Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.) Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2021 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...], znak: [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. Ś. z [...] r. nr [...] w sprawie przyznania skarżącemu T. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.

W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. - zwana dalej K.p.a.), art. 7 ust. 1, art. 8, art. 24 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2020, poz. 1341).

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy. Stwierdził, że wnioskiem z 22 maja 2019 r., złożonym wraz z załącznikami, skarżący wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. Ś. (dalej zwany kierownikiem ARiMR) o przyznanie na rok 2019 jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej do pow. 19,55 ha. Do płatności zadeklarował grunty położone w Z., na 14 działkach ewidencyjnych. Organ wezwał stronę do złożenia wyjaśnień, gdyż sześć spośród tych zadeklarowanych działek znajduje się w Rejestrze Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i nie została na nie zawarta umowa dzierżawy.

W wyjaśnieniu skarżący wskazał, że dla kwestionowanych działek nie została zwarta umowa dzierżawy, gdyż te działki były jego współwłasnością, a następnie zostały nabyte przez zasiedzenie; jednak do dnia wydania decyzji organu I instancji nie przedstawił dowodów potwierdzających fakt ich nabycia przez zasiedzenie.

Decyzją z [...] r. organ I instancji przyznał skarżącemu wskazane na wstępie płatności jedynie do niespornej pow. tj. JPO i płatność za zazielenianie do 7,38 ha oraz płatność redystrybucyjną do pow. 4,38 ha. W uzasadnieniu wskazał, że 6 spośród zadeklarowanych działek wchodzi w skład ZWRSP, a z wykazu danych przekazanych przez ANR nie wynika, aby strona posiadała do tych gruntów tytuł prawny. Dlatego działki te zostały wykluczone z płatności bez sankcji za przedeklarowanie.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł odwołanie. Podniósł w nim, że jest właścicielem deklarowanych działek, które zostały przez niego nabyte przez zasiedzenie ponad udział, który stanowi jego własność. Nabycie przez zasiedzenie następuje z mocy prawa, a orzeczenie Sądu tylko potwierdza ten stan. Dlatego zasadnym jest uznanie, że posiada tytuł prawny do deklarowanych działek.

Zaskarżoną decyzją, wydaną w wyniku rozpatrzenia odwołania, organ II instancji utrzymał pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie w mocy. Przytoczył regulacje unijne oraz art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach, zgodnie z którym płatność bezpośrednia do działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje rolnikowi, który na dzień 31 maja danego roku ma do niej tytuł prawny. Natomiast w przypadku ziemi rolnej wchodzącej w skład ZWRSP stan prawny gruntów jest uregulowany: właścicielem jest Skarb Państwa, a dzierżawca wskazany jest w umowie zawieranej wyłącznie w formie pisemnej. Odnośnie zasiedzenia organ stwierdził, że wnioskodawca nie przedłożył dowodów na potwierdzenie tej okoliczności, co może nastąpić wyłącznie przy pomocy dokumentu urzędowego w postaci orzeczenia sądowego, jako że organ nie jest władny, aby czynić własne ustalenia w tym zakresie.

Na powyższą decyzję ostateczną skarżący wniósł skargę do WSA w Gliwicach żądając jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Zarzucił:

1. Naruszenie przepisów postępowania, a to:

- art. 7 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela w postaci uprawnienia do dofinansowania działek z tytułu ich zasiedzenia;

- art. 77 K.p.a. poprzez nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w szczególności pobieżne rozpatrzenie kwestii zasiedzenia ww. działek;

- art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę całokształtu materiału dowodowego poprzez błędne uznanie, iż nie posiada tytułu prawnego do działek i w efekcie nie przyznanie dofinansowania do tych działek;

2. Naruszenie interesu prawnego strony, a to art. 18 ust. 4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez odmowę przyznania dofinansowania do działek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z 4 lutego 2021r. organ wyjaśnił, że Dyrektor ŚIOR pozyskał informację z KOWR O/T C., iż Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2020r. Sąd Rejonowy w T. G. oddalił wniosek Ww. o zasiedzenie. Apelacja Wnioskodawcy również została oddalona dnia 5 listopada 2020r. przez Sąd Okręgowy w G. (syg. Akt [...]). W sytuacji, gdy przedmiotowy wniosek o zasiedzenie udziału we współwłasności ze Skarbem Państwa został prawomocnie oddalony - to tym samym należy uznać, że Sąd Okręgowy nie stwierdził, aby Strona była posiadaczem samoistnym, względem udziału we współwłasności ze Skarbem Państwa.

