Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2024 r. sprawy ze skargi J. J. (J.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr SKO.PS/41.5/224/2024/5473 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 20 lutego 2024 r. nr [...].

Obecnie skarżący J. J. pismem z 22 stycznia 2024 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej: MOPS) o pomoc finansową z przeznaczeniem na zakup pościeli, bielizny na okres zimowy oraz przyszły pobyt w leczeniu szpitalnym.

Jak wynika ze sporządzonej przez pracownika MOPS notatki, w dniu 30 stycznia 2024 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stwierdzono, że skarżący po raz kolejny przyjął pracowników socjalnych na klatce schodowej i oświadczył, że jeżeli nie ubiorą oni ochraniaczy na obuwie, to nie będą mieli możliwości wejścia do mieszkania.

Pismem z 1 lutego 2024 r. powiadomiono skarżącego, że uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego zostanie potraktowane jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, co da podstawę do odmowy udzielenia pomocy w oparciu o art. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 1283), zwanej dalej u.p.s. Jednocześnie, z powołaniem na art. 10 § 1 k.p.a., zawiadomiono skarżącego o możliwości ustosunkowania się do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Decyzją z 20 lutego 2024 r. Prezydent Miasta R. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy finansowej. W uzasadnieniu podał, że skarżący wykazuje przez swoją postawę brak woli współpracy z pracownikiem socjalnym. Uznał tym samym, że skarżący nie zamierza poprawić swojej sytuacji życiowej, uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu, a zatem ma na celu jedynie rozpoczęcie kolejnego postępowania administracyjnego.

Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył podstawy prawne wydanych decyzji. Stwierdził, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka negatywna z art. 11 ust. 2 u.p.s., która uniemożliwia przyznanie mu wnioskowanej pomocy. Podkreślił, że skarżący od wielu lat jest beneficjentem świadczeń z pomocy społecznej, a tym samym zna zasady jej przyznawania, a w szczególności ma pełną świadomość, iż do rozpatrzenia wniosku niezbędne jest przeprowadzenie w miejscu zamieszkania wywiadu środowiskowego. Wskazał, że każdorazowo jest również informowany o konsekwencjach jego nieprzeprowadzenia. Odnosząc się z kolei do podnoszonej w treści odwołania kwestii odmowy założenia przez pracowników socjalnych ochraniaczy na obuwie, SKO podało, że rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 893) nie reguluje powyższej kwestii. Jednocześnie nie zawiera postanowienia, które zobowiązywałoby pracownika socjalnego do zakładania w mieszkaniu wnioskodawcy ochraniaczy na obuwie. Organ odwoławczy zaakcentował tym samym, że kwestią najistotniejszą dla skarżącego winna być sprawa rzetelnego ustalenia przez organ pomocy społecznej sytuacji życiowej, majątkowej, dochodowej i zdrowotnej pod kątem udzielenia mu świadczeń z pomocy społecznej, a nade wszystko pełna współpraca z organem pomocy społecznej w zakresie ustalenia tej sytuacji.

W skardze na powyższą decyzję skarżący podał, że ma [...] lata, choruje i mieszka sam. Zaznaczył, że nie jest w stanie sprzątać błota pośniegowego z wykładziny podłogowej. Wskazał, że na rozprawę dostarczy dokumenty obrazujące stan jego zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć przyjdzie, że rozpoznawana sprawa jest kolejną sprawą z udziałem skarżącego, w której organy pomocowe odmawiały mu udzielenia pomocy finansowej ze względu na brak współpracy w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Wskazać przy tym należy, że Sąd w składzie obecnie orzekającym w pełni podziela rozważania i poglądy wyrażone w prawomocnych wyrokach tut. Sądu z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1346/23 oraz z 9 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1481/23, które zapadły w analogicznym stanie faktycznym i prawnym.

Przypomnieć zatem wypadnie, że zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ograny uznały, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy ziściła się przesłanka wyczerpująca znamiona przywołanego wyżej przepisu i w konsekwencji odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo organy dostrzegły, że okoliczność ta wyczerpuje przesłankę braku współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, czyli przesłankę przewidzianą treścią art. 11 ust. 2 u.p.s. uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej.

Zauważyć przyjdzie, że uzasadnienia kontrolowanych decyzji koncentrują się wyłącznie na zachowaniu skarżącego i na uznaniu, że domaganie się założenia przez pracowników socjalnych obuwia ochronnego przed wejściem do mieszkania celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest wyrazem odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie wskazanej czynności procesowej.

Wskazać w tym miejscu wypadnie, że w art. 119 ust. 1 u.p.s. ustawodawca wskazał, że do zadań pracownika socjalnego należy w szczególności: praca socjalna; przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych czy udzielanie pomocy zgodnie z zasadami etyki zawodowej. Po myśli ust. 2 tego przepisu przy wykonywaniu zadań pracownik socjalny jest obowiązany między innymi: kierować się zasadami etyki zawodowej; kierować się zasadą dobra osób i rodzin, którym służy, poszanowania ich godności i prawa tych osób do samostanowienia; przeciwdziałać praktykom niehumanitarnym i dyskryminującym osobę, rodzinę, grupę lub społeczność.

