Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza K. z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...], Burmistrz K. odmówił D. C. (dalej określany jako Skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na niepełnosprawnego ojca.

W uzasadnieniu organ wskazał, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 oraz ust 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. - dalej powoływana jako uśr), organ wskazał, że przeszkodą dla przyznania wnioskowanego świadczenia jest to, że niepełnosprawny ojciec Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wniósł o jej uchylenie, wskazując, że jego matka, tj. żona niepełnosprawnego, nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem, albowiem sprawuje już opiekę nad niepełnosprawną umysłowo córką, tj. siostrą Skarżącego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego oraz treści art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, organ odwoławczy wskazał, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była zasadna, albowiem niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ dostrzegł, że o ile matka Skarżącego w związku z opieką nad córką nie jest w stanie wykonywać wszystkich czynności opieki nad mężem, to jednak nie można stwierdzić, by sytuacja ta powodowała konieczność rezygnacji z zatrudnienia innego członka rodziny (Skarżącego) w celu zastąpienia małżonki niepełnosprawnego w realizacji obowiązków alimentacyjnych względem niego. Organ stwierdził, że literalne brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości, że tylko legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje przejście obowiązku alimentacyjnego na osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, czyli w tym przypadku Skarżącego.

Organ przytoczył brzmienie uchwały wydanej w składzie 7 sędziów NSA w sprawie I OPS 2/22, zgodnie z którą, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr), bez względu na to, czy mogą one obiektywnie, realnie i efektywnie sprawować opiekę nad osobą wymagającą wsparcia.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji i pozytywne załatwienie sprawy. Skarżący podkreślił, że świadczenie powinno zostać mu przyznane, albowiem jego matka - żona niepełnosprawnego ojca, nie jest w stanie wykonywać opieki nad mężem z uwagi na sprawowaną już opiekę nad niepełnosprawną córką. Podkreślił trudną sytuację rodzinną związaną z koniecznością opieki nad dwoma niepełnosprawnymi w stopniu znacznym członkami rodziny. Opisał czynności wykonywane w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem i prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ podkreślił, że sprawa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego była już przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 280/22.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej powoływana jako ppsa), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 cyt. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Analiza akt administracyjnych nadesłanych przez organ wykazała, że zaskarżona decyzja jest drugą decyzją w tej samej sprawie. W realiach niniejszej sprawy wystąpiła zatem tożsamość stanu faktycznego i prawnego w sprawach z wniosków Skarżącego z [...] listopada 2021 r. (zakończonej decyzją SKO z [...] stycznia 2022 r.) i z [...] grudnia 2023 r. (zakończonej decyzją SKO będącą przedmiotem niniejszego postępowania, tj. z [...] marca 2024 r.). Obie decyzje dotyczą tej samej strony, tożsamego żądania, stanu faktycznego i prawnego. Organy dwukrotnie rozpatrywały sprawę dotyczącą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wniosków Skarżącego. Wystąpiła zatem w sprawie sytuacja, w której decyzja z dnia [...] marca 2024 r. dotyczy sprawy rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r.).

Według art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej powoływana jako "kpa"), ponowne rozstrzygnięcie przez organ administracji sprawy załatwionej wcześniej decyzją ostateczną, skutkuje nieważnością tego kolejnego rozstrzygnięcia. Skutek ten wynika przede wszystkim z zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa. Zgodnie z tą regułą, uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Dopóki więc pierwotna ostateczna decyzja rozstrzygająca sprawę co do meritum funkcjonuje w obrocie prawnym, niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania w tej samej materii. Ponowne rozstrzygnięcie przez organ sprawy tożsamej ze sprawą, w której wcześniej wydano decyzję ostateczną, uwarunkowane jest uchyleniem tej ostatniej w przewidzianym trybie. Stwierdzenie istnienia przeszkody procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej uwarunkowane jest wystąpieniem tożsamości spraw w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym. Oznacza to, że obie sprawy mają dotyczyć tych samych podmiotów oraz tego samego stosunku administracyjnoprawnego, tożsamego żądania, opartego na tym samym, niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, co miało miejsce w niniejszej sprawie, co niewątpliwie miało miejsce w analizowanej sprawie.

Sąd wskazuje, że znany jest mu wyrażony w orzecznictwie pogląd o braku pełnej tożsamości przedmiotu sprawy w przypadku występowania z ponownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na inny okres, na jaki przyznawane jest świadczenie pielęgnacyjne (np. wyroki WSA w Poznaniu w sprawach IV SA/Po 951/19, IV SA/Po 79/22). W wyrokach tych (zapadających w postępowaniach, w których organy administracji odmawiały wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 kpa) stwierdzano, że przedmiot spraw różni się ze względu na odmienne okresy świadczeniowe, które zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr w odniesieniu do świadczeń pielęgnacyjnych, każdorazowo wyznacza data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia.

Z poglądem tym nie można się zgodzić. Zauważyć bowiem należy, że jest różnica w przyznawaniu innych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 24 ust. 1 uśr oraz na podstawie art. 24 ust. 2 tej ustawy. Przepis art. 24 ust. 4 uśr wskazuje, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Sama kwestia innego okresu, na jaki przyznawane jest świadczenie pielęgnacyjne, nie przesądza o braku res iudicata. Odmienny pogląd prowadziłby do generowania kolejnych spraw, a w przypadku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydawanego bezterminowo kolejne wnioski mogłyby być składane w nieskończoność.

W ocenie Sądu, ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie w razie stwierdzenia, że doszło do istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Dla uznania stanu res iudicata musi wystąpić tożsamość spraw podmiotowa oraz przedmiotowa, co oznacza, że sprawa ma dotyczyć tych samych podmiotów oraz tego samego stosunku administracyjnoprawnego na tle tego samego, co uprzednio, stanu faktycznego. Kolejna sprawa musiałaby dotyczyć tych samych podmiotów, tej samej podstawy prawnej żądania, tego samego tj. niezmienionego stanu faktycznego i tej samej treści żądania (zob. wyrok WSA w Białymstoku w sprawie akt II SA/Bk 542/22).

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.

Sąd stwierdził jednocześnie, że z wyżej wskazanych przyczyn brak jest podstaw prawnych do kontynuowania postępowania administracyjnego, wobec czego na podstawie art. 145 § 3 ppsa postępowanie to umorzył (punkt 2 sentencji wyroku). Wyjaśnić bowiem należy, że art. 145 § 3 ppsa jest swoistym przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego przewidzianej w art. 105 § 1 kpa. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc tym samym to postępowanie.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.