Niezależnie od powyższego stwierdził, że prawo posiadania działek ewidencyjnych: [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...] w roku 2019 - bezspornie należy do Skarżącego. Deklarowane stanowisko przez Skarżącego w tym zakresie nie budzi wątpliwości organów ARiMR, z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów czy okoliczności, które wskazywałyby na innego producenta rolnego, który w tym samym czasie użytkował i deklarował do płatności obszarowych przedmiotowe działki. Żaden ze współwłaścicieli działek, ani w roku 2019 ani w latach poprzednich nie deklarował działek do płatności obszarowych, ani nie przedkładał informacji w tym zakresie. Ustawa o płatnościach bezpośrednich nie zawiera definicji posiadania. Odnosząc się art. 336 Kodeksu cywilnego - posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada, jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Natomiast badanie zaskarżonej decyzji we wskazanych ramach wskazuje na konieczność jej uchylenia z uwagi na naruszenie zarówno przepisów procesowych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim zauważyć należy, że kwestia zasiedzenia została już rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem z dnia 9 stycznia 2020r., którym Sąd Rejonowy w T. G. oddalił wniosek skarżącego o zasiedzenie; apelacja została oddalona 5 listopada 2020r. przez Sąd Okręgowy w G. (sygn. Akt III Ca [...]), o czym poinformował organ tut. Sąd w piśmie procesowym z 9 lutego 2021 r. Poza tym z akt wynika, że sprawy wnioskowanych przez skarżącego dopłat bezpośrednich były już dwukrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych obu instancji: za 2016 r. wyrok WSA w Gliwicach z 12 stycznia 2015 r. o sygn. akt IV SA/Gl 957/17 i aprobujący go wyroki NSA z 18 grudnia 2018r., o sygn. akt I GSK 2516/18 oddalający skargę kasacyjną organu; za 2017 r. wyrok WSA w Gliwicach z 20 marca 2019 r. o sygn. akt III SA/Gl 1171/18.

Natomiast skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawione w powoływanych wyżej wyrokach stanowisko. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich w przypadku, gdy działka rolna lub zwierzę, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi zależnemu. Zatem z regulacji zawartych w art. 18 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich wynika prymat posiadania zależnego nad posiadaniem samoistnym w sytuacji, gdy działki rolne przewidziane do płatności stanowią jednocześnie przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego.

Zatem jak wynika z pisma procesowego organu z 4 lutego 2021 r. - prawo posiadania spornych działek ewidencyjnych: [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...] w roku 2019 bezspornie należy do Skarżącego i deklarowane przez niego stanowisko w tym zakresie nie budzi wątpliwości organów ARiMR, z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów czy okoliczności, które wskazywałyby na innego producenta rolnego, który w tym samym czasie użytkował i deklarował do płatności obszarowych przedmiotowe działki. Nadto również żaden ze współwłaścicieli działek, ani w roku 2019 ani w latach poprzednich nie deklarował działek do płatności obszarowych, ani nie przedkładał informacji w tym zakresie.

Poza tym organ skonkludował, że skoro ustawa o płatnościach bezpośrednich nie zawiera definicji posiadania to odnosząc się art. 336 Kodeksu cywilnego - posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada, jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Zauważyć więc należy, że skoro ustawa o płatnościach bezpośrednich nie zawiera definicji posiadania to celowym jest odwołanie się do znaczenia, jakie temu pojęciu nadało prawo cywilne. W świetle treści art. 336 Kodeksu cywilnego dla przyjęcia posiadania rzeczy przez posiadacza wystarczające jest ustalenie faktycznego władztwa nad rzeczą, rozumianego jako sama możność władania, a więc także korzystania z rzeczy (corpus) z zamiarem władania (animus) dla siebie jak właściciel (posiadacz samoistny), bądź wola władania w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu innemu niż własność (posiadacz zależny). Takie odwołanie się do terminologii cywilistycznej w zakresie rozróżnienia posiadania samoistnego i posiadania zależnego przy wykładni tych pojęć zawartych w art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich jest uzasadnione w sytuacji, gdy o płatności do tych samych działek występują jednocześnie właściciel i użytkownik. Na gruncie prawa krajowego tzn. w ujęciu cywilistycznym dla istnienia posiadania nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy. Wystarczy, że istnieje możliwość takiego korzystania. Dlatego też posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz drugiemu w posiadanie zależne (art. 337 k.c.). Tytułem uprawniającym do uzyskania płatności bezpośrednich (płatności obszarowych) – co do zasady – jest posiadanie przez rolnika gruntów objętych obszarem zatwierdzonym w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności (art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich). Regulacje krajowe z zakresu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego funkcjonują skutkiem transpozycji prawa wspólnotowego – tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz. UE L 2013.347.608), w którym prawodawca wspólnotowy także posługuje się pojęciem posiadania. Wobec takiego rozwiązania występujące w prawie krajowym pojęcie posiadania gruntów przez rolnika musi być rozumiane w zgodzie z prawem wspólnotowym, to jest przy przyjęciu, że płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi posiadającemu grunty.

Poza tym podkreślić trzeba, że z art. 195 Kodeksu cywilnego wynika, iż własność rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Natomiast z art. 196 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną. Jednocześnie można wskazać, że art. 206 Kodeksu cywilnego stanowi, iż każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli.

W konsekwencji więc podsumowując powyższe rozważania tut. Sąd stwierdził wadliwość zaskarżonej decyzji skoro skarżący był posiadaczem zależnym spornych gruntów; brak jakichkolwiek dowodów, które wskazywałyby na innego producenta rolnego, który w tym samym czasie użytkował i deklarował do płatności obszarowych przedmiotowe działki; żaden ze współwłaścicieli działek, ani w roku 2019 ani w latach poprzednich nie deklarował działek do płatności obszarowych, ani nie przedkładał informacji w tym zakresie. Wydając więc ponowne rozstrzygnięcie w sprawie organ weźmie pod uwagę przedstawione wywody Sądu.

Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. C) p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnie w odrębnym postanowieniu na posiedzeniu niejawnym.