Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Wanda Zielińska - Baran, sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2005 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie łącznej kary pieniężnej za wprowadzanie ścieków do wód 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia niniejszego wyroku.

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] października 2004 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska, na zasadzie art. 138 § l pkt l K.p.a., utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] września 2004 r. (nr [...]) w przedmiocie ustalenia dla E. C. łącznej kary pieniężnej za wprowadzanie ścieków bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego z prowadzonej przez nią oczyszczalni. W decyzji określono, jako ostatni dzień naliczania kary 23 października 2000 r. Decyzja Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska została wydana w wyniku powtórnego rozpatrzenia sprawy wobec uchylenia jego poprzedniej decyzji w tym zakresie przez organ II instancji. Uzasadniając swoją decyzję Wojewódzki Inspektor wskazał, iż termin ustania przekroczenia ustalono zgodnie z oświadczeniem przedstawicieli Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. K. złożonym na rozprawie, iż Przedsiębiorstwo przejęło odprowadzanie ścieków z dniem 24 października 2000 r., co oznacza, iż w dniu tym ustało przekroczenie polegające na odprowadzaniu ścieków bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego z oczyszczalni prowadzonej przez E. C., W trakcie rozprawy podtrzymali oni pogląd reprezentowany we wcześniejszej korespondencji. Natomiast E. C. nie przedstawiła dokumentów, które wskazywałyby na inny termin ustania przekroczenia.

W odwołaniu do tej decyzji E. C. podniosła m.in. iż błędnie ustalono termin ustania przekroczenia, gdyż ścieki zaprzestała odprowadzać do wód już na początku października 2000 r. w związku z prowadzeniem pomiarów w oczyszczalni, która miała docelowo przejąć ścieki. Przejecie ścieków w dniu 24 października 2000 r. nie wiązało się z żadną czynnością faktyczną, gdyż były one odprowadzane do oczyszczalni PWiK już wcześniej. W odwołaniu wskazano, iż okoliczność ta podnoszona była od początku toczącego się postępowania w sprawie m.in. już na rozprawie w dniu 22. czerwca 2001 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II. instancji wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sprawie tj. pisma pochodzące od PWiK oraz adnotacja sporządzona przez pracownika tego Przedsiębiorstwa są dokumentami pozwalającymi przesądzić, iż przyjęcie ścieków przez PWiK nastąpiło z dniem 24. października 2000 r. wobec czego decyzja w przedmiocie ustalenia kary łącznej, w której przyjęto termin ustania przekroczenia (zaprzestania odprowadzania ścieków przez E. C.) uwzględniając tę datę jest zgodna z prawem. W skardze na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska E. C. wniosła o jej uchylenie. W skardze podniesiono wyłącznie zarzuty nie dotyczące postępowania w przedmiocie ustalenia łącznej kary pieniężnej lecz dotyczące obciążenia Skarżącej kosztami kontroli, co było przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Ochrony Środowiska wniósł ojej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Postępowanie w przedmiocie ustalenia łącznej kary pieniężnej toczyło się w trybie §. 8 ust. l nie obowiązującego już rozporządzenia/Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1995 r. w sprawie zasad i trybu ustalania kar pieniężnych za naruszanie warunków jakim powinny odpowiadać ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi, oraz współczynników różnicujących wysokość kar pieniężnych (Dz. U. Nr 79, poz. 400 ze zm.), który znajduje w sprawie zastosowanie w związku z treściwa art. 9 ust. l ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.). W świetle tej regulacji łączną karę pieniężną wymierza się m.in. odpowiednio z urzędu lub na wniosek ukaranego zakładu. Przedłożone akta sprawy nie pozwalają na przyjęcie, iż w sprawie został złożony wniosek Skarżącej w przedmiocie ustalenia kary w związku z ustaniem przekroczenia, spełniający wymagania określone w § 7 ust. 2 w zw. z treścią art. 8 ust. 2 ww. rozporządzenia, co prowadzi do wniosku, iż postępowanie w sprawie toczyło się z urzędu. Brak wniosku ukaranego zakładu, a co za tym idzie ustalanie z urzędu terminu ustania przekroczenia, nie oznacza dla organu orzekającego w sprawie dowolności, co do wyboru terminu, w którym przyjmuje się, iż przekroczenie ustało, gdyż stanowiłoby to naruszenie art. 7, 77 i 80 K.p.a.

W sprawie bezspornym jest fakt odprowadzania ścieków do wód bez pozwolenia wodnoprawnego. W tej kwestii została wydana ostateczna decyzja w przedmiocie wymierzenia dobowej kary pieniężnej z dnia 20 listopada 2001 r. Natomiast kwestią do rozstrzygnięcia, w postępowaniu o ustalenie kary łącznej był termin ustania przekroczenia stwierdzonego ostateczną decyzją. Organy obu instancji przyjęły, iż terminem tym powinno być faktyczne zaprzestanie odprowadzania ścieków z oczyszczalni Skarżącej do wód, co bezspornie w danej sprawie łączyło się z rozpoczęciem odprowadzania tych ścieków za pośrednictwem oczyszczalni PWiK, nazywanej w szeregu dokumentach [...]. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca konsekwentnie podnosiła, iż wskazywany przez PWiK termin przejęcia ścieków (24 październik 2000 r.) nie był określony prawidłowo, gdyż faktycznie ścieki zostały przełączone na oczyszczalnię [...] wcześniej, w związku z przygotowaniami do docelowego przejęcia tych ścieków.

