II SA/Gl 953/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-05-22	
Data wpływu	2025-07-24	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Artur Żurawik
Renata Siudyka
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Uzasadnienie	
Sygn. powiązane	I OZ 660/25
I OZ 34/26	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2026 nr 0 poz 143;  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 153; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2026 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 maja 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/437/2025/6038 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 27 lutego 2025 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Decyzją z 16 maja 2018 r., nr [...] Prezydent Miasta S. przyznał B. B. (dalej jako skarżąca lub strona) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem J. B. na okres od 1 lutego 2018 r. do 31 marca 2020 r. na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności z [...] r. wydanego na czas określony do 31 marca 2020 r. Okres pobierania tego świadczenia był następnie wydłużany decyzjami: z 10 grudnia 2018 r. i z 11 grudnia 2019 r. oraz decyzją z 21 kwietnia 2020 r., którą zmieniono ów okres wyznaczając jego końcową datę na 60 dni od odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż dzień wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Podstawą prawną tej ostatniej decyzji był art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej jako ustawa COVID-19).

W dniu 11 września 2023 r. strona przedstawiła organowi pierwszej instancji nowe orzeczenie córki z [...] r. nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. na czas określony do 30 czerwca 2021 r. W ocenie wskazanego organu poprzednie orzeczenie z [...] r. nr [...] utraciło ważność z dniem wydania wspomnianego wyżej, nowego orzeczenia, to jest od [...] r., co zarazem skutkowało wygaśnięciem decyzji przyznającej świadczenie.

W związku z powyższym, Prezydent Miasta S. decyzją z 3 października 2023 r. nr [...] uznał świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres od [...] 2020 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie ogółem 80.578,00 zł za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne i zobowiązał ją do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Decyzja ta została zakwestionowana przez skarżącą odwołaniem, po rozpatrzeniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z 29 grudnia 2023 r., nr [...] orzekło o utrzymaniu jej w mocy. W motywach swego rozstrzygnięcia Kolegium w pełni podzieliło ustalenia i argumenty prawne organu pierwszej instancji uznając, że prawidłowo ustalono nienależnie pobrane świadczenie rodzinne i zobowiązano stronę do jego zwrotu, gdyż zachodzą przesłanki określone w art. 32 ust. 2 pkt 1 z 28 listopada 2003 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych (aktualnie Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 ze zm.), a mianowicie sporne świadczenie pielęgnacyjne zostało wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do jego pobierania a skarżąca nie poinformowała niezwłocznie organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki pomimo pouczenia o takim obowiązku.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 7 sierpnia 2024 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 256/24 uchylił ten akt oraz poprzedzającą go decyzję pierwszoinstancyjną z 3 października 2023 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał na rażące naruszenie norm procesowych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Podkreślił bowiem, że w uzasadnieniach decyzji organów obydwu instancji trudno doszukać się jakiejkolwiek analizy sytuacji życiowej skarżącej i przyczyn nieprzedłożenia przez nią uzyskanego we wrześniu 2020 r. orzeczenia o niepełnosprawności córki. Zaznaczono, że w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zdaniem Sądu, treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że warunkiem uznania na jego podstawie świadczenia za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy o braku prawa do jego pobierania, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W tym miejscu Sąd zaznaczył, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem, aby osoba pobierająca była świadoma, że wystąpiła okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie miało charakter nienależnego.

W tym kontekście Sąd stwierdził, że w decyzji ustalającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego jak i w kolejnych decyzjach zmieniających tą decyzję zawarte zostało pouczenie o treści art. 25 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Natomiast w ostatniej decyzji zmieniającej z 21 kwietnia 2020 r. zawarto pouczenie, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie. Umknęło jednak organom, że tak nałożony na skarżącą obowiązek informacyjny nie zawierał wyraźnego pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w sytuacji, gdy obowiązek informacyjny o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności nie zostanie wykonany. W świadomości skarżącej, jej niepełnosprawna córka miała orzeczenie o niepełnosprawności. Dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, konieczne jest bowiem uwzględnienie celu tej regulacji prawnej polegającego na tym, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały je w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w powyższym unormowaniu, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w sposób, który zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - pozwala przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego.

