Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska (spr.) Sędziowie: WSA Jacek Bursa WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: referent sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2020 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] września 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu.

K. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również jako: "Szef Urzędu") z dnia 10 września 2019 r., nr [...], mocą której organ ten na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 pkt 1-4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm., dalej także jako: ustawa), utrzymał w mocy decyzję własną z 23 sierpnia 2018 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, na wniosek K. W., statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z 10 marca 2018 r. K. W. zwrócił się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, na podstawie ww. ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Jako podstawę do potwierdzenia statusu wskazał: działalność w opozycji antykomunistycznej od początku lat 60-tych XX w., fakt bycia rozpracowywanym jako "figurant" przez MSW PRL (Dep. II, III, IV), represje, długoletnią inwigilację, zatrzymania przez SB i MO, pozbawienie pracy, uniemożliwienie dalszej pracy i rozwoju naukowego, zakaz cenzorski, pozbawienie środków do życia, utrata zdrowia, inwalidztwo.

We wniosku skarżący podał, iż od początku lat 60-tych był aktywnym działaczem opozycji antykomunistycznej. Była to działalność opozycyjna na polu naukowym, społecznym i obywatelskim. Od sierpnia 1980 r. skarżący prowadził aktywną działalność w strukturach "Solidarności" na szczeblu regionalnym i krajowym. Po ogłoszeniu stanu wojennego skarżący działał w strukturach konspiracyjnych "S" jako profesor-wykładowca Tajnego Uniwersytetu, Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego (kilkaset wykładów na terenie całego kraju). Skarżący prowadził również działalność wydawniczą jako członek redakcji pism i wydań konspiracyjnych, pomagał w ukrywaniu osób poszukiwanych przez SB, przyjmował i przekazywał urządzenia do działalności konspiracyjnej w tym m.in. sprzęt radiowy, powielacze, sprzęt medyczny.

Do wniosku skarżący dołączył decyzję Prezesa IPN z dnia 27 kwietnia 2017 r. nr [...], z której wynika, że K. W. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdziła, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu.

Szef Urzędu decyzją z 23 sierpnia 2018 r., nr [...] odmówił potwierdzenia K. W. statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniósł, że od początku lat 60. XX w. był aktywnym działaczem opozycji patriotyczno-niepodległościowej. Związany był ze Związkiem Legionistów Polskich. Zasiadał w jego organach, organizował uroczystości patriotyczne i rocznicowe, podejmował działania na rzecz ratowania Kopca Józefa Piłsudskiego w Krakowie. Był również członkiem redakcji pism konspiracyjnych - "Rzeczpospolita" i "Solidarność Narodu". Współpracował z Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Komitetem Porozumienia na Rzecz Samostanowienia Narodu, Stronnictwem Wierności Rzeczypospolitej. Od sierpnia 1980 r. uczestniczył w działalności NSZZ "Solidarność". We wrześniu 1980 r. został szefem Zespołu Ekspertów Ochrony Środowiska NSZZ "Solidarność". Następnie został wybrany wiceprzewodniczącym Krajowej Komisji Ochrony Środowiska KKK NSZZ "Solidarność". W 1983 r. został powołany na Przewodniczącego Społecznego Komitetu Ochrony Środowiska NSZZ "Solidarność" przez TKK "Solidarność". Prowadził wykłady w ramach Tajnego Uniwersytetu i Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego, był członkiem redakcji pism i wydawnictw konspiracyjnych oraz autorem artykułów. Miał być też inicjatorem wielu protestów i apeli społecznych.

Podał też, że związku ze swoją działalnością wnioskodawca był rozpracowywany przez organy bezpieczeństwa państwa. W 1979 r. został zwolniony z pracy w Polskiej Akademii Nauk, co miało być inspirowane przez SB. Ponadto miał mieć problemy z cenzurą, został pozbawiany wykładów i usunięty z komisji naukowych Polskiej Akademii Nauk.