Organy obu instancji uznały, iż przesądzającym dowodem w sprawie mogą być jednostronne oświadczenia PWiK, którego przedstawiciele twierdzili, iż przejęcie ścieków przez Przedsiębiorstwo nastąpiło w dniu 24. października 2000 r., odmawiając jednocześnie wiarygodności twierdzeniom Skarżącej, iż faktyczne zaprzestanie odprowadzania ścieków nastąpiło wcześniej w związku z próbami technologicznymi. Istotne w sprawie jest, iż w wystąpieniach Przedsiębiorstwa nie ustosunkowano się do twierdzenia Skarżącej, co do przeprowadzanych prób i związanego z tym faktycznie wcześniejszego odprowadzania ścieków za pośrednictwem oczyszczalni [...]. Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się pismo Skarżącej z dnia 26. stycznia 2001 r. w którym informuje ona, iż zaprzestała odprowadzania ścieków w związku z rozwiązaniem umowy z dniem 20 października 2001 r. W protokole z rozprawy przeprowadzonej w dniu l. września 2004 r. powołano się na ten dokument twierdząc, iż potwierdza on fakt przejęcia ścieków przez Przedsiębiorstwo z dniem 24 października 2000 r.. Wniosek taki wywiedziono prawdopodobnie z zawartej na nim adnotacji pracownika Przedsiębiorstwa. W ocenie Sądu oparcie się w rozpatrywanej sprawie na jednostronnych twierdzeniach składanych przez przedstawicieli Przedsiębiorstwa, wobec konsekwentnego kwestionowania okoliczności przejęcia przez nie ścieków we wskazanej dacie stanowi naruszenie wymagania należytego wyjaśnienia sprawy, które powinno poprzedzać wydanie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 i 80 K.p.a.).

Co prawda przywołane przez organy w uzasadnieniu a podpisane przez pracowników Przedsiębiorstwa dokumenty z dnia 18 lutego 2002 r. i 11. lutego 2004 r. mogą stanowić dowody sprawie, w rozumieniu art. 75 § l K.p.a.. Trzeba jednak zauważyć, iż nie mają one szczególnej mocy dowodowej w rozumieniu art. 76 § l K.p.a. Muszą one podlegać ocenie na równi z oświadczeniami składanymi przez Skarżącą. Z akt sprawy nie wynika na ile osoby składające oświadczenia w imieniu Przedsiębiorstwa w kwestii terminu przyjęcia ścieków na oczyszczalnie PWiK osobiście znały okoliczności związane z technicznym;,, przełączeniem odprowadzania ścieków na oczyszczalnię [...]. Nie można wykluczyć, iż wiedza ich oparta była wyłącznie na znajdujących się także w aktach niniejszej sprawy dokumentach (m.in. adnotacji zamieszczonej na ww. piśmie z dnia 20 stycznia 2001 r.). Jednocześnie nie można wykluczyć, iż adnotacja ta nie oddawała precyzyjnie stanu rzeczywistego i wskazywała jedynie formalnie przyjęty przez Przedsiębiorstwo termin przejęcia odpowiedzialności za odprowadzanie ścieków dla potrzeb dokonywania związanych z tym rozliczeń, nie zaś termin rozpoczęcia fizycznego ich przyjmowania na oczyszczalnię. Nie można pominąć w sprawie, iż precyzyjne określenie terminu faktycznego przejęcia ścieków nie musiało mieć istotnego znaczenia z punktu widzenia Przedsiębiorstwa, o ile w konkretnej sprawie nie wiązałoby się z możliwością pobierania opłat z tytułu świadczenia usług w tym zakresie. Być może nie było intencją Przedsiębiorstwa pobieranie tych opłat w okresie przeprowadzania prób technologicznych, gdy Przedsiębiorstwo nie miało pewności czy będzie mogło przejąć pełną odpowiedzialności za oprowadzanie ścieków (z wyjaśnieniem tej kwestii mogło się wiązać przeprowadzenie próby wskazywanej przez Skarżącą). Natomiast okoliczność ta miała niewątpliwie istotne znaczenie dla Skarżącej skoro prowadziła ona małą oczyszczalnię ścieków a wysokość dobowej kary pieniężnej wynosiła ponad 50 zł na dobę. Organy dążąc do wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie powinny wziąć te kwestię pod uwagę i rozważyć, czy nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia w sprawie dodatkowych dowodów wskazanych w K.p.a. np. przesłuchania świadków na zasadach określonych w art. 82 i 83 K.p.a. Nie można wykluczyć, iż dokładniejsze wyjaśnienie wskazanej okoliczności po upływie tak znacznego czasu może okazać się niemożliwe. Jednak negatywnych konsekwencji wynikających z przewlekłego postępowania w tej sprawie nie powinna ponosić strona. W razie więc ustalenia braku możliwości dokładniejszego wyjaśnienia kwestii faktycznego terminu zakończenia odprowadzania ścieków należy go ustalić uwzględniając w miarę możliwości wnioski Skarżącej w tym zakresie (art. 7 K.p.a.). Ponieważ zaskarżone rozstrzygniecie jak i poprzedzająca je decyzja organu I. instancji zapadły z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie wymagania należytego wyjaśnienia sprawy i w konkretnym przypadku, jak wskazano wyżej, mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stwierdzenie tej okoliczności obliguje Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającej go decyzji organu I instancji.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § l pkt l lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska rozstrzygnie sprawę uwzględniając wskazówki zawarte w uzasadnieniu wyroku.