Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Anna Sobińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1233/15 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1233/15, oddalił skargę S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] października 2013 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za wskazane we wniosku okresy, uzasadniając wniosek trudną sytuacją materialną.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia ww. należności, uznając, że nie zaistniały przesłanki umożliwiające pozytywne dla strony rozstrzygnięcie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r.

Skarżąca wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1336/14, uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu organ ubezpieczeniowy dokonał niewyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie poszczególnych przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), dotyczących całkowitej nieściągalności spornego zobowiązania publicznoprawnego. Sąd nakazał organowi dokonać rzetelnej oceny spełnienia wskazanych wyżej przesłanek umorzenia należności, uzupełniając materiał dowodowy o postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] października 2014 r. umarzające prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. Ponadto organ został zobowiązany do dokonania szczegółowej analizy dotychczas prowadzonych postępowań egzekucyjnych pod kątem ich skuteczności. Za niezbędne uznano odniesienie się przez organ do sytuacji majątkowej rodziny skarżącej, z uwzględnieniem wszystkich zadłużeń oraz możliwości finansowych i zarobkowych jej członków.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy "decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...]".

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] września 2013 r. skarżąca została zobowiązana do uregulowania należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2010 r. do listopada 2011 r. Skarżąca zlikwidowała działalność gospodarczą z dniem 1 lutego 2011 r. Obecnie jest zatrudniona na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu z wynagrodzeniem brutto ok. 2000 zł. Dodatkowo osiąga dochody z tytułu prac dorywczych w kwocie netto 200 zł miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który od dnia 30 marca 2012 r. zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku, niemniej jednak małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową, w związku z czym sytuacji skarżącej nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Na utrzymaniu skarżącej jest syn w wieku szkolnym, który na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2014 r. otrzymał pomoc finansową w formie stypendium szkolnego o charakterze socjalnym w łącznej wysokości 690 zł – do 30 czerwca 2014 r. Z załączonego do akt sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, iż wnioskodawczyni ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 900 zł oraz koszty leczenia w kwocie 100 zł miesięcznie. Ponadto z ww. oświadczenia majątkowego wynika także, że skarżąca posiada wysokie zobowiązania kredytowe. Łączna kwota spłat miesięcznie wynosi 1 723 zł, jednakże obciążenia finansowe z tytułu kredytów sukcesywnie wygasają. Termin ostatniej raty kredytu udzielonego przez [...] Bank S.A. spłacany w ratach po 455 zł miesięcznie przypadał na dzień 30 marca 2015 r., zaś termin ostatniej raty kredytu udzielonego przez [...] S.A. na kwotę 17 000 zł przypada na dzień 19 grudnia 2015 r. Istnieje więc realna szansa na poprawę sytuacji finansowej skarżącej.

Organ podkreślił, że wprawdzie zadłużenie objęte jest nieskutecznym postępowaniem egzekucyjnym oraz że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na nieustalenie rzeczy i praw majątkowych, z których można byłoby skutecznie prowadzić egzekucję administracyjną, to jednak pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. stwierdził, że wobec zobowiązanej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Strona posiada majątek, z którego można egzekwować należności. Osiąga dochód z umowy o pracę, jest właścicielką nieruchomości – działki o pow. 0,25 ha oraz domu o pow. 140 m². Aktualnie nieruchomość obciążona jest kredytem hipotecznym w kwocie 38 000 CHF (ponad 200 000 zł) oraz wpisem hipoteki z tytułu należności ZUS w kwocie 19 660,32 zł. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca miała problemy ze spłatą kredytu.

