Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 914/23 w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 marca 2023 r. nr SKO.4111/47/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 2 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 914/23 oddalił skargę R. J. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 marca 2023 r. nr SKO.4111/47/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy organy przeprowadziły postępowanie administracyjne w sposób urągający zasadzie wzbudzania zaufania uczestników do władzy publicznej, które to uchybienie miało niezaprzeczalny wpływ na wynik sprawy;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy orzekające w sprawie [organy – dopisek NSA] w sposób rażący uchybiły zasadzie należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, przejawiające się w braku jakiegokolwiek zasygnalizowania skarżącemu konieczności złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji oczywistego spełnienia wszystkich przesłanek do uzyskania tego świadczenia, które to uchybienie miało istotny wpływ a wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący oświadczył jednocześnie, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została wyłącznie o drugą z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), tj. o zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przed odniesieniem się do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazania wymaga, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle natomiast brzmienia art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wedle natomiast art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.).

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że siostra skarżącego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5 grudnia 2018 r. wydanym przez PCPR w R. na okres od dnia 1 grudnia 2018 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. Skarżący w powyższym okresie był uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 19 stycznia 2022 r. zostało wydane kolejne orzeczenie zaliczające siostrę skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 stycznia 2024 r. W aktach sprawy znajdują się również dwa orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS stwierdzające, że siostra skarżącego jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Pierwsze z nich wydane w dniu 18 listopada 2019 r. – do dnia 31 listopada 2022 r., zaś drugie wydane w dniu 25 listopada 2022 r. - na stałe. Z akt administracyjnych wynika również, że w dniu 29 listopada 2022 r. skarżący przedłożył do akt sprawy orzeczenie orzecznika ZUS zaliczające jego siostrę do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W związku powyższym organ zwrócił się z zapytaniem do ZUS kiedy złożono wniosek o wydanie orzeczenia. Z informacji uzyskanej od ZUS wynika, że wniosek o wydanie orzeczenia został złożony w dniu 11 października 2022 r. Natomiast w dniu 31 października 2022 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą, który jest przedmiotem niniejszego postępowania. Spornym w sprawie pozostaje natomiast fakt, czy skarżący był uprawniony do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 30 września 2022 r.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, rację należy przyznać zarówno organom orzekającym w sprawie, jak i Sądowi I instancji, że skoro świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącemu w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą było terminowe i zostało wydane do dnia 31 grudnia 2021 r., tym samym, po upływie powyższego terminu, aby w dalszym ciągu móc korzystać z tego uprawnienia, skarżący winien był złożyć kolejny wniosek o przyznanie rzeczonego świadczenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pomimo, iż skarżący korzystał, na mocy stosownej decyzji, z wcześniej z przyznanego świadczenia, to decyzja ta nie została zaskarżona, zatem stała się prawomocna i ostateczna. W konsekwencji także "skonsumowana". Upływ wyznaczonego w niej terminu oznaczał utratę po stronie skarżącego uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo też faktu, że siostra skarżącego posiada ciągłość orzeczeń – zarówno o niezdolności do samodzielnej egzystencji jak i orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności – na mocy których skarżący był uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, to w rozpoznawanej sprawie istotnym jest, że przyznanie świadczenia następuje na wniosek osoby uprawnionej. Zatem, skoro poprzednia decyzja przyznająca skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne wydana została do dnia 31 grudnia 2021 r., zaś skarżący dopiero w dniu 31 października 2022 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, tym samym, zasadnie organy, a za nimi Sąd I instancji uznały, że świadczenie powinno zostać przyznane od dnia 1 października 2022 r. W sytuacji natomiast, gdyby skarżący podważył wcześniejszą decyzję przyznającą mu świadczenie pielęgnacyjne, np. załączając do niej stosowne orzeczenie, tj. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 18 listopada 2019 r., które również uprawnia do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to ważność poprzedniej decyzji mogłaby zostać przedłużona do dnia 30 listopada 2022 r. (zgodnie z terminem jego obowiązywania).

Odnosząc się natomiast do zarzutów powołanych w petitum skargi kasacyjnej wskazać należy, że zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wedle natomiast art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Zauważanie wymaga, że rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, prowadzenie postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.), zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Dokumentacja zebrana w toku niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a przyjęte stanowisko zostało należycie umotywowane poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których organy nie podzieliły argumentacji skarżącego. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej, z akt sprawy nie wynika, aby skarżący został wprowadzony w błąd przez pracownika organu. Skarżący nie przedłożył bowiem żadnego dokumentu na potwierdzenie swoich twierdzeń. Organy administracji orzekały natomiast na podstawie materiału zgromadzonego w sprawie, w którym brak jest jakiegokolwiek potwierdzenia wskazanych przez skarżącego okoliczności. Z zasady zaufania do władzy publicznej nie wynika również, aby organy zobligowane były, jak twierdzi skarżący kasacyjnie, do powiadamiania stron postępowania o okolicznościach powodujących niemożność przyznania konkretnego świadczenia z uwagi na brak wniosku w tym zakresie. To na podmiocie, który ubiega się o przyznanie konkretnego prawa (świadczenia) spoczywa obowiązek złożenia stosownego wniosku o ile, jak w rozpoznawanej sprawie, konieczne jest zainicjowanie postępowania właściwym wnioskiem.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega niezwykle trudną sytuację skarżącego, jednakże z uwagi na fakt, iż postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest postępowaniem wnioskowym, zaś skarżący złożył wniosek w dniu 31 października 2022 r., tym samym organy zasadnie przyznały mu świadczenie od dnia 1 października 2022 r., co słusznie zaaprobował Sąd I instancji. Zauważenia wymaga także, co trafnie dostrzegł Sąd I instancji, że przepisy ustawy COVID-19 nie znajdują zastosowania do stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie, gdyż zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność: upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wskazania wymaga, o czym była mowa we wcześniejszych rozważaniach, że poprzednie orzeczenie siostry skarżącego o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5 grudnia 2018 r. obowiązywało do grudnia 2021 r. Natomiast w dniu 19 stycznia 2022 r. zostało wydane nowe orzeczenie. W związku z czym orzeczenie z dnia 5 grudnia 2018 r. nie zostało przedłużone, gdyż od stycznia 2022 r. w obrocie prawnym pozostawało już nowo wydane orzeczenie. Skarżący zaś, w momencie wydania nowego orzeczenia zobligowany był do złożenia nowego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą.

Mając powyższe na uwadze, brak jest podstaw do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a.

Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.