Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2868/2022/15071 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 7 września 2022 r. nr [...].

Po rozpatrzeniu wniosku J. G. z dnia 26 lipca 2022 r. Prezydent Miasta S., decyzją z dnia 7 września 2022 r. nr [...] odmówił ustalenia na rzecz strony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż z orzeczenia o niepełnosprawności matki wnioskodawcy wynika, że niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od 19 listopada 2020 r., a niepełnosprawność istnieje od 9 listopada 2018 r. (od 58 roku życia) - tym samym nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zarzucił organowi administracji błędną wykładnię art. 17 ust. 1b.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Uznało, iż przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Jak jednak wynika z okoliczności sprawy strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Z treści wywiadu środowiskowego z dnia 12 sierpnia 2022 r. wynika ponadto, że matka strony porusza się za pomocą wózka lub przy pomocy chodzika (wówczas wymaga asysty). Z akt sprawy wynika, ze w zakresie związanym z posiłkami pomoc strony dotyczy wyłącznie ich przygotowania. Zatem strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. W sprawie nie zachodzi więc bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji zarzucił SKO w Katowicach naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na przyjęciu, że zakres opieki jaką skarżący sprawuje nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wykracza poza podstawowe obowiązki domowe, a ich wykonywanie nie wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej, tym samym uznanie, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem całodobowej opieki nad niepełnosprawną matką,

2) art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego tj. błędne przyjęcie, że zakres i wymiar opieki jaką sprawuje skarżący umożliwia mu podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy,

3) art. 127 w związku z art. 15 k.p.a. tj. zasady dwuinstancyjności poprzez wydanie przez organ II instancji decyzji opartej o inne ustalenia niż decyzja organu I instancji, w której w uzasadnieniu, jako jedyną przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazano wiek, w którym zaistniała niepełnosprawność matki skarżącego. W decyzji organu I instancji w ogóle nie podniesiono kwestii dotyczących zdrowia i stanu zakresu opieki, jakiej wymaga matka skarżącego,

4) art. 7, 8, 79a § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz brakiem wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co uniemożliwiło skarżącemu przedstawienie odpowiednich dowodów.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r. (sygn. akt I OSK 2820/13 - za CBOSA) z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Oczywiście na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, w tym przypadku matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/1). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Warto mieć na uwadze dokonując wykładni wspomnianego przepisu tezę zawartą w wyroku tutejszego sądu z dnia 9 września 2022 r. (sygn. II SA/Gl 659/22). Skład orzekający stwierdził, że "przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej".

W rozstrzyganej sprawie bezsporne jest, że skarżący opiekuje się swoją niepełnosprawną matką. Wynika to między innymi z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Słusznie skarżący wskazuje, że problem powyższy w ogóle nie był analizowany przez organ I instancji (odmówiono świadczenia, gdyż organ uznał, ze wystąpiła przesłanka wieku powstania niepełnosprawności).

Dokonanie oceny zakresu świadczonej pomocy nastąpiło dopiero przed organem odwoławczym. Jednakże w ocenie Sądu ocena ta nastąpiła w sposób niewystarczający. Organ odwoławczy w sposób ogólny odwołuje się do dowodów zebranych przez Prezydenta Miasta S. stwierdzając jednoznacznie, iż opieka ta nie stoi na przeszkodzie podjęcia przez skarżącego pracy, choćby w niepełnym zakresie i w porze, gdy nie sprawuje on powyższej opieki. Sąd nie jest w stanie ocenić, czy tak faktycznie tak jest. Konieczne tu jest zdecydowane pogłębienie rozważań przez organy administracji (przede wszystkim organ I instancji),tak, aby spełniony został wymóg przewidziany w art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej). Dokonane ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji tak, aby został zrealizowany wymóg wynikający z zasady pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej.

Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.