Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA: Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA: Jacek Fronczyk, , Protokolant Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku B.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.); powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono ustalony przez organ stan faktyczny.

Wnioskodawczyni B.A. (ur. w [...] r.) została ewakuowana wraz z rodziną z I. w dniu [...] lipca 2007 roku. Jest z wykształcenia [...]. Jej mąż M.A. [...] (ur. w [...] r.) był [...] na Uniwersytecie [...]. Mają [...] dzieci w wieku od [...] do [...] lat. [...] uczą się obecnie w polskich szkołach, a najstarszy studiuje na [...].

Skarżąca została orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] kwietnia 2008 r. zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności okresowo na [...] lata.

Organ ustalił, że rodzina ewakuowanej nie posiada własnych dochodów ani zasobów pieniężnych, a ponosi duże bieżące wydatki. Otrzymuje zasiłek okresowy (do maja 2008 r. [...] zł miesięcznie). W maju 2008 r. otrzymała zasiłek celowy w wysokości [...] zł na przeprowadzkę do otrzymanych dwóch lokali w W. o powierzchni około [...] m2.

Zwrócono uwagę, że w ramach Rządowego Programu pomocy obywatelom polskim i ich rodzinom ewakuowanym z Republiki Iraku [...] lipca 2007 r., przewidywano możliwość przyznania rent specjalnych osobom urodzonym przed 1949 rokiem. Z tego uregulowania wynikało, że celem przyznania świadczeń specjalnych osobom ewakuowanym jest zapewnienie środków utrzymania tym osobom, które po ewakuacji nie mogą podjąć pracy zawodowej. Przewidywano to świadczenie w sytuacji gdy ewakuowani wcześniej nie pracowali.

Organ wywiódł, że świadczenie takie mogłoby zostać przyznane niezależnie od kryterium wieku tylko w sytuacji, gdyby niemożność podjęcia zatrudnienia wynikała ze stanu zdrowia.

Wskazano, że wnioskodawczyni nie spełnia kryterium wieku, wymaganego od osób ewakuowanych, a ponadto jej stan zdrowia nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Wyjaśniono, że renta specjalna przyznawana na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie stanowi formy odszkodowania, czy rekompensaty za poniesione straty materialne lub doznane krzywdy.

W skardze do Sądu B.A. zakwestionowała zaskarżoną decyzję. Jej zdaniem istnieją podstawy do przyznania jej świadczenia specjalnego przez Prezesa Rady Ministrów, ponieważ jest w trudnej sytuacji bytowej w związku z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym, które spowodowało, że straciła zdrowie i dorobek [...] lat życia. Stwierdziła, że jest ofiarą wojny w I. i pozostaje to w związku z udziałem Polski w konflikcie [...]. Uważa, że Rząd RP powinien zrekompensować jej straty materialne, zdrowotne i duchowe jakie poniosła wraz z rodziną.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Zwrócił uwagę, że B.A. oraz jej mąż są osobami o wysokich kwalifikacjach zawodowych, absolwentami polskich uczelni, zdolnymi do podjęcia zatrudnienia i wobec tego przyznanie jej świadczenia specjalnego nie jest zasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Konstrukcja tego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na jego podstawie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej kpa, ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Uznanie administracyjne wymaga więc szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków, jakie legły u podstaw jego zastosowania. Brak należytego uzasadnienia decyzji, jak również powoływanie się na ogólniki, jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie organu wykazuje cechy dowolności.

Emerytura (renta) specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja poprzedzająca naruszają prawo, bowiem wydano je z naruszeniem przepisów procesowych, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wydając zaskarżoną decyzję, Prezes Rady Ministrów z naruszeniem zasad wynikających z art. 7 i 77 kpa, nie wyjaśnił sytuacji wnioskodawczyni, a w szczególności nie odniósł się do przyczyn ubiegania się o rentę specjalną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił jedynie sprawozdanie z dokumentacji przedłożonej przez skarżącą oraz ustaleń przeprowadzonych przez jednostki organizacyjne Pomocy Społecznej nie zamieszczając rzeczowej argumentacji i wyjaśnienia dlaczego nie przyznał wnioskodawczyni renty specjalnej.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że nie jest możliwie przyznanie skarżącej świadczenia w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach, gdyż Rządowy Program pomocy obywatelom polskim i ich rodzinom ewakuowanym z Republiki Iraku dawał możliwość wystąpienia o świadczenie specjalne jedynie osobom urodzonym przed 1949 r. Należy zwrócić uwagę, że zarówno uchwała Nr [...] Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2007 r. wydana w sprawie tego Programu następnie zmieniona uchwałą z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 2007 r. w sprawie realizacji "Rządowego Programu pomocy obywatelom polskim i ich rodzinom ewakuowanym z Republiki Iraku" (Dz. U. Nr 141, poz. 998) takiego założenia nie potwierdzają.

