Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lipca 2011 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę 2. przyznaje radcy prawnemu M. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego B. C. wykonane na zasadzie prawa pomocy.-

Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2011r.

Nr[...] , po rozpatrzeniu odwołania B. C. od decyzji Starosty B. z [...] października 2010r., umarzającej postępowanie o zwrot nieruchomości położonej we wsi L., gmina B. P., oznaczonej nr geod. [...] o pow. 1,27 ha, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne:

Wnioskiem z 12 czerwca 2010r. B. C. zwrócił się do Starosty B. o zwrot opisanej na wstępie nieruchomości. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że działka nr [...] została wydzielona na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi w wyniku przeprowadzonego postępowania wymiennego, zatwierdzonego decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] grudnia 1969r., jako ekwiwalent za wniesione do wymiany grunty Skarbu Państwa. Następnie, jak ustalił organ, przedmiotowa działka została wpisana do ewidencji gruntów obrębu L. założonej w 1970 roku, a podmiotem władającym był Państwowy Fundusz Ziemi. W dniu 30 października 1978r. przedstawiciel Banku Gospodarki Żywnościowej, działający w imieniu Skarbu Państwa, zbył na podstawie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] prawo własności działki nr [...] na rzecz J. i M. D. Organ ustalił również, że obecnie objęta żądaniem działka stanowi własność P. i M. W. na podstawie umowy sprzedaży z [...] września 1994r. (akt notarialny Rep. A Nr[...]), a stan prawny działki uregulowany jest w księdze wieczystej nr [...].

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Starosta B. decyzją z dnia [...] października 2010r., na podstawie art. 105 § 1 kpa, umorzył postępowanie w sprawie o zwrot opisanej nieruchomości. W uzasadnieniu wyjaśnił, że podstawą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są przepisy rozdziału 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którymi zwrotu przejętych nieruchomości może żądać wyłącznie osoba lub jej spadkobierca, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia (nabycia) na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie regulacji wymienionych w art. 216 ustawy.

W ocenie organu skoro działka o nr [...] nie została wywłaszczona, lecz przyznana na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi jako ekwiwalent za objęte postępowaniem wymiennym grunty Skarbu Państwa, a przepis art. 216 ustawy nie przewiduje w takim przypadku podstawy do zwrotu nieruchomości, postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. Organ podkreślił jednocześnie, iż zwrot przedmiotowej działki jest niemożliwy również z tego względu, że stanowi ona obecnie własność osób trzecich, a zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym zwrot może być orzeczony tylko wówczas, gdy dana nieruchomości znajduje się we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Końcowo Starosta B. zaakcentował, że z dokumentów zgromadzonym w toku postępowania nie wynika, aby wnioskodawca był właścicielem nieruchomości, której domaga się zwrotu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył B. C. zarzucając niezgodność w dokumentacji polegająca na niewpisaniu do ewidencji działki oznaczonej nr [...] jako jego własności. Wyjaśnił, że przedmiotowa działka powstała w czasie wymiany gruntów z działki oznaczonej nr geod.[...], która została mu darowana przez matkę A. C. w dniu 19 lutego 1958r. Dodatkowo autora odwołania zarzucił, iż w trakcie wymiany gruntów nie wpisano do ewidencji działki nr [...] oraz działki [...], która do czasu dokonania darowizny była zapisana w Starostwie Powiatowym na niego.

Wojewoda P. po rozpatrzeniu w/w odwołania podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i decyzją z dnia [...] listopada 2010r. utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Na wstępie organ odwoławczy wyjaśnił podstawy prawne zwrotu wywłaszczonych nieruchomości akcentując, że zwrotowi podlegają nieruchomości wywłaszczone, a celem instytucji zwrotu jest przywrócenie stanu stosunków własnościowych sprzed wydania decyzji o wywłaszczeniu. Dalej powołując się na art. 216 ustawy organ podkreślił, że przepisy o zwrocie stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie wymienionych w tym przepisie – ustaw. Odnosząc powyższe regulacje do stanu zaistniałego w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy w pierwszej kolejności stwierdził, że działka, której zwrotu domaga się B. C. nigdy nie stanowiła jego własności. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, bowiem jednoznacznie, że działka nr [...] stanowiła w 1970 roku własność Skarbu Państwa (osobą władającą był Państwowy Fundusz Ziemi), następnie w wyniku umów sprzedaży, własność państwa D. (umowa z [...] października 1978r.), a od 13 września 1994r. własność państwa W. Po drugie, zdaniem organu II instancji, działka [...] nigdy nie została wywłaszczona, nie nastąpiło także jej przejęcie na podstawie regulacji wskazanych w art. 216 ustawy. W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw prawnych do zwrotu przedmiotowej nieruchomości – w konsekwencji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł B. C. , argumentując, że przedmiotowa działka stanowiła jego własność i została bezprawnie przejęta na rzecz Skarbu Państwa. Wyjaśnił, że działka nr [...] o pow. 1,36 ha, z której została wyodrębniona działka o nr [...], została mu podarowana przez matkę A. C. w 1958 roku, czego nie odnotowano we właściwym rejestrze gruntów.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowanej jako: p.p.s.a. (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 cytowanej ustawy sąd rozstrzyga o skardze w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a jedynym kryterium kontroli jest zgodność zaskarżonego aktu z prawem. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę nie może brać pod uwagę kryterium słuszności, celowości lub sprawiedliwości społecznej, czego wyraźnie domaga się skarżący.

