., który w sprawie powinien być i był zastosowany. Nie mniej jednak dostrzeżona i opisana wadliwość wniesionego środka zaskarżenia nie ma wpływu na zakres i treść kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Uzasadnienie sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu przez Sąd wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nienaruszający zasad postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował w sposób wyczerpujący i kompletny sytuację materialną strony.

Sąd I instancji słusznie wskazał, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Zdaniem NSA, Spółka, ze stwierdzenia Sądu wywodzi wnioski, których Sąd ten nie sformułował; Sąd I instancji stwierdził bowiem tylko tyle, że obowiązek ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych nie może uzasadniać zwolnienia z obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych nie kwalifikując jednocześnie zobowiązań publicznoprawnych jako ważniejszych. W kontekście tego zarzutu wypada zauważyć i ocenić, że rzekome zobowiązania cywilne Spółki w żaden sposób nie zostały udokumentowane czy chociażby uprawdopodobnione. Spółka nie wykazała też w kontekście prezentowanej argumentacji, że obowiązek uiszczenia wpisu spowoduje zachwiania jej sytuacja finansowej i uniemożliwi dalsze prowadzenie działalności gospodarczej.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ponadto wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach generując wysoki zysk. Spółka w zażaleniu zarzuca, że Sąd I instancji oparł się, formułując to twierdzenie, na danych dotyczących 2012 r. Trzeba jednak zauważyć, że Sad I instancji orzekał w oparciu o dane przedstawione przez Spółkę, nadto Spółka w zażaleniu nie przedstawiła informacji, z których wynikałoby, że bieżąca sytuacja finansowa (w zakresie uzyskiwanych dochodów) jest znacząco różna od tej przyjętej przez Sąd I instancji.

Spółka odnosząc się do wartości środków trwałych ustalonej przez Sad I instancji wyjaśniła, że wartość ta obejmuje w szczególności wartość sprzętu transportowego leasingowanego przez Spółkę. Nie wykazuje jednak, jakiej części posiadanych przez nią środków trwałych to oświadczenie dotyczy.

Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego treść oświadczeń złożonych we wniosku nie daje wystarczających podstaw do uznania, że Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, natomiast argumentacja zawarta w zażaleniu nie podważa tej oceny.

Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji