Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Justyna Łaskawska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2020 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 18/18 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze i jego zwrot oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 18/18, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego, uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] września 2017 roku Nr [...]. Wyrok ten wydano w poniżej przedstawionym stanie faktycznym i prawnym.

Kontrolowaną przez Sąd I instancji decyzją utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z [...] września 2017 r., w której orzeczono o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na małoletnią H.K., za okres od dnia [...] września 2016 r. do dnia [...] czerwca 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za ten sam okres w kwocie 5.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 19 lit. "c", pkt 20 lit. "c", art. 4 ust. 2, ust. 3, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 3, art. 18 ust. 5, ust. 6, art. 20 ust. 1 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 7-9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 195, dalej "ustawa").

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) przytoczyło ustawową definicję nienależnie pobranego świadczenia wychowawcze przedstawioną w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy wskazując jednocześnie, że osoba, która pobrała takie świadczenie zobowiązana jest w myśl art. 25 ust. 1, ust. 3 i ust. 9 ustawy do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ odwoławczy wskazał, że strona złożyła w wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na jej córkę i mocą decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z [...] kwietnia 2016 r., otrzymała prawo do wnioskowanego świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. W dniu [...] lipca 2017 r. strona złożyła zaświadczenie o wysokości dochodu netto osiągniętego przez ojca dziecka, Ł.K., z tytułu podjęcia zatrudnienia od dnia [...] lipca 2016 r., a wynagrodzenie to za miesiąc sierpień 2016 r. wyniosło 2.660,58 zł. Wskazana okoliczność stanowiła podstawę do ponownego przeliczenia dochodu rodziny wnioskodawczym co pozwoliło na ustalenie, że miesięczny dochód rodziny wynosi 2.583,58 zł, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 861,19 zł i przekracza ustawowy próg dochodowy 800 zł wynikający z art. 5 ust. 3 ustawy. Przeliczając dochód organ uwzględnił dochód utracony w 2014 r. w łącznej wysokości 26.483,16 zł oraz dochodu uzyskany przez stronę w miesiącu sierpniu w wysokości 273 zł i dochód uzyskany przez jej męża w miesiącu sierpniu 2016 r. (pomniejszony o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, tj. 350 zł) w wysokości 2.310,58 zł. W świetle powyższych ustaleń SKO uznało, że strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze za okres od dnia [...] września 2016 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. i jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

SKO stwierdziła także, że decyzja wydana w trybie art. 27 ust. 1 ustawy może wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość. W stanie faktycznym sprawy, gdy w części upłynął okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja przyznająca świadczenie w tej części wygasła (od [...] kwietnia 2016 r. do [...] czerwca 2017 r.), brak jest podstaw do jej uchylenia lub zmiany w trybie art. 27 ust. 1 ustawy z mocą wsteczną, tj. od dnia [...] września 2016 r. W takim wypadku zastosowanie znajduje jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od dnia [...] września 2016 r. do dnia [...] czerwca 2017 r. Natomiast [...] sierpnia 2017 r. Prezydent Miasta Łodzi wydał decyzję uchylającą od [...] lipca 2017 r. własną wcześniejszą decyzję z [...] kwietnia 2016 r., przyznającą stronie prawo do świadczenia wychowawczego na córkę H. w wysokości 500 zł miesięcznie. Od tej decyzji strona nie złożyła odwołania i stała się ona ostateczna.

W odpowiedzi na zarzuty odwołania SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") w przypadku działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, za dochód z takiej działalności uważa się dochód wskazany w oświadczeniu strony - a nie dochód wskazany w zaświadczeniu z urzędu skarbowego. Podstawą naliczania ryczałtu podatkowego jest bowiem przychód - a nie dochód. Natomiast prowadzona przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza jest obecnie zawieszona i zgodnie z art. 2 pkt 19 lit "e" ustawy, nie skutkuje utratą dochodu.

Wskutek wniesionej przez stronę skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w brzmieniu Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej "P.p.s.a", stwierdzając, organy obu instancji naruszyły przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego tytułu, zdaniem Sądu, konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzję jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Na wstępie Sąd przytoczył treść podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6, art 7 i art. 8 K.p.a. Zaznaczył nadto, że stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. organy są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona, jak stanowi art. 80 K.p.a.), a wynik postępowania wyjaśniającego przedstawić w uzasadnieniu decyzji skonstruowanym zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 K.p.a.

Powołując się na art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazał, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

Odnosząc się do ustaleń dokonanych w toku postępowania administracyjnego Sąd stwierdził, że organy zakwestionowały dochód na osobę w rodzinie z uwagi na podjęcie przez męża skarżącej zatrudnienia od dnia [...] lipca 2016 r. Dokonały ponownego przeliczenia dochodu rodziny uwzględniając dochód z zatrudnienia męża skarżącej. Natomiast strona w odwołaniu, jak też później w treści skargi wskazywała, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiągała stratę.

Zdaniem Sądu, okoliczność tę organ drugiej instancji zbagatelizował, co stanowi naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a wymaga ona ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i ponownego przeliczenia dochodu rodziny w kontekście przepisu art. 5 ust. 3 ustawy.

W zaleceniach dla organu w ponownym postępowaniu, Sąd nakazał przeprowadzenie postępowania w sposób opisany w uzasadnieniu zaznaczając, że dopiero wtedy będzie możliwa rzetelna ocena żądań skarżącej i pozwoli na wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu.

W skardze kasacyjnej sporządzonej przez uprawnionego pełnomocnika wyznaczonego przez organ zaskarżono wyrok Sądu I instancji w całości, w takim też zakresie wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia.

Organ skorzystał z obu podstaw kasacyjnych, a w ramach zarzutów materialnoprawnych wskazano jako uchybione:

1. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego;

2. art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, bowiem definicja przychodu i dochodu określona w tych normach nie pozwala na uwzględnienie straty z prowadzonej działalności gospodarczej przy obliczaniu dochodu na podstawie art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych,

3. art. 27 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędną wykładnię polegająca na uznaniu, iż w rodzinie M.K. nie zaszła zmiana dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W ramach zarzutów procesowych wskazano jako naruszone:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, zaś istota sprowadza się do wykładni norm prawa materialnego;

3.art. 141 § 4 w związku z art. 153 P.p.s.a. przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego, w tym wpływu uchylenia decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne i jego zwrocie na pozostającą w obrocie prawnym decyzję uchylającą decyzję przyznającą prawo do świadczenia wychowawczego,

Uzasadniając przedstawione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty organ, odwołując się do stanowiska orzecznictwa stwierdził, że norma zawarta w art. 1 ustawy ustrojowej może stanowić podstawę do formułowania zarzutu skargi kasacyjnej, bowiem będąc przepisem ustrojowym jest bliższa przepisom prawa materialnego niż procesowego.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, przepis ten został naruszony przez Sąd I instancji wskutek dowolnej i nie przystającej do zebranego materiału dowodowego kontroli wydanych w sprawie decyzji. Sąd odniósł się do pojęcia dochodu użytego w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci bez uwzględnienia art. 2 pkt 1 ww. ustawy w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierającego zamknięty katalog składników wchodzących w zakres dochodu. W związku z istniejącą definicją dochodu, sposób jego obliczenia nie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Oznacza to również, że w zakresie katalogu przychodów i dochodów nie można stosować wykładni rozszerzającej, jak uczynił to Sąd I instancji, wskazując na konieczność uwzględnienia w wyliczeniach dochodu strony straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem strata z lat ubiegłych, powstała przy prowadzeniu działalności gospodarczej, nie została wymieniona przez ustawodawcę w powyższej regulacji, a zatem nie jest uprawnione jej odliczenie od dochodu przez organ prowadzący postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a w tym przypadku świadczenia wychowawczego.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, świadomym zamiarem ustawodawcy było autonomiczne zdefiniowanie dla potrzeb świadczeń wychowawczych (świadczeń rodzinnych) dochodu, przychodu i nie ma podstaw do automatycznego stosowania w postępowaniu prowadzonym w oparciu o normy zawarte w ustawę o świadczeniach rodzinnych norm ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które dopuszczają rozliczenie straty z działalności gospodarczej. Jedynie dopuszczalne jest stosowanie art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ww. ustawy ale mając na uwadze nie cele ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz cele ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym, zdaniem organu, Sąd I instancji naruszył prawo materialne, w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Jako konsekwencję przedstawionej błędnej wykładni definicji legalnej dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organ przedstawił uchybienie Sądu w postaci błędnej wykładni przepisu art. 27 ust. 1 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Dojść do tego uchybienia miało poprzez uznanie, że w rodzinie M.K. nie zaszła zmiana dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, a także do nieprawidłowego sformułowanie zaleceń co do dalszego postępowania w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku, co wiąże się z istotnym naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a.

Formułując bowiem wskazania dla organu Sąd nie wywiódł w żaden sposób, co powinien uczynić organ administracji w związku z faktem pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] sierpnia 2017r. w przedmiocie uchylenia od dnia [...] lipca 2017 r. decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko H.K.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, że organy administracji przeprowadzą postępowanie z uwzględnieniem wymienionych w uzasadnieniu wyroku przepisów postępowania, to i tak będąc związanymi ww. decyzją nie ma możliwości wydania innej decyzji niż zaskarżone w niniejszym postępowaniu.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. organ stwierdził nadto, że Sąd I instancji schematycznie uzasadnił swe rozstrzygnięcie, nie wykazał, że uchybienia faktycznie miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, nie dokonał pełnej oceny rozstrzygnięcia podjętego przez organ administracji i skupił swe rozważania jedynie na powołaniu przepisów procedury administracyjnej, bez dogłębnej analizy zastosowanych i powołanych norm prawnych oraz z całkowitym pominięciem wykładni przepisów prawa materialnego tj. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o jej oddalenie w całości jako oczywiście bezzasadnej. Uznała, że wobec zaistniałego błędu, w wyniku którego nie ujawniła straty z prowadzonej działalności gospodarczej, organy administracji zobowiązane były do podjęcia działań i ponownego przeliczenia dochodów, czego nie uczyniły. Na tę nieprawidłowość zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej co oznacza, że rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a skarżący kasacyjnie organ skorzystał z obu podstaw kasacyjnych stawiając w ich ramach zarzuty procesowe i materialne.

Rozpoznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zbadał zasadność naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. i nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Mimo tego, że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie jest w pełni wolne od wad, wady te nie uniemożliwiają odczytania ratio rozstrzygnięcia, co w konsekwencji pozwala stwierdzić, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.

Istotą problemu, który wymagał rozpatrzenia w postępowaniu zakończonym kontrolowaną przez Sąd I instancji decyzją, była wysokość dochodu uzyskiwanego przez pobierającą świadczenie wychowawcze stronę.

Jak zasadnie wskazuje się w uzasadnieniu tej decyzji, w przypadku działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) traktuje jako dochód, dochód wskazany w oświadczeniu strony, a nie dochód wynikający z zaświadczenia urzędu skarbowego. Mimo prawidłowego przytoczenia przepisu, organ nie dokonał jednak jego prawidłowej wykładni, a w konsekwencji tego prawidłowej subsumcji stanu faktycznego sprawy pod jego treść. Stało się to przyczyną braku uwzględnienia oświadczenia strony o wysokości rzeczywistego dochodu, jaki osiągnęła z prowadzonej działalności, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji.

Wykładnia art. 3 pkt 1 lit b u.ś. r. jaką zastosował organ, a więc zrównanie dochodów osoby prowadzącej działalność gospodarczą z jej faktycznymi przychodami, prowadzi do dyskryminacji tej kategorii podmiotów korzystających z socjalnego wsparcia, co należy uznać, jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt K 30/05 (publ. OTK-A 2006/9/119), za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji oraz niezgodne z zasadą równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP. Prowadzi to do pozbawienia lub ograniczenia prawa do pomocy dla takich rodzin, które z racji sytuacji materialnej - zgodnie z art. 71 ust. 1 Konstytucji - w pełni na taką pomoc zasługują. Tymczasem ustawodawca powinien unikać przyjmowania rozwiązań, które prowadzą do powstania nieuzasadnionych nierówności w obrębie klasy podmiotów uprawnionych zgodnie z ustawowymi kryteriami do otrzymania określonego rodzaju świadczeń (por. wyrok z 18 stycznia 2000 r., sygn. K. 17/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 4, s. 63-64).

W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych, za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym i składkami na ubezpieczenie zdrowotne, określonymi w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach. Różnicę przychodów i kosztów ich uzyskania ustala się w oparciu o wielkości wykazane w deklaracjach podatkowych.

Nie ma żadnych racjonalnych przyczyn, by osoby rozliczające swoje przychody w formie ryczałtu, traktować w sposób odmienny.

Cechą istotną w zakresie normowania konstytucyjnej gwarancji ochrony rodziny nie jest forma opodatkowania poszczególnych jej członków, ale istnienie relacji rodzinnych oraz zdolność realizacji przez członków rodziny obciążających ich obowiązków alimentacyjnych, a zatem uzyskiwanie dochodu gwarantującego minimum egzystencji każdemu członkowi rodziny. Z tych więc przyczyn, w art. 3 ust. 1 lit. b u.ś r. ustawodawca uznał za słuszne, by dochód osiągany przez osoby fizyczne z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, ustalać się na podstawie złożonego przez nie oświadczenia, a nie np. PIT 28. W oświadczeniu tym osoby te nie są zobowiązane podawać swoich przychodów, lecz rzeczywiście uzyskane z prowadzonej działalności korzyści, a więc przychody pomniejszone o koszty ich uzyskania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przy obliczaniu dochodu w rodzinie strony, za podstawę wyliczeń przyjęło przychód tj. wielkość, która z reguły nie obrazuje rzeczywistego dochodu rodziny ubiegającej się o pomoc.

Za w pełni trafne uznać zatem należy stanowisko Sądu I instancji, w którym zauważa, że brak należytego ustosunkowania się do twierdzeń strony postępowania przedstawionych w treści odwołania, wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego i ponownego przeliczenia dochodu rodziny w kontekście przepisu art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny również uznaje je za nietrafne.

