Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 778/24 w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 września 2024 r. nr SKO.4110.87.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 24 stycznia 2025 r. sygn. II SA/Łd 778/24 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 września 2024 roku znak: SKO.4110.87.2024 oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 19 sierpnia 2024 roku, znak: ZR/7539/142/24/25/OD w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Skargę kasacyjną od wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 17a w zw. z art. 11 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323), zwanej dalej u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię (a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie) polegającą na przyjęciu, że na gruncie powołanych przepisów można uznać za osobę samotnie wychowującą dziecko uprawnioną do otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego owdowiałą matkę, która posiada co najmniej jedno kolejne dziecko z nowym partnerem i wspólnie je z nim wychowuje, podczas gdy literalne brzmienie definicji legalnej osoby samotnie wychowującej dzieci jak i dodatkowo treść art. 3 pkt 16 u.ś.r. przeczy takiej możliwości bowiem nowy partner owdowiałego rodzica mający wspólnie z nim co najmniej jedno dziecko tworzy z nim nową rodzinę, jego dochód uwzględniany jest w dochodach tej rodziny i tworzą się w ten sposób nowe niesformalizowane więzy rodzinne, wpływające na sytuację faktyczną wszystkich jej członków.

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uwzględnienie skargi, choć nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego ani istotne naruszenie przepisów postępowania, zatem nie było podstaw do uchylenia decyzji wydanych przez organy obu instancji, co nastąpiło w związku z naruszeniem przez Sąd I instancji norm prawa materialnego.

b) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i w konsekwencji przedstawienie oceny prawnej niespójnej w zakresie własnych rozważań jak i schematyzm uzasadnienia, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na treść rozstrzygnięcia i związanie organów nietrafną oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, podczas gdy Kolegium nie uchybiło żadnym przepisom materialnym prowadząc czynności adekwatnie do stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi a w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia. Wniesiono o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.

Odpowiedzi na skargę udzieliła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, domagając się oddalenia skargi kasacyjnej oraz zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2026, poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Przepis art. 3 pkt 17a u.ś.r. definiuje "osobę samotnie wychowującą dziecko" jako m.in. wdowę, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z kolei przepis art. 11a u.ś.r. wiąże dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka z sytuacją, w której nie ma zasądzonych alimentów, bo np. drugi z rodziców dziecka nie żyje.

Argumentacja skargi kasacyjnej odwołuje się do stanowiska, prezentowanego również w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., I OSK 760/19, oraz wyrok NSA z 17 października 2025 r., I OSK 1930/24), przyjmującego, że osoba żyjąca w związku nieformalnym i wspólnie wychowująca z partnerem ich wspólne dziecko nie jest już "samotna" w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r., bowiem definicję osoby samotnie wychowującej dziecko należy odczytywać łącznie z definicją rodziny. W orzecznictwie ukształtowało się również drugie stanowisko (por. NSA w wyroku z 12 grudnia 2025 r., I OSK 2239/24), które – co należy zauważyć – zostało przedstawione w sprawie wywołanej skargą kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 38/24 w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 października 2023 r. Sprawa z grudnia 2025 r. dotyczyła zatem tej samej skarżącej i tego samego organu, a istota sporu koncentrowała się na wykładni i zastosowaniu przepisu art. 3 pkt 17a u.ś.r. Przedstawiona w uzasadnieniu tego wyroku stanowisko zawiera pogłębione rozważania uwzględniające argumenty zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04 oraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. P 18/06 prowadzące do wniosku, że osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka, gdyż ustawowy warunek "wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" odnosi się nie do każdej osoby związanej z jednym z rodziców dziecka, ale do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku. Te wnioski podziela i uznaje za swoje również Sąd sprawę niniejszą rozpoznający.

Przesłankę "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" należy rozpatrywać przez pryzmat dziecka, którego dotyczy świadczenie. Jeżeli nowy partner nie jest ojcem dzieci skarżącej, która jest wdową, to nadal wychowuje te dzieci (K. W. i O. W.) bez udziału ich drugiego rodzica, bo on nie żyje. Fakt, że równolegle wychowuje z partnerem ich wspólne dziecko (A. C.), nie zmienia sytuacji prawnej jej osieroconych dzieci z pierwszego małżeństwa. Nowy partner skarżącej przez sam konkubinat, jak i przez sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie uzyskał władzy rodzicielskiej nad dziećmi skarżącej z poprzedniego małżeństwa, a zatem nie stał się rodzicem tych dzieci w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. Definicja "rodziny" zawarta w art. 3 pkt 16 służy ustaleniu składu rodziny i dochodu rodziny. Natomiast definicja "osoby samotnie wychowującej dziecko" służy odpowiedzi na pytanie, czy dane dziecko jest wychowywane bez udziału swojego drugiego rodzica. Wnioski takie znajdują oparcie w przywoływanych wcześniej orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z 18 maja 2005 r. sygn. K 16/04 Trybunał Konstytucyjny zakwestionował konstrukcję definicji "samotnego wychowywania", wskazując, że była ona niejasna i niespójna z regulacją kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trybunał akcentował też, że świadczenia rodzinne mają chronić dobro dziecka, a nie premiować albo sankcjonować określony model życia rodzinnego. Następnie w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. P 18/06 Trybunał Konstytucyjny argumentował, że odmowa świadczenia tylko dlatego, że wdowa ułożyła sobie życie na nowo i ma z partnerem wspólne dziecko, stanowi przykład wykładni prowadzącej do wniosków niedających się pogodzić z przepisami Konstytucji i wynikającą z niej zasadą dobra rodziny.

W świetle powyższego nie sposób uznać za zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 3 ust. 17a w zw. z art. 11a u.ś.r., a w konsekwencji nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Kontrolowane uzasadnienie odpowiadało wymogom zawartym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Istotne w ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu jest, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. mógłby stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdyby uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawierało obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostałoby sporządzone w taki sposób, że nie pozwalałoby na kasacyjną kontrolę orzeczenia. Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku. W konsekwencji okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji było odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawierało wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz że badany wyrok nie poddawał się kontroli kasacyjnej. Podsumowując, zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając na względzie powyższe wobec niezasadności zarzutów skargę kasacyjną należało oddalić na zasadzie art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.