Niezależnie od powyższego Sąd dostrzegł szczególną sytuację skarżącej, która pobierała świadczenie ze względu na niepełnosprawność córki. Zwrócił także uwagę, że szczególne rozwiązania przewidziane w art. 15h ustawy COVID-19 i w ustawach ją zmieniających (art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2023 r., poz. 852 oraz art.1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności - Dz.U z 2023 r., poz. 2768) ułatwiły niepełnosprawnym oraz organom administracji funkcjonowanie w czasie pandemii, przy czym nie można tu abstrahować od celu regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd zaznaczył, że córka skarżącej była i nadal jest osobą niepełnosprawną (orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] r. i z [...] r. oraz oświadczenie skarżącej na rozprawie. W ocenie Sądu nie można więc akceptować stanowiska, że brak przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności (która ciągle u córki skarżącej występuje) może skutkować tak negatywnymi następstwami (finansowymi) po jej stronie, gdyż rozwiązanie takie należy uznać za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w Konstytucji RP.

Reasumując Sąd podniósł, że ponownie rozpatrując sprawę organy administracji poczynią ustalenia faktyczne i prawne z uwzględnieniem powyższych uwag. Podkreślił zarazem, że ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności danej sprawy, a przede wszystkim tego, czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta S. decyzją z 27 lutego 2025 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powtórnie uznał, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres od [...] 2020 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie 80.578 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie rodzinne oraz zobowiązał ją do zwrotu tej kwoty wraz ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji w pierwszej kolejności zanegowano stanowisko Sądu o tym, że córka strony po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności "była i nadal jest osobą niepełnosprawną" a skarżąca "pobierała świadczenie ze względu na niepełnosprawność córki". Wskazano bowiem na różnicę pomiędzy wcześniejszym orzeczeniem o niepełnosprawności tego dziecka z [...] r. a późniejszym z [...] r. podkreślając, że w drugim z nich określono, iż dziecko to nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W rezultacie, wskazane orzeczenie nie upoważniało skarżącej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego albowiem nie zachodziła przesłanka warunkująca pobieranie tego świadczenia wyraźnie określona w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres począwszy od dnia następującego po dniu wydania powyższego orzeczenia zostało pobrane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do spornego świadczenia, a w konsekwencji jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Zdaniem organu pierwszej instancji, strona miała przy tym świadomość powyższej okoliczności. Jakkolwiek bowiem 16 grudnia 2024 r. złożyła wyjaśnienia o nieuprawnionym pobieraniu świadczenia, gdyż nie miała wiedzy o wydaniu nowego orzeczenia niepełnosprawności względem jej córki, to jednak, jak ustalono, w postępowaniu orzeczniczym zakończonym wydaniem tego orzeczenia uczestniczył wprawdzie ojciec jej dziecka, lecz wysłano je na wskazany we wniosku adres korespondencyjny, gdzie zostało odebrane przez nią osobiście, co wskazuje, że wiedziała o fakcie jego wydania.

Niezadowolona z powyższej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach domagając się uchylenia tego aktu i umorzenia postępowania administracyjnego. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 43, art. 61 § 4, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegającego na błędnym przyjęciu, że odebranie przez nią adresowanej do jej męża przesyłki zawierającej nowe orzeczenie o niepełnosprawności córki było równoznaczne z powzięciem przez nią wiadomości co do treści tego orzeczenia, a w rezultacie co do zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła również naruszenie art. 1 powołanego Kodeksu oraz art. 42 ust. 3 i art. 45 Konstytucji RP w związku z art. 267 § 1 Kodeksu karnego, poprzez nieuprawnione ustalenie, że bezprawnie weszła w posiadanie informacji dla niej nieprzeznaczonej, mimo iż nie została skazana za takie przestępstwo. Nadto podniosła zarzut naruszenia art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), polegające na ponownej analizie prawnej okoliczności, które zostały już poddane ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w wyroku z 7 sierpnia 2024 r. oraz niedopuszczalne zakwestionowanie stanowiska wyrażonego w tym orzeczeniu. W uzasadnieniu odwołania strona podkreśliła, że w postępowaniu zakończonym wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności jej córki z [...] r. nie brała udziału, przesyłka zawierająca to orzeczenie została skierowana do jej męża i wprawdzie odebrała ją jako dorosły domownik, jednak nie zapoznała się z jej zawartością i dlatego fakt ten nie może stanowić podstawy do formułowania wniosków o tym, jakoby uzyskała świadczenie w złej wierze, zdając sobie sprawę z zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do jego pobierania.

