Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. sprzeciwu R. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 647/16 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku akcyzowym wraz z odsetkami, przybliżonej kwoty opłaty paliwowej wraz z odsetkami oraz zabezpieczenia zobowiązania podatkowego i opłaty paliwowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

R. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. wydaną w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku akcyzowym wraz z odsetkami, przybliżonej kwoty opłaty paliwowej wraz z odsetkami oraz zabezpieczenia zobowiązania podatkowego i opłaty paliwowej. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Z zawartego w złożonym do akt sprawy formularza PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w lokalu stanowiącym własność żony, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Z tego tytułu Określając swój stan majątkowy wykazał, że nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Jest właścicielem dwóch pojazdów: BMW 53C (rok prod. 2006) oraz Nissan Primera (rok prod. 2003), których szacunkowej wartości nie podał. Zgodnie z oświadczeniem uzyskuje miesięczne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 10.000 – 15.000 zł. Z uzyskiwanych dochodów pokrywa koszty związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego – ok. 1000 zł miesięcznie, przekazuje żonie dobrowolne wpłaty z tytułu zamieszkiwania w lokalu stanowiącym jej własność - 1000 zł miesięcznie oraz ponosi dość wysokie koszty leczenia. Podniósł także, że spłaca kredyty bankowe, których łączna rata miesięczna wynosi ok. 13.700 zł. Z załączonej do wniosku kserokopii zeznania podatkowego PIT-36 za 2015 r. wynika, że przychód skarżącego wyniósł 23.218.769,38 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 23.103.341,64 zł, co dawało dochód w kwocie 115.427,74 zł. Załączył także kserokopie umów kredytowych, potwierdzające fakt regulowania wskazanych we wniosku rat kredytów. Ponadto z przedstawionych przez skarżącego na żądanie referendarza sądowego deklaracji VAT-7 za okres od marca 2016 r. do sierpnia 2016 r. wynika, że: podstawa opodatkowania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za marzec wyniosła 1.674.080 zł, za kwiecień – 1.631.187 zł, za maj – 1.631.874 zł, za czerwiec – 1.584.760 zł, za lipiec – 1.747.059 zł, a za sierpień – 1.703.318 zł. Z przekazanych wyciągów z rachunków bankowych wynikało natomiast, że salda na poszczególnych rachunkach wynosiły na dzień 30 września 2016 r.: w ESBanku Banku Spółdzielczym – 383,82 zł; w Banku BPH debet 0,60 zł; w banku PKO BP saldo 160,02 zł. Przy czym na rachunku w ESBanku w analizowanym okresie zarejestrowano "Obroty MA" na kwotę ok. 315.000 zł, w tym wpłaty własne żony skarżącego na łączną kwotę ok. 144.000 zł. Na rachunku w Banku BPH "Obroty MA" wyniosły ok. 35.000 zł. Rachunek w PKO BP wykazał w tym okresie Obroty MA" w kwocie ok. 1.300.000 zł.

Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 647/16 odmówił R. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy stwierdził, że przedłożone przez stronę informacje, w szczególności wysokość osiąganych dochodów, analiza rachunków bankowych wnioskodawcy oraz fakt bieżącego regulowania należności publicznoprawnych, jak i prywatnoprawnych przez skarżącego pozwala na uznanie, iż strona jest w stanie ponieść samodzielnie koszty związane z postępowaniem sądowym w pełnej wysokości, a co za tym idzie uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie wskazanym w złożonym wniosku.