Załączona do akt dokumentacja medyczna dotycząca małżonka skarżącej wskazuje, że posiada on problemy kardiologiczne oraz problemy związane z kręgosłupem, jednakże nie są to problemy dyskwalifikujące go z życia codziennego czy też z aktywności zawodowej (gotowość do podjęcia zatrudnienia potwierdza fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy). Strona wskazała także na problemy zdrowotne syna, który leczony jest w klinice alergologicznej, co w ocenie organu niewątpliwie ma wpływ na zwiększenie kosztów utrzymania. Jednakże z akt sprawy nie wynika, żeby skarżąca miała problemy z bieżącymi płatnościami. W świetle powyższego organ uznał, że spłata należności z tytułu składek nie pozbawi wnioskodawczyni i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem organu aktualna trudna sytuacja finansowa, w jakiej znajduje się skarżąca, może mieć charakter przejściowy. Zebrane w sprawie dokumenty nie potwierdzają jednoznacznie, że istnieją bezwzględne przesłanki przemawiające za koniecznością umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W związku z powyższym organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie wnioskowanych zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na powyższą decyzję, gdyż nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Zdaniem WSA, organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawczyni, brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Organ uwzględnił przy tym zalecenia Sądu co do dalszego postępowania wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1336/14, którym uchylono poprzednio wydaną w tej sprawie decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. W szczególności organ odniósł się do postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] października 2014 r., rozważył kwestię prowadzonych postępowań egzekucyjnych pod kątem ich skuteczności oraz odniósł się do sytuacji majątkowej rodziny skarżącej, z uwzględnieniem wszystkich zadłużeń oraz możliwości finansowych i zarobkowych jej członków.

Kierując się wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w powyższym wyroku organ wziął pod uwagę, że postępowanie egzekucyjne toczące się wobec skarżącej zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] października 2014 r., jednocześnie jednak uznał, że skoro skarżąca uzyskuje dochody z umowy o pracę i posiada majątek, to istnieją nadal potencjalne możliwości wyegzekwowania należności z tytułu składek, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Ponadto w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. (k. 147 akt administracyjnych) Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. wskazał, że wobec skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Prawidłowo więc zostało w sprawie ocenione, że w świetle brzmienia art. 28 u.s.u.s. nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, który mógłby uzasadniać umorzenie zaległości. Nawet jeśli aktualne dochody skarżącej nie pozwalają na całkowite spłacenie należności z tytułu składek wraz z należnościami ubocznymi, nie oznacza to jednak całkowitej nieściągalności, skoro nadal możliwe jest częściowe ich zaspokojenie. Słusznie, zdaniem Sądu I instancji organ przy tym zauważył, że wygasanie zobowiązań skarżącej wobec instytucji bankowych wskazuje na realną szansę poprawy jej sytuacji finansowej.

Sąd I instancji podkreślił, że konstrukcja unormowania zawartego w art. 28 u.s.u.s. daje organowi administracyjnemu prawo do umorzenia zaległości w przypadku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, nie obligując jednak Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Natomiast zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia, a to oznacza, że ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Skarżąca otrzymuje bowiem dochody z umowy o pracę, z których możliwe jest dochodzenie choćby częściowego zaspokojenia należności z tytułu składek.

Zdaniem WSA, okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na taki ważny interes zobowiązanej, który w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U Nr 141, poz. 1365 ze zm.; dalej: rozporządzenie wykonawcze) uzasadniałby konieczność umorzenia narosłych zaległości składkowych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Według Sądu organ szczegółowo opisał dochody i zobowiązania skarżącej oraz posiadany przez nią majątek (nieruchomości), wskazując przy tym, że spłata należności wobec ZUS nie musi nastąpić jednorazowo, strona może bowiem wystąpić o rozłożenie ich na raty, dostosowane do możliwości płatniczych zobowiązanej.