Uwzględniając charakter podniesionych w skardze zarzutów w pierwszej kolejności należy podkreślić, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2010r., Nr 102, poz. 651 ze zm. - zwanej dalej ugn) mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie dają organom administracyjnym, ani sądowi administracyjnemu, uprawnień do uznaniowego rozstrzygania o zwrocie wywłaszczonych lub przejętych nieruchomości. Obowiązująca ustawa w art. 136 ust.3 dopuszcza, bowiem możliwość zwrotu nieruchomości wywłaszczonej wyłącznie na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zwrotowi mogą podlegać, zatem nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, o ile nastąpiło ono na podstawie obowiązującej wówczas ustawy wywłaszczeniowej. Ponadto przepis art. 216 ugn wymienia w sposób ścisły ustawy, do których zastosowanie mają przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Wśród tych nieruchomości nie wymienia się jednak takich, które zostały przyznane na rzecz Skarbu Państwa w postępowaniu wymiennym. Podkreślić jednocześnie należy, że uregulowania przepisu art. 216 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami w zakresie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych lub przejętych czy też nabytych przez Skarb Państwa w szczególnym trybie mają charakter wyczerpujący i nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca zastosowanie tego przepisu na przypadki utraty własności objęte innymi aktami prawnymi (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2004r., OSK 771/04, wyrok NSA z dnia 3 października 2000r., IV SA 2179/98 i z dnia 21 listopada 2000r., IV SA 2172/00).

Jak wynika z powyższych przepisów podstawowym warunkiem zwrotu nieruchomości jest jej uprzednie wywłaszczenie lub przejęcie na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W przedmiotowej sprawie skarżący domaga się zwrotu działki oznaczonej nr [...], tymczasem, jak wynika z akt administracyjnych, działka ta nie została wywłaszczona, lecz przyznana na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi jako ekwiwalent za objęte postępowaniem wymiennym grunty Skarbu Państwa. Wspomniany przepis art. 216 ustawy nie przewiduje w takim przypadku podstawy do zwrotu nieruchomości.

Słusznie zatem przyjęły organ administracyjne, że postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe.

Ponadto, jak wynika z materiału zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego, skarżący nigdy nie był ani poprzednim właścicielem nieruchomości o nr [...], ani też spadkobiercą poprzedniego jej właściciela. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości może zaś nastąpić, co zaakcentowano wyżej, tylko na rzecz wywłaszczonych właścicieli lub ich spadkobierców, a więc osób, które pod tytułem ogólnym przejęły majątek byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Brak legitymacji stanowi przesłankę bezprzedmiotowości postępowania, albowiem zachodzi sytuacja braku wniosku uprawnionego podmiotu i skutkuje koniecznością wydania decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, bez czynienia ustaleń, czy w sprawie zachodziły materialne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest zwrot nieruchomości i dokonanie rozliczeń z tytułu jej zwrotu, ustalony w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może być interpretowany w sposób rozszerzający (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1232/07, Lex nr 480125).

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że skoro przyznanie nieruchomości na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi jako ekwiwalent za objęte postępowaniem wymiennym gruntu Skarbu Państwa, nie kwalifikuje się jako akt wywłaszczeniowy, zwrot nieruchomości w drodze administracyjnej jest niemożliwy, tym bardziej, że przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami takiej możliwości również nie przewiduje. W konsekwencji skarżący nie może domagać się zwrotu nieruchomości o nr [...] w administracyjnym trybie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, uregulowanym w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Brak możliwości zwrotu przedmiotowej nieruchomości jest uzasadniony również tym, iż skarżący nie jest ani jej właścicielem, ani spadkobiercą poprzedniego jej właściciela.

W świetle powyższych okoliczności organy obu instancji prawidłowo uznały, że nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania administracyjnego w zakresie zwrotu nieruchomości o nr [...] i zasadnie umorzyły wszczęte postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W tym stanie rzeczy Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną, na podstawie

art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.

O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.