Wskazany jako uchybiony art. 1 § 2 P.u.s.a. jest przepisem ustrojowym normującym kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i jako taki, co do zasady, nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Może być on skutecznie wskazany jako naruszony w ramach drugiej podstawy kasacyjnej w powiązaniu z konkretnie oznaczonymi przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. wyroki NSA z: 11 maja 2012 r., I OSK 70/12, 26 lutego 2009 r., II FSK 1660/07, 23 listopada 2010 r., I GSK 445/10). Ponadto, skoro przepis art. 1 § 2 P.u.s.a. jako przepis ustrojowy, a nie procesowy, wskazuje podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne, to przepis ten mógłby stanowić samodzielną i skuteczną podstawę kasacyjną tylko wówczas, gdyby sąd przyjął inne niż legalność, kryterium kontroli. Zarzucając naruszenie tego przepisu strona powinna zatem bądź to wskazać konkretny przepis prawa, który powinien uwzględnić, a czego nie zrobił sąd I instancji dokonując kontroli legalności działania organów administracji, bądź ewentualnie przepis wskazujący inne kryterium kontroli (wykraczające poza zgodność z prawem). Wykazując naruszenie tego przepisu strona może wywodzić, że sąd niezasadnie wyszedł poza kryterium kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (tzn. zarzucić, że nie zaistniał przypadek, w którym "ustawy stanowią inaczej"). Na żaden z tych sposobów naruszenia art. 1 § 2 P.u.s.a. w skardze kasacyjnej nie wskazano. Trudno nadto zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie organem, że Sąd I instancji w sposób dowolny, a nie co do zgodności z prawem, ocenił kontrolowaną decyzję.

Niezasadnie też skarżący kasacyjnie przypisał Sądowi I instancji błędną wykładnię art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (w zw. z art. 3 pkt 1 u.ś.r.), gdyż w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku trudno dopatrzyć się jakiegokolwiek wywodu Sąd I instancji wskazującego na interpretację wskazanych przepisów. Natomiast przedstawione wcześniej uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczą o błędnym rozumieniu wskazanych przepisów przez organ.

W sposób tożsamy, Naczelny Sąd Administracyjny traktuje zarzut naruszenia art. 27 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędną wykładnię, gdyż Sąd I instancji nie wypowiadał się co do zmiany dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego jest całkowicie niezrozumiały, gdyż wyrok zapadł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Oceniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia i analizy jego całokształtu.

W ponowny postępowaniu organ weźmie pod uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wymaga, aby składająca wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego osoba opodatkowana zryczałtowanym podatkiem dochodowym przedstawiała dowody poniesienia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a wystarczającą formą wykazania swego dochodu jest oświadczenie o jego wysokości. Jedynie w przypadku wątpliwości co do wiarygodności oświadczenia organ mógłby zażądać właściwych dokumentów, co w sprawie nie ma miejsca wobec udokumentowania swoich wydatków przez stronę już na etapie odwołania w formie złożonych do niego załączników. Strona składająca takie oświadczenie, w przypadku popełnienia omyłki co do jego treści jest uprawniona do korekty swego oświadczenia, co może uczynić także na etapie postępowania odwoławczego.

Uznając zatem, że mimo zbyt lakonicznego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Z części końcowej tego przepisu wynika bowiem, że Sąd drugiej instancji uprawniony jest do oddalenia skargi kasacyjnej także wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, mimo jego częściowo błędnego uzasadnienia. W takiej sytuacji, ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu Sądu I instancji w zakwestionowanej części przestaje wiązać, a wiążąca – zarówno dla organów administracji, jak i dla sądów administracyjnych – staje się ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu wyroku wydanym w postępowaniu kasacyjnym przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego kasacyjnie organu o braku wskazań Sądu i instancji w zakresie bytu decyzji uchylającej świadczenie wychowawcze przyznane poprzednio stronie, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że organ jest w posiadaniu odpowiednich narzędzi prawnych, które pozwalają mu na dokonywanie w trybie nadzoru właściwych kroków, w przypadku pozostawania w obrocie prawnym decyzji niezgodnych z prawem. Decyzja uchylająca prawo do świadczeń przyznane uprzednio skarżącej kasacyjnie nie jest decyzją wydaną w sprawie, o której mowa w art. 135 P.p.s.a, co więcej o jej zgodności z prawem organ może rozstrzygać w ramach trybów nadzwyczajnych dopiero po należyty rozpatrzeniu sprawy kontrolowanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Z tych przyczyn Sąd I instancji nie był uprawniony we wskazaniach co do dalszego postępowania przesądzać o bycie prawnym tej to decyzji.