Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie SO del. Anna Bembenek WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości alimentacyjnych -skargę oddala-

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2010 r. w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych poprzez umorzenie kwoty 2 046,71 zł, stanowiącej 30% zadłużenia powstałego na skutek wypłaty D. W., M. W. i O. W. zaliczek alimentacyjnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.) oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., zwanej dalej Ualim). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 30 ust. 1 Ualim organ właściwy dłużnika alimentacyjnego (tj. wójt, burmistrz lub prezydent miasta), właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, może umorzyć należność, o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 Ualim (tj. należności z tytułu świadczeń z obecnego funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego utworzonego w 1975 r.), w łącznej wysokości 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokość miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, bądź 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zebrane w sprawie dowody, zwłaszcza w postaci wyroków sądów powszechnych ustalających obowiązek alimentacyjny oraz wysokość alimentów, a także dowody wpłacanych przez dłużnika alimentacyjnego kwot należności alimentacyjnych wskazują, że miesięczna kwota należności przekazywanej uprawnionym była nie niższa niż zasądzone raty alimentacyjne od dnia 1 września 2006 r. Wysokość należności wynosiła od tego miesiąca 200 zł, zaś kwota uzyskiwana od dłużnika wnosiła 223,46 zł, przewyższając tym samym wymiar miesięcznej raty alimentów. Do dnia wydania decyzji nie upłynął okres 5-letni, uprawniający do wyższego wymiaru umorzenia, wynoszącego 50% kwoty długu, a zatem A. W. mógł spotkać się wyłącznie z decyzją udzielającą ulgi umorzenia w wysokości 30% kwoty dochodzonej tytułem zwrotu należności. Zaprezentowano też sposób obliczenia kwoty objętej decyzją, stwierdzając, że zadłużenie zobowiązanego z tytułu należności likwidatora funduszu alimentacyjnego wynosiło 4 755,93 zł, a zadłużenie z tytułu zaliczek alimentacyjnych – 2 066,48 zł, co daje łącznie kwotę długu wynoszącą 6 822,41 zł. Kwota 30% zadłużenia wynosi zatem 2 046,72 zł. Na wysokość przyznanej ulgi nie mogły mieć wpływu okoliczności podniesione w odwołaniu dotyczące trudnej sytuacji materialnej dochodowej i zdrowotnej zobowiązanego. W ocenie organu odwoławczego podstawa prawna decyzji w postaci art. 30 ust. 1 Ualim jest, w zakresie kryteriów ustalenia wysokości umorzenia, przepisem bezwzględnie obowiązującym i nawet bardzo trudna sytuacja osobista dłużnika nie uprawnia organu do zwiększania limitów zwolnień. Wyłączną przesłanką różnicowania wielkości ulgi jest okres wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych w wymiarze nie niższym niż zasądzone alimenty.

Z decyzją nie zgodził się A. W., składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze stwierdził, że decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem art. 30 ust. 1 Ualim. Organ dopuścić się miał również naruszenia prawa poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego dotyczącego sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego w okresie prowadzonej wobec niego egzekucji. Przepis art. 30 ust. 1 Ualim naruszono przez to, iż błędnie przyjęto, że organ związany jest zawartymi w nim "granicami procentowymi i liczbowymi". Wprawdzie tylko w okresie (krótszym niż 5 lat), począwszy od 1 września 2006 r., wysokość spłacanych należności alimentacyjnych była nie niższa niż zasądzone alimenty, to jednak organ powinien był uwzględnić przyczyny, jakie uniemożliwiły skarżącemu regulację wcześniejszych (w latach 2001-2006) oraz późniejszych zobowiązań w wymaganej wysokości. Niedostateczna wysokość uiszczanych rat alimentacyjnych nie wynikała z jego winy i chęci uniknięcia płacenia alimentów, ale z powodu utraty pracy oraz licznych chorób uniemożliwiających odnalezienie źródła zarobkowania. Z ich powodu musiał przejść na rentę, której niska wysokość nie pozwalała na dokonywanie potrąceń w wymiarze pozwalającym na zaspokojenie całej miesięcznej raty alimentacyjnej. Organy powinny się w tym wypadku kierować wykładnią celowościową art. 30 ust. 1 Ualim. Zawsze bowiem komornik dokonywał "jakichś" potrąceń i przekazywał wymagane prawem (choć nie w pełnej wysokości) należności wierzycielom alimentacyjnym. Sytuacja osobista nie może wprawdzie stanowić samodzielnej przesłanki domagania się umorzenia należności w większym wymiarze, jednakże powinna być uwzględniana podczas ustaleń organu w zakresie tego, czy należność była przekazywana wierzycielom, przez wymagany okres, w pełnej wysokości (mnie niższej niż zasądzone przez sąd rodzinny kwoty). Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości alimentacyjnych w 100%, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:

Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego.

