Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: asesor WSA Damian Bronowicki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2020 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SPP 14/20 w sprawie ze skargi A.G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

A.G., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2011 r.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 400 zł, skarżący złożył formularz PPF wnosząc przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu podniósł, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, tym bardziej, że jest zobowiązany do zapłaty opłat sądowych w trzech sprawach, łącznie w kwocie 3.358 zł. Dodał, że nie posiada żadnego majątku. Jego jedynym źródłem dochodów jest niemiecki zasiłek socjalny w wysokości 430 Euro miesięcznie. Na jego utrzymaniu pozostaje małoletni syn (7 lat). Mieszkają w wynajmowanym mieszkaniu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, rubryki od 6 do 9 formularza PPF zostały wypełnione poprzez wpisanie słów "brak".

Zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 marca 2020 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." wezwano pełnomocnika skarżącego do przedłożenia:

-oświadczenia czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim;

-dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącego, a w przypadku gdyby skarżący pozostawał w związku małżeńskim także jego małżonki;

-oświadczenia, czy skarżący otrzymuje pomoc finansową na dziecko, jeśli tak, do wykazania jej wysokości za ostatnie trzy miesiące oraz sposobu wypłaty środków;

-wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącego za ostatnie trzy miesiące, a w przypadku gdyby skarżący pozostawał w związku małżeńskim także rachunków bankowych i lokat jego małżonki;

-oświadczenia o posiadanych pojazdach mechanicznych z podaniem ich marki, roku produkcji i szacunkowej wartości;

-oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącego i osób wspólnie z nim zamieszkujących, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele w okresie ostatnich trzech miesięcy, ze wskazaniem źródeł ich finansowania.

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik skarżącego poinformował, że skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim oraz samotnie wychowuje syna. Obecnie osiąga: zasiłek socjalny w kwocie 544,32 Euro oraz na syna - 289,00 Euro, alimenty państwowe na syna w wysokości 220,00 Euro oraz świadczenie socjalne na dziecko (Kindergeld) w kwocie 204,00 Euro. Skarżący nie posiada pojazdów mechanicznych, a miesięczne koszty utrzymania to: czynsz za wynajmowane mieszkanie 405,00 Euro, prąd 43,00 Euro, dojazdy do przedszkola oraz kurs zawodowy + językowy około 200,00 Euro, opłata za telefon około 50,00 Euro oraz około 500,00-600,00 Euro przeznacza na pozostałe koszty, w tym przede wszystkim żywność i ubrania. Dołączył kserokopię decyzji Jobcenter w języku niemieckim oraz wydruk rachunku bankowego za okres od [...] stycznia do [...] marca 2020 r.

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2020 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Referendarz stwierdził, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa.

Podkreślił, że skarżący, będąc świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, w nadesłanym formularzu PPF oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem. Jego źródłem utrzymania jest zasiłek socjalny w wysokości 430,00 Euro miesięcznie. Nie wykazał przy tym żadnych zobowiązań. Z kolei, z dokumentów nadesłanych w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 12 marca 2020 r. wynika, że świadczenia socjalne oraz alimenty państwowe otrzymywane od Republiki Federalnej Niemiec, na terenie której skarżący wraz z synem zamieszkuje, wynoszą łącznie prawie 1.300 Euro miesięcznie. Całość przeznaczana jest na wydatki związane z utrzymaniem. Ponadto wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada żadnego majątku (m.in. nieruchomości, oszczędności, wierzytelności czy innych praw majątkowych).

Tymczasem, z Rejestru Przedsiębiorców wynika, że skarżący posiada w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "D." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS nr: [...]) 25 udziałów o łącznej wartości 25.000,00 zł. Wartość ta wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu w niniejszej sprawie, a także we wszystkich trzech sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem. Ponadto ustalono, że skarżący jest członkiem zarządu fundacji [...] (KRS nr: [...]). Z uwagi na nieprzedłożenie statutu ww. fundacji, niemożliwe jest ustalenie kwestii ewentualnego wynagradzania jej członków zarządu.

Wobec powyższego referendarz uznał, że oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku, złożone pod odpowiedzialnością karną, jak i dotychczas nadesłane w rozpoznawanej sprawie dokumenty okazały się sprzeczne z informacjami ujawnionymi w dostępnych rejestrach. W rezultacie pominięcia tak istotnych danych, które mają wpływ na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, nie było możliwe zweryfikowanie zasadności przedmiotowego wniosku.

Od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik wskazał, że skarżący potwierdził, iż jest udziałowcem w spółce PW "D." sp. z o.o. oraz członkiem zarządu w fundacji "[...]. Oświadczył, że ze wskazanych wyżej tytułów nie osiąga żadnych dochodów. W związku z tym uznał niniejsze informacje za nieistotne i dlatego zostały pominięte w składanych oświadczeniach. Skarżący wskazał, że w 2005 r. złożył rezygnację z funkcji Prezesa Zarządu PW ,,D." sp. z o.o. Jednakże do dnia dzisiejszego nie zostało zwołane Walne Zgromadzenie Wspólników. Spółka od kilkunastu lat nie osiąga przychodów. Jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nigdy nie były składane do Sądu sprawozdania finansowe spółki. Z tytułu posiadanych udziałów skarżący nigdy nie otrzymał dywidendy. Spółka nie posiada fizycznie kapitału a wartość udziałów strony jest jedynie papierowa.

Natomiast odnośnie fundacji "[...]" wskazał, że skarżący pełni w niej funkcję członka zarządu nieodpłatnie a fundacja w chwili obecnej zajmuje się sprawami społecznymi.

Do sprzeciwu został załączony statut fundacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy).

Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.).

Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaznaczyć należy, że ocena sytuacji materialnej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przypomnieć bowiem trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a.

Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń oraz argumentów podniesionych w sprzeciwie stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak zatem podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2020 r.

Skarżący, co istotne reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się przyznania prawa pomocy, bardzo skąpo przedstawił swoją aktualną sytuację finansową. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy w złożonym formularzu z dnia [...] marca 2020 r. skarżący oświadczył, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości 400 zł. Zaznaczając, że prócz niniejszego wpisu jest zobowiązany do zapłaty opłat sądowych wyznaczonych w sprawach o sygn. akt I SA/Go 64/20 i I SA/Go 65/20 a łączna kwota ciążących na nim kosztów to 3.358 zł.

Nadto oświadczył, że nie posiada żadnego majątku. Jego jedynym źródłem jego dochodów jest niemiecki zasiłek socjalny w wysokości ok. 430 Euro miesięcznie. Na jego utrzymaniu pozostaje małoletni syn. Mieszkają w wynajmowanym mieszkaniu.

W pozostałych rubrykach wniosku, w tym dotyczących posiadanych oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy przedmiotów wartościowych ale też ponoszonych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego skarżący wpisał "brak".

Przy czym ww. oświadczenia skarżącego zmieniły się diametralnie na skutek wystosowanego wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a., w którym zobowiązano skarżącego m.in. do przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego. Wówczas skarżący wskazał, że otrzymuje zasiłek socjalny w wysokości 544,32 Euro oraz na syna - 289,00 Euro, alimenty państwowe na syna w wysokości 220,00 Euro oraz świadczenie socjalne na dziecko (Kindergeld) w kwocie 204,00 Euro. Z kolei po stronie wydatków skarżący wskazał: czynsz za wynajmowane mieszkanie 405,00 Euro, prąd 43,00 Euro, dojazdy do przedszkola oraz kurs zawodowy + językowy około 200,00 Euro, opłata za telefon około 50,00 Euro oraz, że ok. 500,00-600,00 Euro przeznacza na pozostałe koszty, w tym przede wszystkim żywność i ubrania.

Trudno przyjąć aby w przeciągu zaledwie miesiąca dochody skarżącego wzrosły o tak znaczną kwotę. Nasuwa się raczej wniosek, że skarżący zataił część otrzymywanych środków. W konsekwencji wątpliwe stają się pozostałe oświadczenia skarżącego niepotwierdzone stosowną dokumentacją.

Oświadczenie skarżącego, że nie posiada żadnego majątku, w świetle ustaleń referendarza sądowego, także budzi wątpliwości. Zgodnie bowiem z danymi z Rejestru Przedsiębiorców skarżący posiada w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym "D." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością 25 udziałów o łącznej wartości 25.000,00 zł. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy wartość ta wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu w niniejszej sprawie, a także we wszystkich trzech sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem.

W złożonym sprzeciwie pełnomocnik wskazał, że skarżący potwierdził, iż jest udziałowcem w spółce PW "D." sp. z o.o. Oświadczył, że ze wskazanego tytułu nie osiąga żadnych dochodów. Skarżący wyjaśnił, że w 2005 r. złożył rezygnację z funkcji Prezesa Zarządu PW ,,D." sp. z o.o. Jednakże do dnia dzisiejszego nie zostało zwołane Walne Zgromadzenie Wspólników. Spółka od kilkunastu lat nie osiąga przychodów, nigdy nie były składane do Sądu sprawozdania finansowe spółki a z tytułu posiadanych udziałów skarżący nigdy nie otrzymał dywidendy. Spółka nie posiada fizycznie kapitału a wartość udziałów strony jest jedynie papierowa. Niemniej jednak ww. oświadczenia nie zostały poparte żadnymi dokumentami pozwalającymi na ich weryfikację.

Aktualne pozostaje zatem stanowisko referendarza przedstawione w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2020 r. Skoro bowiem skarżący nie wywiązał się z obowiązku przedstawienia, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej nie było możliwe zweryfikowanie zasadności złożonego przez niego wniosku, co też skutkuje odmową przyznania prawa pomocy .

Na marginesie zaznaczyć należy, że stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Z powyższego przepisu wynika, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Woś T.(red), Knysiak-Sudyka H., Romańska M. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 243.Teza 5. LEX).

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.