Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1762/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w R. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

W odpowiedzi na wezwanie do wykonania zarządzenia z dnia 27 grudnia 2016 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł (k. 23) skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu podał, że został pokrzywdzony przestępstwem oszustwa popełnionym przez żonę i jej rodziców. Wszystkie posiadane oszczędności przekazał w 2011 r. na jej rachunek, którymi rozporządziła bez jego zgody. W listopadzie 2013 r. został pozbawiony wszystkich rzeczy osobistych i dachu nad głową, w tym uniemożliwiono mu korzystanie z mieszkania przy ul. [...]. Dostępu do niego nie ma do dnia dzisiejszego. Od tamtej pory jego dochody wystarczają jedynie na zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych. Nieregularność dochodu z prowadzonej działalności i sędziowania w zawodach sportowych powoduje, że musi zapożyczać się u rodziny, u której ma już zobowiązania przekraczające 10 000 zł. Pozostały dochód jest niewielki, nie pozwala na jakiekolwiek oszczędności, które mógłby przeznaczyć na wpis. Nie może przedstawić dochodów żony, z którą jest w trakcie rozwodu od 2012 r. Nie posiada żadnego wartościowego majątku, jedynie akcje [...] w liczbie 2110, których wartość określił na 0 zł. Z własnej działalności gospodarczej osiąga dochód 383 zł miesięcznie, a z wykonywania zawodu sędziego sportowego 599 zł miesięcznie (według danych, jak podał, za 2015 r. na podstawie złożonego w US PIT-36).

W następstwie wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz dokumentów z dnia 18 września 2017 r. wnioskodawca w odpowiedzi z dnia 9 października 2017 r. wystąpił o udzielenie mu informacji w kwestiach wymienionych w 22 punktach. Taki wniosek wynikał z faktu, że wezwanie wzbudziło u niego duże wątpliwości oraz z obawy przed negatywnymi skutkami nieudzielenia odpowiedzi chociażby na jeden z punktów wezwania. Pismo nie zawierało odpowiedzi na żadną z pozycji określoną w wezwaniu z dnia 18 września 2017 r.

Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem uznawszy, że nie udzielił on odpowiedzi na kierowanie do niego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej "P.p.s.a." wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, a tym samym nie podjął współpracy z Sądem w zakresie wyjaśnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej i nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 października 2017 r. skarżący zażądał jego uchylenia, względnie zmiany polegającej na przyznaniu mu prawa pomocy. W ocenie skarżącego Sąd w kolejnej już sprawie kieruje do niego nieczytelne wezwania na użytek późniejszego odmownego załatwienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zaskarżonym postanowieniu brak jest odniesienia się do przestawionych przez skarżącego we wniosku PPF danych, a fragmenty jego uzasadnienia, w ocenie skarżącego, świadczą o tym, że referendarz sądowy nie ukrywał swojego wrogiego nastawienia do niego. Nie dokonał on analizy sytuacji wnioskodawcy w aspekcie przedstawionych przez niego informacji mimo, że w pouczeniu zawartym w wezwaniu zawarto stwierdzenie, iż brak odpowiedzi na wezwanie będzie skutkować rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie dotychczas ujawnionych danych. Nie dokonał także analizy danych przestawionych przez skarżącego w 30 toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach ani nie zapoznał się z postanowieniami zapadłymi w innych sprawach toczących się przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi oraz danymi w nich przedstawionymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd wskazuje, że prawomocnym postanowieniem WSA w Lublinie z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II SO/Lu 1/18 oddalono wniosek skarżącego o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy WSA w Rzeszowie w zakresie rozpoznania sprawy sygn. akt II SA/Rz 1762/16 w zakresie sprzeciwu M.B. z dnia 31 października 2017 r., zatem sprzeciw ten podlegał rozpoznaniu przez sędziego sprawozdawcę SWSA Krystynę Józefczyk.

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Po myśli art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przesłanki przyznania prawa pomocy określa art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu postanowienie referendarza jest prawidłowe. Analiza sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że nie spełnia on przesłanek przyznania mu prawa we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając stanowisko Sądu w zakresie uznania prawidłowości podjętego przez referendarza rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym, czy to na formularzu PPF, czy też, w następstwie wystosowania do niego w trybie z art. 255 P.p.s.a. wezwania - dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Za słuszne Sąd uznaje zatem stanowisko referendarza, iż skarżący uchybił tym obowiązkom, co nie pozwala na uznanie, że wykazał, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd podkreśla, że skarżący nie podjął jakiejkolwiek próby uczynienia zadość wezwaniu w kolejnej toczącej się przed WSA w Rzeszowie sprawie z premedytacją polemizując z Sądem w zakresie klarowności tegoż wezwania i usiłując wykazać niezrozumienie dla ujętych w nim kwestii. Brak współdziałania w wyjaśnieniu jego rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej, uniemożliwił w oparciu o wypełnioną treść formularza PPF ocenę ziszczenia się przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowiąc przyczynę odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Skarżący nie wyjaśnił bowiem m. in. kwestii miejsca zamieszkania i wydatków z tym związanych, nie nadesłał wymaganych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, jak i odpisu zeznania podatkowego ani nie ujawnił też wszystkich swoich dochodów (pożyczek, darowizn). Za prawidłowe należy uznać wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko referendarza, iż biorąc pod uwagę wynikający z art. 246 § 1 P.p.s.a., a ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, a więc faktu życia w ubóstwie, powinien on przejawiać minimum dobrej woli w tym zakresie. Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie to podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli musi liczyć się z tym, że tylko szczególna i wyjątkowo trudna sytuacja majątkowa może uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Wymagania tego powinien być świadomy, ponieważ zainicjował już przeszło 30 spraw przed tut. Sądem, w których w większości domagał się prawa pomocy. Treść pisma z dnia 9 października 2017 r. wskazuje natomiast, że jego celem nie jest wykazanie przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., lecz wykorzystanie uprawnień procesowych niezgodnie z ich przeznaczeniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2015 r. sygn. I OZ 439/15, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można zgodzić się z prezentowanym przez skarżącego stanowiskiem w zakresie, w jakim twierdzi, że rozpoznanie jego wniosku na podstawie dotychczas ujawnionych danych wiązało się obowiązkiem analizy danych ujawnionych w 30 innych sprawach toczących się przed WSA w Rzeszowie czy tez danych ujawnionych postępowaniach toczących przez innymi sądami administracyjnymi. Ponadto skarżący miał świadomość iż brak współpracy z Sądem legł mu podstaw odmownego załatwienia wniosku, mógł zatem żądane informacje uzupełnić w sprzeciwie, czego jednak nie uczynił.

Mając powyższe na względzie orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.