Decyzją z 21 maja 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/437/2025/6038 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję stanowiącą przedmiot odwołania. W uzasadnieniu tego aktu wpierw zaprezentowano dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołano treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Następnie Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres od [...] 2020 r. do 31 sierpnia 2023 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wywiodło bowiem, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nowe orzeczenie o niepełnosprawności jej córki z [...] r. zostało wysłane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. na podany we wniosku adres korespondencyjny i choć przesyłka była skierowana do jej męża, to jednak odebrała ją osobiście, a zatem miała świadomość faktu wydania wspomnianego orzeczenia. Nadto w decyzji z 21 kwietnia 2020 r. o przedłużeniu okresu pobierania spornego świadczenia została pouczona o tym, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie. Zdaniem Kolegium istotne znaczenie w sprawie mało również to, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, powołane wyżej, nowe orzeczenie z [...] r. nie uprawniało skarżącej do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż określono w nim, że jej córka nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Niezadowolona z tej decyzji strona reprezentowana przez adwokata wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia powyższego aktu oraz poprzedzającej go decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenia na jej rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, a także dopuszczenia dowodu z orzeczenia nr [...] wydanego wobec jej dziecka przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim w K. [...] r. (mocą tego aktu uchylono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. nr [...] z [...] r., w części dotyczącej daty ważności orzeczenia oraz wskazania o braku konieczności stałej lub długotrwałej opieki i w tym zakresie orzeczono o dacie ważności do 31 stycznia 2026 r. oraz o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością samodzielnej egzystencji) - na okoliczność, że dziecko to legitymuje się niepełnosprawnością. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego, a to: art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pobierała świadczenie nienależne pomimo, że jedynie odebrała przesyłkę zawierającą nowe orzeczenie o niepełnosprawności dziecka z [...] r. nie zapoznając się z jego treścią oraz mimo tego, że nie została nigdy pouczona o utracie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskutek braku dopełnienia obowiązku informacyjnego o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności, a także na przyjęciu, że przesłanką wystarczającą do uznania świadczenia za nienależnie pobrane było stwierdzenie, że miała świadomość, iż wspomniana przesyłka zawiera orzeczenie o niepełnosprawności córki. Równocześnie strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 43, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na wybiórczej ocenie materiału dowodowego i zaniechaniu ustalenia, czy zapoznała się z treścią wzmiankowanego orzeczenia o niepełnosprawności z [...] r., co poskutkowało błędnym ustaleniem, że miała świadomość, iż korespondencja adresowana do jej męża zawierała to orzeczenie. Dodatkowo skarżąca podniosła zarzut naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 17 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na uznaniu spornego świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązaniu jej do zwrotu pobranej w tych ramach kwoty pomimo faktu, że jej córka była i jest osobą niepełnosprawną. W uzasadnieniu podkreślono, że wypowiadające się w sprawie organy ponownie rozpoznając niniejszą sprawę nie zastosowały się do wskazań określonych w wyroku WSA w Gliwicach z 7 sierpnia 2024 r. nie dokonując ustaleń co do tego, czy strona została należycie pouczona o tym, że brak przekazania organowi wypłacającemu sporne świadczenie informacji o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności spowoduje utratę prawa do tego świadczenia. Zamiast tego bowiem ustaliły jednie, że pouczono ją o samym tym obowiązku informacyjnym bez wskazania następstw jego niewykonania. Nadto skarżąca powtórnie zaznaczyła, że wspomnianą przesyłkę odebrała jako dorosły domownik swego męża, zatem doręczenie nastąpiło tu w trybie art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego, a adresatem przesyłki był jej małżonek a nie ona. Dodatkowo podkreśliła, że jej córka w dalszym ciągu jest osobą niepełnosprawną i była nią przez cały czas trwania postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w swojej decyzji i nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.

