Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. K. na pkt 3 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 291/15 odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie

Stowarzyszenie [...] w S. wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 października 2015r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

I. K. będąc uczestnikiem niniejszego postępowania wraz z zażaleniem na postanowienie Sądu z dnia 20 października 2015 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu powyższego wniosku I. K. podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną a źródłem ich utrzymania jest gospodarstwo rolne o pow. 21,60 ha przynoszące dochód ok. 2500 zł. miesięcznie. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawca podał, iż posiada dom o pow. 140 m2, mieszkanie o pow. 120 m2 oraz ciągnik Ursus, ciągnik New Holland, samochód osobowy i samochód dostawczy.

Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 17 listopada 2015 r. referendarz sądowy WSA w Poznaniu, wezwał wnioskodawcę do wskazania źródeł przychodu oraz wysokości dochodu osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia spisu posiadanych przez skarżącego i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe rachunków bankowych oraz przedłożenie wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na posiadanych rachunkach bankowych od dnia 1 marca 2015 roku, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego, przedłożenia kopi zeznania podatkowego za 2014 (własnego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), wskazania rodzaju produkcji rolnej, jego skali oraz ilości zwierząt i określenia czy wnioskodawca korzysta z dopłat do produkcji rolnej i przedstawienia dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r. oddalił wniosek I. K. o przyznanie prawa pomocy.

Pismem z dnia 11 stycznia 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r.

Postanowieniem z 23 lutego 2016 r. sygnatura akt IV SA/Po 291/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r., którym odmówiono I. Kozubskiemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 24 maja 2016 r., sygnatura akt IV SA/Po 291/15, odrzucono zażalenie I. K. na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 23 lutego 2016 r. W wyniku zażalenia wnioskodawcy Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OZ 806/16 uchylił postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 24 maja 2016 r. NSA podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, jako 30 września 2015 r., co z kolei skutkowało błędnym zastosowaniem reguły prawa międzyczasowego wynikającej z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), zgodnie z którą przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 11 października 2016 r., na podstawie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił własne postanowienie z dnia 23 lutego 2016 r. i na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w pkt 3 postanowienia odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. Z uwagi na to, że wnioskodawca nie uczynił zadość powyższym wymogom, nie nadesłał bowiem dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej, Sąd postanowił o odmowie przyznania prawa pomocy.

Zażalenie na pkt 3 powyższego postanowienia WSA w Poznaniu wniósł I. K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wnioskodawca dostatecznie nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy zauważyć, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wnioskodawca został wezwany przez WSA w Poznaniu do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. I. K. nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie. Nie nadesłał dokumentów potwierdzających wydatki oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. Brak oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.