Możliwość wystąpienia o rentę specjalną przez obywateli polskich urodzonych przed 1949 rokiem przewidywał natomiast dokument bez daty o nazwie "[...]", który wskazywał rodzaj świadczeń jakie zostaną zapewnione w ramach Rządowego Programu pomocy ewakuowanym. Jednakże, zdaniem Sądu przedmiotowe założenie zawarte w "[...]" nie zwalnia organu od analizy wniosku skarżącej z punktu widzenia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 82 ustawy o emeryturach i rentach. Niewątpliwie sam fakt, iż skarżąca urodziła się po 1949 roku sam w sobie nie może przesądzać o braku możliwości przyznania tego świadczenia.

W ocenie Sądu, błędne jest w świetle podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia również założenie, że stan zdrowia skarżącej, który czyni ją zdolną do podjęcia zatrudnienia, a także jej wykształcenie i kwalifikacje zawodowe wykluczają przyznanie skarżącej świadczenia specjalnego.

Prezes Rady Ministrów rozstrzygając w zakresie wniosku B.A. nie ocenił następstw ewakuacji skarżącej i jej rodziny z I. dla jej sytuacji zawodowej oraz jej męża. Wnioskodawczyni i jej mąż od przeszło [...] lat pozostawali poza granicami Polski. Ich dotychczasowe centrum życiowe znajdowało się w B., gdzie posiadali określony status społeczny, zawodowy i środowiskowy. Wobec całkowitej zmiany warunków życia ewakuowanych ocena sytuacji skarżącej i jej męża nie może być dokonywana jedynie przez pryzmat stanu zdrowia, wykształcenia i kwalifikacji. Okoliczności te, same w sobie bowiem nie zabezpieczają ewakuowanym znalezienia i podjęcia zatrudnienia w Polsce i zapewnienia bytu ich sześcioosobowej rodzinie.

Przy ocenie możliwości zatrudnienia skarżącej i jej męża należy także brać pod uwagę przede wszystkim trudności adaptacyjne oraz kulturowe. Na uwagę zasługuje fakt, że Ośrodek Pomocy Społecznej w O. dostrzegł wyżej wskazywane trudności rodziny skarżącej wynikające ze zmiany miejsca zamieszkania i poparł jej wniosek o przyznanie świadczenia specjalnego w piśmie skierowanym do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2008 r. Organ nie odniósł się do tej kwestii.

Wnioskodawczyni zwracając się do władz polskich o ewakuację w dniu [...] września 2006 r. miała świadomość, że największym problemem po powrocie do kraju będzie znalezienie pracy przez nią i jej męża i dlatego zwracała się o pomoc w tej kwestii do władz polskich. Powołany wcześniej "[...]" przewidywał pomoc w poszukiwaniu pracy ewakuowanym.

Mając na uwadze powyższe, organ zbada sytuację życiową w tym zawodową skarżącej i dokona oceny jej szans na zatrudnienie na polskim rynku pracy. Badaniem tym powinna być objęta także sytuacja jej męża, ponieważ, jak wynika z okoliczności sprawy, to na nim głównie opierało się utrzymanie rodziny przed ewakuacją. Stan sprawy wskazuje, że mąż skarżącej pozostaje bez pracy. Organ wyjaśni przyczyny tego stanu rzeczy i podda ocenie jego perspektywy zawodowe w Polsce. Analizy wymaga także dotychczasowy sposób udzielania pomocy ewakuowanej i jej mężowi w znalezieniu pracy i ocena jej skuteczności. Okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia specjalnego w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach wywołany został brakiem, czy też nieskutecznością pomocy ze strony rządowej w tym zakresie.

Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.