Sąd podkreślił ponadto, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowana nie wykazała, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę, że w sentencji decyzji z dnia 26 maja 2015 r. organ błędnie wskazał, iż utrzymuje w mocy decyzję "Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku z dnia [...].11.201r. nr [...]". Prawidłowo powinna zostać wskazana decyzja tego organu z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...]. Błąd ten jednakże ma charakter oczywistej omyłki, która powinna zostać przez organ niezwłocznie sprostowana.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła S. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 156 § 1 kt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez niewyjście poza granice zaskarżenia i niewzięcie pod uwagę nieważności postępowania administracyjnego ze względu na brak podstaw do wydania decyzji z dnia [...] maja 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., mimo że decyzja organu I instancji nie była znana stronie i nie została zaskarżona;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. obrazę przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 107 k.p.a. i oddalenie skargi, mimo że subsumcji dokonano do błędnie ustalonego stanu faktycznego;

3) ewentualnie – na podstawie art. 184 § 2 pkt 5 p.p.s.a. – nieważność postępowania i pozbawienie skarżącej obrony swoich praw poprzez potraktowanie decyzji z [...] maja 2015 r. jako utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., a nie jak wskazano decyzję z dnia [...] listopada 2014 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że decyzja z dnia [...] listopada 2014 r. nigdy nie została skarżącej doręczona. Zatem okoliczność wydania decyzji z dnia [...] maja 2015 r. nie została dostatecznie wyjaśniona przez WSA w Gdańsku. Uznanie przez Sąd, że w istocie chodziło o decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. skutkuje tym, że skarżąca została wprowadzona w błąd i bezprawnie pozbawiona obrony swoich praw poprzez uniemożliwienie przedstawienia dalszej dokumentacji medycznej pozwalającej na ustalenie sytuacji majątkowej. Organ nie wyjaśnił bowiem dostatecznie jej sytuacji majątkowej oraz podał nieprawdziwe twierdzenia co do toczących się postępowań egzekucyjnych. Do skargi kasacyjnej skarżąca dołączyła pisma komornika (w sprawie [...], [...] i [...]), dokumentację medyczną męża, zaświadczenie o wynagrodzeniu skarżącej oraz wniosek stwierdzenie niepełnosprawności jej syna.

Po przekazaniu akt niniejszej sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Izby Gospodarczej NSA z dnia 29 kwietnia 2016 r., Sąd ten zwrócił akta sprawy Sądowi I instancji w celu usunięcia dostrzeżonych braków skargi kasacyjnej skarżącej poprzez dołączenie do akt administracyjnych decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...]. Zarządzeniem z dnia 17 maja 2016 r. Przewodniczący Wydziału I WSA w Gdańsku wezwał pełnomocnika organu do uzupełnienia akt administracyjnych w ww. zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik organu – pismem z dnia 3 czerwca 2016 r. – wyjaśnił, że w decyzji z dnia [...] maja 2015 r., nr [...], wystąpił błąd pisarski, ponieważ omyłkowo wpisano, iż ZUS utrzymuje w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], a powinno być – decyzję z [...] czerwca 2014 r., nr [...]. Jednocześnie poinformował, że postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprostował z urzędu oczywisty błąd pisarski zawarty w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być dokonana wyłącznie w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, a jej granice wyznaczone są przez podstawy i wnioski. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.

Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawa prawna skargi kasacyjnej polegająca na naruszeniu przepisów postępowania powinna zatem zawierać wskazania, w jakiej postaci przejawia się naruszenie prawa procesowego oraz uprawdopodobnienie istnienia potencjalnego związku przyczynowego między uchybieniem procesowym a rozstrzygnięciem sprawy.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Niemniej skarżąca jako najdalej idący zarzut, który również Sąd kasacyjny bierze pod uwagę z urzędu, podnosi zarzut nieważności postępowania.

W niniejszej sprawie, zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała. Żadna bowiem z przesłanek, o których mowa w powyższym przepisie w sprawie nie występuje. Podnoszona natomiast przez skarżącą okoliczność pozbawienia obrony jej praw poprzez potraktowanie zaskarżonej do WSA decyzji odwoławczej jako utrzymującej w mocy decyzję z [...] czerwca 2014 r., a nie – jak wskazano w sentencji decyzji z dnia [...] listopada 2015 r. – nie uzasadnia w żaden sposób przyjęcia trafności stanowiska o nieważności postępowania w ujęciu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., niezależnie od tego, że jako podstawę takiego wniosku skarżąca oczywiście błędnie wskazuje na przepis art. 184 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, że przepis art. 184 p.p.s.a. nie zawiera jednostki § 2, jak również przepis ten nie dotyczy instytucji nieważności postępowania.