Skarżący przedłożył m.in.: kopię upoważnienia z 30 grudnia 1980 r. do prowadzenia działalności w ramach Zespołu Ochrony Środowiska Rady Konsultacyjnej MKZ-Małopolska oraz do reprezentowania "Solidarności" w pracach zespołów rządowych i Rady Ochrony Środowiska przy Prezydencie Miasta K., kopię zaświadczenia z 28 sierpnia 1988 r. potwierdzającego, że zainteresowany od lutego 1983 r. był Przewodniczącym Społecznego Komitetu Ochrony Środowiska NSZZ "Solidarność", kopię zaświadczenia z dnia 20 stycznia 1992 r. podpisanego przez Komendanta Naczelnego Związku Legionistów Polskich płk. S. M., kopię orzeczenia z 5 stycznia 1981 r. w sprawie funkcjonowania i oddziaływania Huty Aluminium, sporządzonego przez zespół ekspertów "Solidarności".

Szef Urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w którego toku zwrócił się z zapytaniem do Archiwum Akt Nowych, Archiwum Narodowego w Krakowie, Archiwum Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność", Regionu Małopolskiego NSZZ "Solidarność" oraz Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta Krakowa. W wyniku przeprowadzonej kwerendy Archiwum Komisji Krajowej NSZZ "Solidarność" odnalazło dwa telefaksy z 1981 r., w którym pojawia się nazwisko K. W.. Kwerendy przeprowadzone w pozostałych instytucjach dały wynik negatywny.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy, w zasobach IPN odnaleziono m.in.: meldunek z maja 1981 r. o wizycie w K. ekipy brytyjskiej telewizji, która przeprowadziła wywiad w Klubie Ekologicznym z K. W., informacje na temat wykładów dotyczących Józefa Piłsudskiego, prowadzonych przez K. W., wzmiankę o wystąpieniu przez zainteresowanego do prezydenta K. o wyrażenie zgody na oficjalny przemarsz Marszu Szlakiem I Kompanii Kadrowej w sierpniu 1984 r., informację o K. W. jako członku Polskiego Klubu Ekologicznego, wzmiankę o udziale zainteresowanego w pogrzebie Józefa Herzoga, informację o zastrzeżeniu wydania wnioskodawcy paszportu w latach 1985-1987 w związku z prowadzoną przez niego działalnością. Nazwisko zainteresowanego pojawia się także w kontekście m.in. działalności w Obywatelskim Komitecie Odbudowy Kopca Józefa Piłsudskiego oraz planowanego przeprowadzenia z nim rozmowy operacyjno-ostrzegawczej, w związku z zaproszeniem przez ruch "Wolność i Pokój" na planowane w dniach 7-9 maja 1987 r. seminarium "Pokój międzynarodowy a porozumienie helsińskie". Wnioskodawca występuje także jako figurant sprawy operacyjnego rozpracowania krypt. "Kopiec". Został on również wymieniony m.in. w informacji dotyczącej jego przemówienia w katedrze [...] w maju 1984 r. w rocznicę śmierci Józefa Piłsudskiego, a także w licznych dokumentach dotyczących działalności Związków Legionistów Polskich.

W toku postępowania Szef Urzędu, działając na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy wystąpił także do Małopolskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych z prośbą o zaopiniowanie wniosku strony. Rada Konsultacyjna uchwałą nr [...] z 29 maja 2018 r. jednogłośnie wyraziła swoje negatywne stanowisko.