Analiza przywołanego przepisu uzasadnia zwrócenie uwagi również na rolę administracji publicznej i na realizowane przez nią zadania. Pracownicy socjalni są funkcjonariuszami publicznymi i z jednej strony są urzędnikami samorządowymi, którzy mają wykonywać zadania na rzecz członków wspólnoty, a dodatkowo są osobami, które wykonują szczególny zawód i pełnią szczególną funkcję, ponieważ zgodnie z zasadami etyki pracownika socjalnego "Pracownik zobowiązany jest do poszanowania godności klienta i jego prawa do samostanowienia. Pracownik jest zobowiązany do równego traktowania klientów bez względu na wiek, płeć, stan cywilny, orientację seksualną, narodowość, wyznanie przekonania polityczne, stan zdrowia, rasę, kolor skóry oraz inne preferencje i cechy osobiste. Pracownik zobowiązany jest wykazać zaangażowanie na rzecz wszechstronnej pomocy klientowi w rozwiązywaniu jego trudności życiowych oraz wykorzystać w tym celu swoją wiedzę, umiejętności zawodowe oraz kompetencje, a także pracownik powinien - stosownie do możliwości klienta - wzmacniać jego wysiłki na rzecz życiowego usamodzielnienia" (Kodeks Etyczny Pracowników Socjalnych i Pracowników Pomocy Społecznej Polskiej Federacji Związkowej Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej). Regulacje zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej jak również wynikające z powyższego Kodeksu wskazują jednoznacznie, że w przypadku pracownika socjalnego nie można mówić o wykonywaniu zadań w sposób standardowy, lecz związane jest to z przeprowadzaniem wywiadów środowiskowych w miejscu zamieszkania czy pobytu osób ubiegających się o świadczenia. Miejsca te mogą być różne i z tego też powodu pracownicy socjalni mogą udawać się na przeprowadzanie tej czynności procesowej w towarzystwie nie tylko drugiego pracownika, ale także w asyście policjanta.

Przywołane regulacje odnieść należy do sytuacji, która legła u podstaw wydania kontrolowanych decyzji, a w szczególności do żądania skarżącego kierowanego pod adresem pracowników socjalnych, aby przed wejściem do jego mieszkania założyli ochraniaczy na obuwie. Pracownicy socjalni muszą mieć pełną świadomość tego, że przychodzi im wielokrotnie współpracować z osobami, które sprawiają "trudności" i wymuszają podejmowanie niekonwencjonalnych działań. Skarżący jest osobą mającą już [...] lata i jak wynika to z dołączonej dokumentacji – osobą już schorowaną. Od wielu lat skarżący pozostaje w stałym kontakcie z organem I instancji z uwagi na ubieganie się o różnego rodzaju świadczenia z pomocy społecznej. Z jego pism można również wywieść, że znajduje się on w konflikcie z pracownikami organu oraz pracownikami socjalnymi. Można dostrzec, że źródłem takiego stanu jest rozbieżność oczekiwań skarżącego względem organu z możliwościami tegoż organu i możliwościami wynikającymi z obowiązujących unormowań prawnych. Powyższy stan generuje konflikty, których następstwem są działania, w ramach których skarżący wytyka wadliwość działania organu I instancji, a pracownicy socjalni wskazane okoliczności czynią podstawą rozstrzygnięć merytorycznych w sprawie.

Niniejsze postępowanie nie obejmuje oceny pracowników socjalnych. Sąd administracyjny nie jest uprawniony również do wskazywania skarżącemu jak ma się zachowywać w relacjach z organami administracji publicznej. Sąd dostrzega natomiast występowanie konfliktu i wynikające z niego konsekwencje. Wbrew ciążącemu na pracownikach socjalnych obowiązkowi kierowania się zasadą dobra osób i rodzin, którym służą, poszanowania ich godności i prawa tych osób do samostanowienia, zaistniałą sytuację czynią podstawą do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest skierowane do skarżącego pismo organu I instancji z 1 lutego 2024 r.

Uwzględniając powyższe, w rozpoznawanej sprawie trudno jest podzielić stanowisko organów administracji publicznej, że skarżący odmówił wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Skarżący deklarował bowiem zgodę na przeprowadzenie tej czynności, oczekiwał na pracowników socjalnych w terminie wyznaczonym na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jednakże warunkował przeprowadzenie tej czynności dochowaniem pewnych wymogów, na które pracownicy socjalni nie wyrazili zgody. Następstwem czego stało się wydanie decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślić też należy, że skarżący wedle jego oświadczenia, przygotował ochraniacze na obuwie, a pracownicy socjalni odmówili ich założenia. Jakkolwiek brak jest podstawy prawnej, aby wymagać od pracowników socjalnych zachowania zgodnego z prośbą skarżącego, to jednak biorąc pod uwagę powyższe wywody, a ponadto jego wiek oraz schorzenia, to tego rodzaju oczekiwania skarżącego należało potraktować jako prośbę o pomoc, którą wszak winien jest świadczyć organ pomocowy.

Sąd dostrzega również, iż przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie organy administracji obu instancji nie ustaliły jakie są rzeczywiste potrzeby skarżącego i czy wymagają one zaspokojenia. Fakt korzystania przez Skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej i wynikająca z tego znajomość sytuacji Skarżącego nie daje podstaw dla nieustalenia potrzeby występującej w danym konkretnym momencie.

W tej sytuacji należało uznać, że w sprawie doszło do naruszenia postanowień art. 107 ust. 4a u.p.s. jak również art. 119 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy.

W ramach ponownie prowadzonego postępowania uzasadnione pozostaje podjęcie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia żądania kierowanego przez skarżącego wobec organu pomocy społecznej, a w szczególności potrzeby wymagającej zaspokojenia. Po przeprowadzeniu prawem przewidzianych czynności organ ten winien podjąć stosowną decyzję.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl