Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S., K. J., A. S.(1), A. S.(2) i M. J. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 104/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 7000 (siedem tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz J. S., K. J., A. S.(1), A. S.(2) i M. J. sumę pieniężną w wysokości po 1500 (tysiąc pięćset) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz J. S., K. J., A. S.(1), A. S.(2) i M. J. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)

J. S., K. J., A. S., A. S. i M. J. skargą z [...] lipca 2019 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 104/15.

Wyrokiem tym (w pkt 1) Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku z [...] maja 2011 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie. stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 wyroku).

Następnie wyrokiem z 7 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1638/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości [...] zł, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i przyznał na rzecz skarżących sumy pieniężne w kwocie po [...] zł dla każdego z nich.

Po czym kolejnym wyrokiem z 18 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1542/18 wymierzył Prezydentowi [...] kolejną grzywnę w wysokości [...] zł, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał na rzecz każdego ze skarżących sumę pieniężną w kwocie po [...] zł.

W skardze na niewykonanie wyroku skarżący wnieśli o:

- zmianę dotychczasowej linii orzeczniczej i uwzględnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17;

- stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekanie postępowania przez Prezydenta miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie art. 154 § 2 zd 2 p.p.s.a.;

- nałożenie na organ stosownej grzywny, na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a., zważywszy, że ww. wyrok stwierdzał, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także wobec zignorowania przez organ administracji kolejnych dwóch wyroków tutejszego sądu – wydanych w związku ze skargami na niewykonanie wyroku z [...] czerwca 2015 r.;

- przyznanie od Prezydenta [...] na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa GUS, na podstawie odrębnych przepisów;

- rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

Skarżący uzasadnili, że sprawa nie została do dnia dzisiejszego załatwiona, pomimo wydania wyroków stwierdzających bezprawne blokowanie realizacji ich słusznych praw, związanych z nieruchomością. Prezydent nie wykonał wyroku pomimo wcześniejszych wezwań.

Skarżący podnieśli, iż przez brak wykonania orzeczenia z [...] czerwca 2015 r. ponieśli istotną szkodę niemajątkową. Przyznanie kwoty jest uzasadnione krzywdą, wynikającą z naruszenia ich dóbr osobistych, w postaci prawa do wolności dysponowania swoją własnością, zdrowia, prawa poszanowania do dziedzictwa rodzinnego oraz prawa do niezwłocznego rozpoznania sprawy przez właściwy organ lub sąd. Skutkiem i wyrazem tego naruszenia jest poczucie niesprawiedliwości, bezsilności i pokrzywdzenia, związane z poczuciem braku możliwości korzystania z rodzinnych składników majątkowych, w tym poczucie krzywdy i szkoda, związane z brakiem możliwości zagospodarowania środków, np. na lokacie bankowej. Poczucie bezsilności i krzywdy związane z ignorowaniem prawa do niezwłocznego rozpoznania sprawy i związany z tym wpływ na sferę zdrowa, poprzez rozdrażnienie i stres. Ponadto w sprawie istnieje obawa, że bez przyznania sumy pieniężnej organ w dalszym ciągu nie wykona wyroku.

W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie wskazując, że opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. (Dz. U. Nr 50 poz. 279). Waga tych spraw, ich złożony charakter oraz stopień skomplikowania stanów faktycznych, które powinny być dokładnie i rzetelnie ustalone, wymagają wielu czynności, co skutkuje długotrwałością postępowania. W sprawie podjęto szereg działań zmierzających do zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, m.in. uzyskano i dokonano analizy archiwalnych zdjęć lotniczych.

Ponadto stwierdził, że w sprawie zachodzi wyjątkowa aktywność procesowa strony, a organ zobowiązany jest do przesyłania akt sprawy do Sądu, co uniemożliwia prawidłowe procedowanie nad sprawą, gdyż nie jest możliwe prowadzenie postępowań w oparciu o akta zastępcze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny.

Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 czerwca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 104/15 zobowiązał Prezydenta [...]. do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku z [...] maja 2011 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie. stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 wyroku).

Jak wynika z akt administracyjnych prawomocny wyrok Sądu oraz akta administracyjne doręczone zostały organowi [...] października 2015 r. Prezydent jednak dotychczas nie rozstrzygnął opisanego wniosku o odszkodowanie.

Skoro zaś Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem Sądu z 29 czerwca 2015 r., sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny, jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy orzeczenia sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.

W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę czas przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy, jak też uwzględniając zapadłe w sprawie uprzednio wyroki wymierzające grzywny z tytułu niewykonania orzeczenia z [...] czerwca 2015 r., Sąd ocenił, iż wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości [...] złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny, określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Jednocześnie, rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu, bezczynność organu po wyroku z [...] czerwca 2015 r. ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia przede wszystkim okres, w którym rozpatrywany jest przedmiotowy wniosek. Blisko [...] letnie prowadzenie sprawy z wniosku o przyznanie odszkodowania stanowi o takim właśnie naruszeniu. Przy czym w sprawie zapadły już dwa uprzednie wyroki wymierzające organowi grzywnę, lecz ten nadal pozostaje w zwłoce w wydaniu decyzji.

Prezydent po zwrocie akt sprawy wraz z ostatnim z wydanych wyroków [...] maja 2019 r. nie podjął odpowiednio skoncentrowanych czynności, zmierzających do rozpatrzenia wniosku o wypłatę odszkodowania. W odpowiedzi na skargę stwierdził natomiast, że to aktywność procesowa strony uniemożliwia mu prawidłowe procedowanie nad sprawą.

Sąd nie podziela tego stanowiska Prezydenta, gdyż materiał dowodowy może być analizowany w oparciu o akta zastępcze. Okoliczności powołane przez organ w odpowiedzi na skargę nie stanowią więc usprawiedliwienia niewykonania prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego.

Powyższe uzasadnia zatem uznanie działania organu za rażąco naruszające prawo.

Odnosząc się z kolei do wniosku skarżących o przyznanie na ich rzecz sumy pieniężnej wskazać należy, że art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję represyjną oraz prewencyjną - mającą na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności, przewlekłemu prowadzeniu postępowania oraz nierespektowaniu orzeczeń sądowych. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy. Jednocześnie ma ona uświadomić organowi, że niewykonywanie wyroków sądów administracyjnych jest nieopłacalne. Jest to zatem dodatkowa gwarancja terminowego załatwienia sprawy, a jednocześnie dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Przewidziana w art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna nie ma więc wyłącznie charakteru dyscyplinująco-represyjnego. Pełni również funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma szczególne znaczenie. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy, zwłaszcza gdy organ dopuszcza się niewykonania wyroku sądu, pozostawiona została sądowi (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok NSA z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie istotne okoliczności sprawy i powinna być przeprowadzona przez sąd szczególnie wnikliwie.

Okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta [...] na rzecz skarżących sumy pieniężnej w wysokości po [...] zł jako zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie ich sprawy, co jednocześnie zdyscyplinuje organ do jej załatwienia. Stan bezczynności w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku o przyznanie odszkodowania - pomimo wydania trzech wyroków - z całą pewnością narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W toku postępowania Prezydent nie przedstawił okoliczności, które stan taki mogłyby usprawiedliwiać. Określając wysokość powyższej sumy pieniężnej Sąd miał na uwadze rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność oraz czas trwania postępowania administracyjnego, które zostało zainicjowane w 2011 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. W pkt 3 sentencji wyroku Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. O kosztach procesu zwartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.