Pismem z 15 lipca 2019 r. organ poinformował stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz o wynikających z tego jej uprawnieniach, a w dniu 10 września 2019 r. wydał decyzję utrzymującą w mocy własną decyzję odmowną z 23 sierpnia 2018 r. Organ uznał, że K. W. nie prowadził działalności opozycyjnej spełniającej przesłanki z art. 2 ustawy. Przyznał wprawdzie, że wnioskodawca w okresie PRL prowadził czynną działalność patriotyczną na rzecz upamiętnienia legionowego czynu zbrojnego. W związku z tym był zresztą poddany wieloletniej inwigilacji. Był członkiem Związku Legionistów Polskich, podejmował działalność na rzecz zachowania Kopca Piłsudskiego w Krakowie, organizował Marsze Szlakiem I Kompanii Kadrowej, a także prowadził wykłady dotyczące myśli i działalności Józefa Piłsudskiego. Jednak w ocenie Szefa Urzędu, zaangażowania wnioskodawcy w tym zakresie nie można uznać za działalność opozycyjną w rozumieniu ustawy. Mimo patriotycznej postawy, działania wnioskodawcy na rzecz upamiętnienia wydarzeń historycznych i zasłużonych postaci oraz pielęgnowania pamięci o nich, nie są tożsame z podejmowaniem skonkretyzowanych czynności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, takich jak chociażby udział w redakcji, druku, powielaniu, kolportażu wydawnictw i pism drugiego obiegu, organizowanie antyrządowych wieców i strajków lub uczestnictwo w zorganizowanej pomocy na rzecz osób represjonowanych.

Nie budziło wątpliwości Szefa Urzędu, że wnioskodawca w latach 1980-1981 współpracował z NSZZ "Solidarność". Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy prowadzona w tym okresie działalność w ramach niezależnych związków zawodowych nie jest jednak zaliczana do okresów działalności opozycyjnej zaliczanej na poczet spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 ustawy. K. W. przedstawił zaświadczenie z 28 sierpnia 1988 r. potwierdzające, że od lutego 1983 r. był Przewodniczącym Społecznego Komitetu Ochrony Środowiska NSZZ "Solidarność", jednakże z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby w ramach tej działalności podejmował on konkretne czynności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zdaniem organu sam fakt członkostwa w NSZZ "Solidarność" nie jest wystarczający do przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Z punktu widzenia ustawy istotny jest bowiem charakter działań podejmowanych przez konkretną osobę (wnioskodawcę), a nie ogólny cel całej organizacji, do której przynależy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 września 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 265/18).

Pozostałe okoliczności, takie jak współpraca z Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Komitetem Porozumienia na Rzecz Samostanowienia Narodu oraz Stronnictwem Wierności Rzeczypospolitej, prowadzenie wykładów w ramach Tajnego Uniwersytetu i Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego, podziemna działalność redakcyjna i wydawnicza, zdaniem organu nie zostały wykazane. Organ wskazał również, iż w toku postępowania nie pozyskano dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca został zwolniony z pracy w Polskiej Akademii Nauk na skutek udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

K. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł o uchylenie decyzji Szefa Urzędu, jako całkowicie bezpodstawnych, rażąco naruszających przepisy prawa, zasady sprawiedliwości, obiektywizmu i uczciwości. Zdaniem skarżącego zaskarżone decyzje wydane zostały z pominięciem niepodważalnych dokumentów i stanu faktycznego dotyczących działalności opozycyjnej skarżącego od początku lat 60-tych XX wieku, działalności niepodległościowej, antykomunistycznej. W ocenie skarżącego, wydając przedmiotową decyzje Szef Urzędu kierował się względami pozaprawnymi i pozamerytorycznymi. Skarżący zarzucił organowi celowe przewlekanie sprawy, złą wolę i naruszenie prawa wobec zasięgania "opinii" u tajnych "informatorów" z K. (których ujawnienia odmówiono). Na koniec skarżący podtrzymał wszystkie argumenty przedstawiane w swoich pismach kierowanych w tej sprawie do Urzędu.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia 11 września 2020 r. skarżący uzupełnił skargę, podnosząc naruszenie art. 7 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez brak podjęcia przez organ z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, tj. poprzez brak wysłuchania K. W. celem ustalenia wszystkich okoliczności dotyczących prowadzonej przez niego działalności na niwie niepodległościowej tj. udziału w pracach Związku Legionistów Polskich, działań dla zachowania Kopca im. Józefa Piłsudskiego, licznych publikacji w prasie krajowej i zagranicznej, redakcji pism konspiracyjnych, prowadzenia wykładów w ramach Tajnego Uniwersytetu oraz Chrześcijańskiego Uniwersytetu Robotniczego oraz uczestnictwa w organizacjach opozycyjnych i niepodległościowych oraz negatywnych dla skarżącego konsekwencji jego działalności w postaci zwolnienia z pracy w PAN, pozbawienia wykładów, objęcia "niepisanym" zakazem publikowania jego prac, inwigilowania przez Służbę Bezpieczeństwa. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 77 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia w tej sprawie materiału dowodowego, co w rezultacie doprowadziło do decyzji odmownej co do potwierdzenia w stosunku do K. W. statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych. K. W. zarzucił również naruszenie art. 80 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez błędne, nieuzasadnione przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do potwierdzenia, w przypadku skarżącego K. W., statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy w toku postępowania przedłożył liczne materiały wskazujące na jego działalność opozycyjną datowaną od lat 60 XX w. W związku z powyższym skarżący wniósł o: uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 10.09.2019 r., Nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji z dnia 23 sierpnia 2018 r. Nr [...] o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych w całości jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości, na podstawie art. 50, 53 § 1 i w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Równocześnie skarżący wniósł, na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a., o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, które niezbędne są dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, tj.: decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 maja 2014., nr [...]; wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie, III Karnego z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt III Ko 478/09; notatek z posiedzeń Komisji Nauk Oddziału PAN w K. z 1967 r., 1968 r. i 1975 r.; sprawozdania z posiedzenia Komisji Nauk Oddziału PAN w K. z 1975 r.; publikacji Krzysztofa Barteckiego "Cenzura a ochrona środowiska w PRL" z 28 sierpnia 1986 r., Przegląd Polski; publikacji "Dni K. są policzone" z 11 kwietnia 1985 r., Przegląd Polski; wezwania do stawiennictwa do Komendy Wojewódzkiej Milicji; pisma z 2 lipca 2010 r. wraz z odpowiedzią Archiwum Państwowego w K. z 23 września 2010 r.; pisma z 14 października 2010 r. do [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji; noty nr [...] z dnia 22 maja 2009 r. Instytutu Pamięci Narodowej, Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu; not dotyczących danych identyfikacyjnych informatorów o podanych w piśmie numerach; noty dotyczącej danych identyfikacyjnych informatorów nr [...]; kserokopii publikacji "Solidarność narodu", o numerach podanych w piśmie. W uzasadnieniu pisma podkreślono, że w realiach sprawy doszło po stronie organu do szeregu naruszeń przepisów postępowania. Uchybienia te sprowadzają się do nieprawidłowej oceny zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego, oraz zaniechania aktywnego gromadzenia kolejnego materiału dowodowego, czy wreszcie - braku przesłuchania skarżącego, a które to przesłuchanie z całą pewnością usprawniłoby przebieg postępowania umożliwiając właściwą ocenę materiału dowodowego tudzież jego uzupełnienie poprzez wezwanie skarżącego o przedłożenie konkretnych dokumentów relewantnych w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tak zakreślonych ramach kontroli sądowoadministracyjnej skarga okazała się zasadna.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (obecnie Dz. U. 2020 r., poz. 319; dalej również jako: ustawa), działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl

art. 3 ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r.

do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zgodnie z art. 4 ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych prawa człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Z treści powyższych przepisów wynika zatem, że status działacza opozycji antykomunistycznej może zostać przyznany wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 cyt. ustawy i nastąpiło to z powodów tam podanych. W obu tych przypadkach konieczne jest spełnienie przesłanki negatywnej, wykluczającej pracowników, funkcjonariuszy lub żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa.