W sprawie natomiast nie ulega wątpliwości, że zaskarżona do WSA w Gdańsku decyzja ZUS z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] utrzymuje w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] czerwca 2014 r., a nie jak oczywiście błędnie (omyłkowo) wskazano w jej sentencji – decyzję ZUS O/w Słupsku z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]. Powyższe wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co do którego nie ma żadnych wątpliwości. Organ ponownie rozpatrywał sprawę (na skutek odwołania skarżącej) zakończoną w pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., w wyniku uchylenia, wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/ Gd 1336/14, decyzji odwoławczej ZUS z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...]. Strona zatem wiedziała o ponownie toczącym się przed organem postępowaniu, w trakcie którego ponadto ZUS pismem z dnia [...] lutego 2015 r. wezwał skarżącą do przedłożenia nowych dowodów w sprawie potwierdzających zasadność jej wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wobec Zakładu. Ponownie negatywna dla strony decyzja organu z dnia [...] maja 2015 r. podtrzymuje zatem decyzję ZUS nr [...] z dnia [...] maja 2014 r., co bezsprzecznie wynika z ustaleń i jednoznacznego brzmienia wniosków końcowych zawartych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, oczywiście powołując w sentencji błędnie numer i datę decyzji organu pierwszej instancji. Powyższe zasadnie zostało uznane jako oczywista omyłka i sprostowane (zgodnie zresztą z sugestią Sądu I instancji) postanowieniem ZUS z dnia [...] maja 2016 r. W tej sytuacji zarzut skarżącej pod adresem Sądu I instancji, iż dostatecznie nie wyjaśnił okoliczności wydania decyzji z dnia [...] maja 2015 r., uznać należy za całkowicie chybiony. Okoliczności wydania decyzji były jasne, a rozstrzygnięcie organu co do braku podstaw zastosowania ulgi wynikało z treści uzasadnienia.

Omyłkowe natomiast wskazanie w sentencji zaskarżonej decyzji daty i numeru wydanego przez ZUS w pierwszej instancji aktu, wobec wiedzy skarżącej o prowadzonym postępowaniu, zaskarżeniu decyzji do Sądu pierwszej instancji i braniu w nim udziału, nie daje podstaw do uznania stanowiska o pozbawieniu skarżącej możności obrony swych praw, co czyni całkowicie bezzasadnym zarzut nieważności postępowania z powodu, o którym stanowi art. 183 § 2 p.p.s.a.

Ponadto zwrócić uwagę należy, że skarżąca, podnosząc zarzut nieważności postępowania w oparciu o art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nie wskazuje, jakie przepisy ustawy p.p.s.a. zostały przez Sąd I instancji naruszone.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że naruszenie przepisów p.p.s.a. wypełnia znamiona pozbawienia strony możności działania i obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.) wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 49/12), co w sprawie niniejszej, jak już wyżej wskazano, bezsprzecznie nie miało miejsca.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów procesowych, wskazać należy, że i one nie okazały się zasadne. Nieskuteczny okazał się zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego pominięcie i niewzięcie pod uwagę nieważności postępowania administracyjnego ze względu na brak podstaw do wydania decyzji z dnia [...] maja 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., mimo że decyzja organu I instancji nie była znana stronie i nie została zaskarżona.

Skarżąca, jak już wyżej wskazano, zdaje się nie zauważać, że sprawa niniejsza dotyczy decyzji ZUS z dnia [...] maja 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...].