W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na wstępie zaznaczyć należy, iż wniosek skarżącego, aby Sąd uwzględniając skargę wyrzekł o umorzeniu zaległości alimentacyjnych pozostaje w sprzeczności z przepisami Ppsa określającymi dopuszczalne, prawne formy orzekania przez sąd administracyjny.

W ocenie Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Skarżący nie zarzuca orzekającym w sprawie organom błędnego ustalenia stanu faktycznego w aspekcie wielkości zadłużenia z tytułu długu alimentacyjnego, okresu spłacania tego długu oraz wysokości egzekwowanych kwot w stosunku miesięcznym. Niesporne jest zatem, że A. W. jest dłużnikiem w rozumieniu przepisów Ualim z tytułu prowadzenia wobec niego egzekucji obowiązków alimentacyjnych. Niesporne jest także to, w jakiej wysokości i w jakich okresach od skarżącego wyegzekwowano należne kwoty zaległości z tytułu wypłaty uprawnionym świadczeń alimentacyjnych. Skarżący wniósł o umorzenie tych zaległości. Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji stanowił art. 30 Ualim. Zgodnie z art. 30 ust. 1 Ualim "Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów", ust. 2 cyt. przepisu stanowi, że "Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną", z kolei ust. 3 określa, iż "Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej". Z akt sprawy niespornie wynika, że wnioskiem z 4 listopada 2009 r. skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej A. W. zwrócił się o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W sprawie tej wyrzekało SKO w P., które decyzją z [...] maja 2010 r. [...] uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] stycznia 2010 r. [...] odmawiającą A. W. umorzenia należności z tytułu spłaty zaliczek alimentacyjnych w kwocie 3 817.45 zł i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja SKO w P. była przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Organ ten w motywach swej decyzji wskazał, iż właściwym do rozpatrzenia prośby A. W. jest organ właściwy dłużnika, tj. Wójt Gminy [...]. Z tego względu wniosek A. W. Burmistrz Miasta i Gminy [...] przekazał Wójtowi Gminy [...], skarżący wniosek ten ponowił w piśmie z 11 czerwca 2010 r.

Wniosek skarżącego odnosił się do umorzenia zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych, tj. należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 Ualim. Prawidłowo zatem orzekające w sprawie organy przyjęły, że podstawą materialnoprawną wyrzekania stanowić będzie art. 30 ust. 1 Ualim. Wójt Gminy [...] umarzając należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości 30 % zadłużenia w uzasadnieniu szczegółowo wskazał, w jakich wysokościach i w jakich okresach egzekucja wobec A. W. była nieskuteczna. Sąd podziela prezentowany przez orzekające organy pogląd, iż o skuteczności egzekucji można mówić tylko wówczas, gdy w danym okresie nie wyegzekwowano od dłużnika kwoty pełnej należności z tytułu bieżących i zaległych alimentów, tak zresztą kwestię tę ujmuje art. 2 pkt 2 Ualim. Podzielić także należy i to, że jedynym kryterium rozstrzygania o zakresie należności, jakie może umorzyć organ właściwy dłużnika alimentacyjnego jest okres czasu, w jakim egzekucja jest skuteczna. W judykaturze podobnie prezentowana jest wykładnia art. 30 ust. 1 Ualim, w wyroku WSA w Lublinie stwierdzono, iż "Kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych" (por. wyrok z 8 października 2009 r., II SA/Lu 292/09, LEX nr 580331). Z tych względów za nieskuteczne uznać należy te zarzuty skarżącego, który wskazuje, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane bez analizy przyczyn, dla których nie mógł wywiązywać się w pełni z obowiązku alimentacyjnego względem własnych dzieci. Skoro jedynym prawnie przewidzianym w ustawie (Ualim) kryterium wielkości kwoty, jaką mógł umorzyć wójt gminy z tytułu zaległości alimentacyjnych w postaci wypłaconych uprawnionym zaliczek alimentacyjnych, było kryterium okresu skuteczności prowadzonej egzekucji, to skarga musiała zostać uznana jako niezasadna.

Z tych względów Sąd ją oddalił na zasadzie art. 151 Ppsa.