W piśmie z 8 września 2025 r. skarżąca zaprezentowała swoją trudną sytuację materialną. Podkreśliła, że jest z mężem w trakcie postępowania rozwodowego, a już wcześniej to jest 26 lipca 2023 r. wyprowadziła się od niego, gdyż nadużywał alkoholu i stosował wobec niej przemoc psychiczną. W rezultacie wywiodła, że aktualnie samotnie wychowuje dziecko i jest obciążona szeregiem znacznych kosztów związanych z jego utrzymaniem, w tym między innymi leczeniem i rehabilitacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 tej regulacji, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżona decyzja, jak również poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne naruszają prawo materialne oraz przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności przyjdzie zaakcentować, że wypowiadające się w sprawie organy obowiązane były uwzględnić wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 7 sierpnia 2024 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 256/24. Z mocy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi były bowiem związane oceną prawną, która została w tym orzeczeniu sformułowana. W treści przedmiotowego wyroku Sąd zobowiązał organ pierwszej instancji do dokonania ponownej analizy całokształtu okoliczności sprawy pod kątem oceny świadomości strony, a w szczególności tego, czy jej zachowanie było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych przekazywanych jej w formie spornego świadczenia. W tych ramach Sąd wskazał na potrzebę wnikliwego zbadania, czy otrzymane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego pouczenia pozwalają na przyjęcie, że była świadoma, iż sporne świadczenie się jej nie należy. Położył także akcent na konieczność uwzględnienia przy tej ocenie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej oraz celu, jakiemu służyły szczególne rozwiązania przewidziane w art. 15h ustawy o COVID-19 i w ustawach ją zmieniających, polegającego na ułatwieniu osobom niepełnosprawnym oraz organom administracji funkcjonowanie w czasie pandemii. W kontekście powyższych uwag zaakcentować należy, że stwierdzenia zamieszczone w przywoływanym wyroku są dla organów administracji wiążące i organy te prowadząc postępowanie zmierzające do wykonania postanowień wyroku obowiązane są do respektowania jego postanowień. W przypadku nie podzielania stanowiska zaprezentowanego w wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji organ odwoławczy uprawniony był do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Brak skorzystania z przysługującej możliwości skutkuje tym, że wypowiadające się w sprawie organy administracji publicznej obowiązane są w pierwszej kolejności stosować postanowienia wyroku, a dopiero w drugiej kolejności mieć w polu widzenia postanowienia przepisów prawa materialnego i procesowego.

Zdaniem składu orzekającego, zaprezentowane wyżej wskazania Sądu nie zostały zrealizowane w sposób pozwalający uznać za wystarczające, a podjęte rozstrzygnięcie za odpowiadające treści wyroku.

W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że w ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji w zasadzie ograniczył się do odebrania od odebrania od skarżącej dwóch oświadczeń oraz do podtrzymania stanowiska zaprezentowanego w pierwotnej decyzji, która została zakwestionowana przez tutejszy Sąd. Brak odniesienia się do wskazań zamieszczonych w wyroku, jak również przyjęcie stanowiska odmiennego, od zaprezentowanego w tym wyroku wyczerpuje przesłankę naruszenia postanowień art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym samym uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi.

Dlatego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji należało uchylić działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 powyższej ustawy.

Dodatkowo przyjdzie dostrzec, że w trakcie ponownego prowadzenia postępowania administracyjnego ujawniły się w sprawie nowe okoliczności, które w ocenie Sądu posiadają istotne znaczenie dla oceny sytuacji w jakiej znajduje się skarżąca. Tą nową okolicznością mającą istotne znaczenie jest orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim w K. [...] nr [...] wydanego wobec jej dziecka, mocą którego uchylono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z [...] r. nr [...], w części dotyczącej daty ważności orzeczenia oraz wskazania o braku konieczności stałej lub długotrwałej opieki i w tym zakresie orzeczono o dacie ważności do 31 stycznia 2026 r. oraz o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że skarżąca spełnia wymogi do otrzymania przedmiotowego świadczenia.

Ponownie prowadząc postępowanie organy administracji publicznej skupiły się wyłącznie na literalnej treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast umknęły im wskazania zamieszczone w przywoływanym powyżej wyroku, jak również nowe okoliczności związane z sytuacją formalnoprawną skarżącej wynikającej z nowego brzmienia orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania organy administracji publicznej ponownie dokonają oceny sytuacji faktycznej i prawnej skarżącej mając na uwadze wskazania zamieszczone w wyroku tutejszego Sądu z 7 sierpnia 2024 r. o sygn. akt II SA/Gl 256/24.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania w kwocie 497 zł, rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy. Składają się na nią koszty reprezentującego stronę adwokata, w wysokości 480 zł wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215).