Bezspornym pozostaje w okolicznościach sprawy, że wykazana została w odniesieniu do K. W. przesłanka negatywna wynikająca z art. 4 ustawy. Spór dotyczył natomiast wykazania przez skarżącego spełnienia przesłanek pozytywnych, określonych w art. 2 i w art. 3 ustawy. Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza spełnienia żadnej z przesłanek, tak potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej, jak i osoby represjonowanej z powodów politycznych. Stanowisko takie należy uznać za przedwczesne i nieuzasadnione.

W odniesieniu do statusu działacza opozycji niepodległościowej (art. 2 ustawy) organ uznał, że prowadzona przez skarżącego działalność w okresie PRL na rzecz upamiętnienia legionowego czynu zbrojnego, wydarzeń historycznych i zasłużonych postaci (w szczególności Józefa Piłsudskiego), choć mająca charakter patriotyczny i zasługująca na najwyższy szacunek, nie może być uznana za działalność opozycyjną. Za taką organ uznał podejmowanie "skonkretyzowanych czynności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, takich jak chociażby udział w redakcji, druku, powielaniu, kolportażu wydawnictw i pism drugiego obiegu, organizowanie antyrządowych wieców i strajków lub uczestnictwo w zorganizowanej pomocy na rzecz osób represjonowanych".

Sąd zgadza się, co do zasady, że działalność opozycyjna, o której mowa w art. 2 ustawy, musi mieć znamiona działalności skonkretyzowanej i aktywnej. Nie zgadza się natomiast ze stanowiskiem organu, że działalność polegająca na organizowaniu wydarzeń o charakterze patriotycznym, działalność służąca kultywowaniu pamięci o wydarzeniach historycznych i zasłużonych postaciach, uczestniczenie w nich w charakterze wykładowcy, prelegenta, mówcy, przygotowanie opracowań pisemnych publikowanych w wydawnictwach drugiego obiegu, w ramach w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi nie może a priori stanowić desygnatu pojęcia działalności opozycyjnej w rozumieniu ustawy.

Podkreślenia wymaga również, że nie budziło wątpliwości organu, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej w latach 1980-1981. Nie wynika jednak z uzasadnienia decyzji, że w ocenie organu prowadzona w tym okresie działalność skarżącego miała odmienny charakter, czy przybierała inne formy, niż w innych okresach czasu zwłaszcza lat 70-tych i 80-tych ubiegłego wieku.

W odniesieniu do kwestii statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych Sąd dostrzega, że w zaskarżonej decyzji organ przytoczył pełną treść art. 3 ustawy, nie odnosząc swoich rozważań do konkretnej jednostki redakcyjnej tego artykułu. Tymczasem art. 3 obejmuje one różne przypadki uzasadniające przyznanie statusu osoby represjonowanej. Treść lakonicznego i pobieżnego w tym zakresie uzasadnienia zaskarżonej decyzji może naprowadzać na przesłankę określoną w art. 3 pkt 3 ustawy, tj. przesłankę wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i związanych z tym dolegliwości. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 kwietnia 2019 r., sygn. II OSK 1039/18 (orzeczenia.nsa.gov.pl), udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, należy więc przyjąć, że jest to forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Ponadto, pojęcie "wystąpienie" oznacza w języku polskim "publiczne zabranie głosu" i "zorganizowane działanie podjęte przeciwko czemuś" (https://sjp.pwn.pl/slowniki/). W swojej istocie wystąpienie co do zasady musi wiązać się z zewnętrzną manifestacją sprzeciwu przeciwko jakiemuś zjawisku lub działaniu osób. Wystąpienie nie jest bowiem niczym innym, jak publicznym okazywaniem uczuć, postawy wobec czegoś lub kogoś przez jednostkę lub grupę, pokazaniem swoich poglądów i opinii na ważne sprawy polityczne i społeczne.

