Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. sp. z o.o. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Op 187/18 w sprawie ze skargi F. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 8 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od F. sp. z o.o. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 22 sierpnia 2018 r., I SA/Op 187/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę F. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 8 maja 2018 r., w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W skardze kasacyjnej powyższemu wyrokowi skarżący na podstawie art.174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) przepisu art. 151 p.p.s.a., wobec oddalenia skargi, pomimo iż kontrola legalności zaskarżonej decyzji, dokonana przez sąd w ramach art. 134 § 1 p.p.s.a. zawiera błędy w zakresie oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy i nie uwzględnia zgłoszonych przez skarżącego zarzutów naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa procesowego i materialnego, w szczególności wobec oczywistości naruszenia przez organy obu instancji przepisu art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. dalej: u.p.e.a.), przez wzgląd na art. 2a o.p. oraz tożsamy z nim przepis art. 7a k.p.a. wyrażające zasadę In dubio pro libertate, poprzez błędną jego wykładnię i w związku z tym uznanie za istniejącą przesłankę "uchylania się zobowiązanego" od wykonania obowiązku, która to jest obligatoryjna do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego i w konsekwencji uznanie przez sąd braku zasadności skargi.

2) przepisu art. 134 § 1 w zw. z 153 p.p.s.a., wobec braku dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego poza granicami zarzutów i wniosków skarżącego, pomimo podstaw ku temu i ograniczenie się przez sąd do powielenia za organami obu instancji ustaleń co do stanu faktycznego oraz wykładni przepisów prawa w zaskarżonym wyroku, tym samym wadliwość sądowej kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, i brak skontrolowania aktu poza granicami zakreślonymi w skardze;

3) przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., wobec braku zastosowania, przez wzgląd na brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia pozwalającego na prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności z prawem zaskarżonego aktu, polegające na ograniczeniu się sądu, w treści zaskarżonego wyroku, do przywołania treści poprzedzających rozstrzygnięć organów obu instancji i sądu, pomimo iż organ odwoławczy nie dokonał w sposób rzetelny oceny całego zgromadzonego materiału dowodowego i nie odniósł się do wszystkich zarzutów

skarżącego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, a także o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz DIAS w Opolu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zarządzeniem z 20 września 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Odnosząc się do pierwszego ze stawianych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Z przepisu tego wynika, że sąd pierwszej instancji jest związany "granicami sprawy", a nie jest związany wyłącznie "granicami skargi". Termin "granice sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Również i to stanowisko jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie. Dla przykładu przywołać można uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 997 r., OPS 12/96 (ONSA 1997/3, poz. 104), w której stwierdzono, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym wprawdzie obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi, jednakże nie oznacza ona, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność (tak też w wyrokach NSA np. z 28 maja 2018 r., II FSK 1698/17 oraz z 13 października 2020 r. II FSK 1819/18 – publ.: CBOSA). W warunkach niniejszej sprawy sąd pierwszej instancji mógł, w świetle obowiązujących przepisów prawa, ocenić stanowisko organów wyłącznie w zakresie dotyczącym uznania przez nie za nieuzasadnione zarzuty oparte na przesłankach określonych w art. 33 § 1 pkt 2, pkt 6 i pkt 8 u.p.e.a. i tak też uczynił. Wbrew twierdzeniom skarżącego, sąd pierwszej instancji rozważył także ewentualne naruszenie przez organy art. 6 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.

WSA w Opolu prawidłowo stwierdził, iż samo złożenie wniosku, o udzielenie ulgi w spłacie należności pieniężnych, nie znosi obowiązku podjęcia egzekucji przez wierzyciela. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela dokonaną przez organ, a za nim sąd pierwszej instancji, wykładnię tego przepisu, a zwłaszcza sposobu rozumienia użytego w nim wyrażenia ("wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych"), jako równoznacznego z obowiązkiem a nie jedynie uprawnieniem wierzyciela do podjęcia tego rodzaju działań. Bez wątpienia niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada na wierzyciela obowiązek rozpoczęcia działań zmierzających do jego wyegzekwowania, tj. wystawienia tytułu wykonawczego, którego skutkiem jest powstanie obowiązku wszczęcia przez organ egzekucyjny egzekucji (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Stan braku uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku można uznać za udowodniony jedynie, gdy okaże się, że zobowiązany nie ma żadnej wiedzy o nałożeniu na niego obowiązku lub też nie ma wiedzy o upomnieniu go do jego realizacji. W realiach tej sprawy wierzyciel skierował do skarżącej upomnienie z 12 grudnia 2017r., zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Mimo upływu terminu płatności podatku w podatku od towarów i usług za październik 2017 r. oraz przesłania upomnienia, spółka nie spełniła ciążącego na niej obowiązku zapłaty należnego podatku, chociaż termin jego płatności upłynął z dniem 27 listopada 2017 r. i od tego dnia pozostawała w zwłoce z zapłatą zobowiązania.

Niezasadnie skarżąca odwołuje się do zasady in dubio pro tributario zawartej w art. 2a o.p., albowiem próbuje podważyć tym zarzutem ocenę stanu faktycznego dokonanego przez sąd pierwszej instancji, odnoszącego się do stwierdzenia uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Należy podkreślić, iż zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika dotyczy tylko wątpliwości co do treści przepisów prawa materialnego, a nie wątpliwości co do stanu faktycznego (zob. B. Dauter w: Wolności i prawa człowieka i obywatela w orzecznictwie sądów administracyjnych, Księga jubileuszowa na 100-lecie utworzenia Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Ustawowy nakaz rozstrzygania wątpliwości co do przepisów prawa podatkowego na korzyść podatnika jako zasada ogólna prawa podatkowego, Warszawa 2022, s. 382).

Na uwzględnienie nie zasługiwał także drugi z postawionych zarzutów. Po pierwsze dlatego, że art. 153 p.p.s.a. dotyczy związania organów i sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, co w tym przypadku nie miało miejsca. Po drugie, skarżąca nie uzasadniła tego zarzutu, ograniczając się jedynie do wymienienia go w petitum skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny pozbawiony został możliwości oceny, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu naruszył ten przepis. Nie wskazano bowiem, jakie to uchybienia były i na czym polegały, a jeśli były, to czy na tyle istotne, by mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Bez tego zaś Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu nie może rozpoznać.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób opisany w zarzucie 3 skargi kasacyjnej, wyjaśnić należy, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. np.: wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1620/10; wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1002/11). Uchybieniem, nie pozostającym bez wpływu na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, jest bowiem uzasadnienie, w którym ocena o zgodności/niezgodności z prawem zaskarżonego aktu formułowana jest bez odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy, albowiem w tego rodzaju sytuacji nie jest możliwe zrekonstruowanie przebiegu operacji logicznej, rezultatem której jest przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt I GSK 685/09). W sprawie niniejszej uzasadnienie wyroku żadnego z tych uchybień nie zawiera, wprost przeciwnie w sposób wzorcowy spełnia wszystkie normatywne i orzecznicze kryteria. Zawiera bowiem: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. To zaś, że w skardze kasacyjnej nie zgodzono się z tak wyrażoną oceną, nie stanowi skutecznej podstawy do uznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09).

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia del. WSA Bogusław Woźniak