Ponownie podkreślić należy, iż fakt błędnego wskazania w sentencji decyzji odwoławczej daty i numeru decyzji organu I instancji, w świetle jednoznacznego stanowiska zawartego w uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia, nie pozostawia wątpliwości, iż przedmiotem ponownego rozpoznania przez ZUS była – jak słusznie zauważył Sąd I instancji, a ostatecznie naprawił organ, prostując oczywistą omyłkę sentencji – decyzja z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]. Decyzja ta została przez stronę zaskarżona, a wydana w konsekwencji decyzja odwoławcza uchylona – na skutek skargi strony, co spowodowało ponowne rozpoznanie sprawy przez ZUS, który wydał decyzję z dnia [...] maja 2015 r. Uczestnicząc w postępowaniu przed organem, skarżąca – wbrew jej twierdzeniom – nie została pozbawiona możliwości przedstawienia dalszej dokumentacji medycznej, rodzinnej jak i finansowej pozwalającej na ustalenie sytuacji majątkowej, skoro wiedziała o ponownie toczącym się postępowaniu przed organem, w trakcie którego ponadto zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2015 r. wezwana została do dostarczenia nowych dowodów na poparcie zasadności jej wniosku o umorzenie należności składkowych.

Skoro zaskarżona do WSA w Gdańsku decyzja, jak wynika z jej treści, utrzymywała w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., brak jest podstaw do czynienia Sądowi skutecznego zarzutu braku ustaleń, czy [...] listopada 2014 r. rzeczywiście ZUS wydał decyzję o odmowie umorzenia składek, na jakiej podstawie, a jeżeli tak, czy została ona skutecznie doręczona. Sąd I instancji nie naruszył zatem art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a ze względu na brak podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Sąd I instancji oddalając skargę nie naruszył też art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi z powodu naruszenia przez organ przepisów postępowania (art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a.) poprzez niedostateczne wyjaśnienie sytuacji majątkowej skarżącej, jak i dokonanie nieprawidłowych ustaleń odnośnie toczących się postępowań egzekucyjnych, o czym, zdaniem skarżącej, świadczą dołączone do skargi kasacyjnej dokumenty.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenia faktyczne zostały w tej sprawie poczynione prawidłowo i słusznie Sąd I instancji, po raz drugi orzekając w sprawie, nie powziął w tym zakresie żadnych wątpliwości. W szczególności, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ uwzględnił zalecenia Sądu co do dalszego postępowania wynikające z wyroku WSA w Gdańsku z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd1336/14, którym uchylono poprzednio wydaną w tej sprawie decyzję z [...] sierpnia 2014 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji dokonał poprawnie kontroli legalności zaskarżonej decyzji, zasadnie uznając, iż prawidłową w sprawie była ocena organu, że w świetle art. 28 ust 3 u.s.u.s. nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, który mógłby uzasadniać umorzenie należności składkowych. Poddany kontroli instancyjnej wyrok nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów. W ocenie NSA nie można też przyjąć, że sytuacja finansowa skarżącej została przez organy oceniona wadliwie, z naruszeniem zasad procedury administracyjnej art. 7, art. 77 k.p.a. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, zaś fakt, iż ocena tych okoliczności i argumentów nie pokrywa się z subiektywnym przekonaniem skarżącej o potrzebie i celowości umorzenia należności z tytułu składek, nie może świadczyć, że decyzja o odmowie ich umorzenia jest wadliwa. Należyte uzasadnienie przyczyn odmowy umorzenia należności w relacji z prowadzonym postępowaniem oraz prawidłowe ustalenie aktualnego na datę rozstrzygnięcia stanu faktycznego sprawy uzasadniało uznanie prawidłowości wydanego przez Sąd I instancji wyroku. Powyższego stanowiska zmienić nie mogą dołączone do skargi kasacyjnej dokumenty wskazujące na okoliczności i fakty zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji i wyroku potwierdzające, w ocenie skarżącej, zasadność jej wniosku.

W tym miejscu natomiast Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności bądź zastosowanie innego rodzaju przewidzianej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych ulgi w spłacie swoich zobowiązań i wówczas ponownie sprawa o zastosowanie ulgi będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Natomiast warunkiem skuteczności takiego wniosku jest jednak wykazanie realnej sytuacji wnioskodawcy stosownym materiałem dowodowym we współdziałaniu z organem.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.