Podzielając w pełni rozumienie pojęcia "wystąpienia o charakterze wolnościowym", zaprezentowane w przywołanym wyżej wyroku NSA z 11 kwietnia 2019 r., Sąd stwierdza, że działalność polegająca na organizowaniu wydarzeń o charakterze patriotycznym, działalność służąca kultywowaniu pamięci o wydarzeniach historycznych i zasłużonych postaciach, uczestniczenie w nich w charakterze wykładowcy, prelegenta, mówcy, przygotowywanie, redagowanie opracowań pisemnych na tematy patriotyczne, wolnościowe, publikowanych w wydawnictwach drugiego obiegu (podziemnych), może stanowić desygnat pojęcia uczestnictwa w wystąpieniu o charakterze wolnościowym, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy, jeżeli działalność ta służyła głoszeniu i rozpowszechnianiu tez niezgodnych lub sprzecznych z retoryką państwa komunistycznego, a nadto miała charakter nieprywatny.

Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie organ nie dokonał całościowej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Niewątpliwie też materiał wykazuje luki. Dostrzec przy tym należy, że na skarżącym spoczywał obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych (zob. art. 5 ust. 3 ustawy). To jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności (tak m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 29 października 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 887/19; orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, temu obowiązkowi w rozpoznawanej sprawie organ uchybił, naruszając przepisy art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. Powyższe przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego. Obowiązkiem organu administracji jest również wykazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem uzasadnienie odnosi się do zgromadzonych dowodów pobieżnie i to w sposób wybiórczy. Również uzasadnienie prawne, w odniesieniu do przesłanek potwierdzenia statusu osoby represjonowanej ze względów politycznych, nie spełnia wymogów określonych w art. 107 §3 k.p.a. Uzasadnienie, co warto podkreślić, pełni kluczową rolę dla realizacji zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Zobowiązuje ona organ do wyjaśniania stronom przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.

W okolicznościach sprawy trzeba mieć również na względzie, że część (prawdopodobnie znaczna) istotnych dla sprawy dokumentów nie zachowała się lub została zniszczona, co podkreślał skarżący, ale też znajduje potwierdzenie w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z 2 lipca 2019 r. (k. 119-120 akt adm.). Uwzględniając realia prowadzonej przez skarżącego działalności w latach 60-tych, 70-tych i 80-tych XX wieku, w tym ograniczone możliwości jej dokumentowania, organ zobowiązany był do podjęcia dodatkowych czynności zmierzających do wyjaśnienia relewantnych okoliczności sprawy, w tym do przesłuchania skarżącego. Przesłuchanie strony, w świetle art. 86 k.p.a., jest adekwatne w sytuacji, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo, jak wykazał przeprowadzony przez Sąd, w ramach wyznaczonych przez art. 106 § 3 p.p.s.a., uzupełniający dowód z dokumentów, istniały jeszcze inne dowody mogące mieć znaczenie dla wykazania przesłanek z art. 2 lub art. 3 ustawy, również takie, które organ winien był uwzględnić z urzędu. Wbrew dyspozycji art. 77 § 4 k.p.a. organ nie uwzględnił bowiem własnej decyzji z dnia 22 maja 2014 r., nr [...], potwierdzającej, że skarżący K. W. w okresie od czerwca 1979 roku do 3 czerwca 1989 roku nie wykonywał pracy na skutek represji politycznych. Skarżący przedłożył również kopię wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 23 września 2014 r., sygn. III Ko 478/09, zasądzającego na rzecz K. W. od Skarbu Państwa sumę pieniężną tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 2 oraz art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego Państwa Polskiego. Dokumenty te, podobnie jak pozostałe przywołane dokumenty, organ musi w ponownie przeprowadzonym postępowaniu poddać wszechstronnej analizie, celem ustalenia, czy skarżący spełnia przesłanki potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2 ustawy) lub osoby represjonowanej politycznie (art. 3 ustawy). Organ uwzględni nadto fakty znane mu z urzędu. W razie dalszych wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy organ przesłucha skarżącego na okoliczność prowadzenia przez niego działalności opozycyjnej, uczestniczenia przez skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i doznanych w związku z tą działalnością dolegliwości.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organ poprzedzającą ją decyzję tego organu.