Kwestionując prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia skarżący wniósł sprzeciw, w którym zarzucił pobieżną i mało wnikliwą ocenę jego sytuacji majątkowej i osobistej, przeprowadzoną przez referendarza sądowego. W ocenie skarżącego z powołanych w zaskarżonym postanowieniu deklaracji podatkowych VAT - 7 za okres marzec-sierpień 2016 r. nie można wnioskować o wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, gdyż deklaracje te dotyczą podatku obrotowego, a nie dochodowego. Odnosząc się do podniesionej kwestii wpłat własnych żony na łączną kwotę ok. 144.000 zł skarżący wyjaśnił, że bank prowadzący jego konto firmowe pobiera wysokie prowizje od każdej operacji finansowej. W związku z powyższym utarg firmy jest wpłacany na inne konto, prowadzone przez bank, który prowizji takiej nie pobiera, a następnie przekazywany jest na konto firmowe. W powyższy sposób, zgodnie zresztą z poradą pracownika banku, skarżący unika dodatkowych wysokich kosztów prowizji bankowej. Ponadto podkreślenia w ocenie skarżącego wymaga, że po każdej wpłacie własnej żony na konto firmowe, dokonywane były przelewy tytułem zapłaty za faktury na rzecz podmiotów handlujących paliwem, jaki z tytułu składek ZUS związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Odnosząc się do argumentacji referendarza, co do obowiązku przyczyniania się małżonki skarżącego do zaspokajania potrzeb rodziny skarżący ponownie wskazał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, co wprost wynika z poz. 10 złożonego formularza PPF. Natomiast w kwestii zaciągniętych kredytów bankowych skarżący wyjaśnił, że zostały one zaciągnięte w roku 2013, natomiast jego kłopoty z organami podatkowymi zaczęły się w roku 2015. Przed tą datą nie miał żadnych podejrzeń, co do rzetelności podmiotów dostarczających paliwo. Nie docierały do niego także żadne symptomy, czy informacje, świadczące o tym, że uczestniczy w nielegalnym procederze. Odnosząc się do zarzutu bieżącego regulowania należności z tytułu zobowiązań publicznoprawnych i prywatnoprawnych wskazał, iż brak terminowej wpłaty tych należności skutkowałby natychmiastowym wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podniósł również, że wykazane w formularzu dwa samochody osobowe zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Radomsku i pozostawione pod jego dozorem. Wyjaśnił ponadto, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy wskazywał, że w związku z przebytym zawałem serca ponosi wysokie koszty leczenia. Nie podawał ich wysokość, gdyż nie był do tego wzywany i uznał, że przyjęte to zostało do wiadomości przez referendarza sądowego. Reasumując powyższe skarżący oświadczył, iż odmowa uwzględnienia jego wniosku stanowi w istocie pozbawienie go konstytucyjnego prawa do sądu. Wniósł o ponowne rozpoznanie wniosku oraz bardziej szczegółową analizę złożonych wyjaśnień z uwzględnieniem doświadczenia życiowego oraz zasad logicznego rozumowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r., poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z treścią tego przepisu rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków - art. 245 § 3 p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.

W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, zarówno, co do możliwości uiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego, jak i w kwestii niewykazania przez skarżącego braku możliwości poniesienia kosztów pełnomocnika procesowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, które nie jest przez stronę kontestowane. Natomiast kwestia sporna sprowadza się w istocie do sposobu i prawidłowości przeprowadzonej przez referendarza sądowego oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, w następstwie której stronie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu ocena ta została przeprowadzona w sposób właściwy, w oparciu o całokształt informacji wskazanych przez stronę skarżącą. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie referendarz sądowy wyjaśnił przyczyny z powodu których nie uwzględnił żądania skarżącego. W szczególności wskazał na fakt osiągania przez wnioskodawcę stałych miesięcznych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, kształtujących się w wysokości ok. 10.000 – 15.000 zł; wysokość miesięcznych kosztów utrzymania skarżącego, płynnego funkcjonowania firmy skarżącego, o czym świadczą przedstawione deklaracje podatkowe VAT-7, wyciągi z rachunków bankowych, czy też bieżące regulowanie przez stronę innych zobowiązań publicznoprawnych i prywatnoprawnych. Zdaniem Sądu zestawienie powyższego, w szczególności wysokości osiąganych dochodów strony, z wysokością określonego w niniejszej sprawie wpisu sądowego, wynoszącego 500 zł, stanowi wystarczająca okoliczność pozwalającą uznać, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego, wszczętego na skutek wniesionej przez niego skargi.

Odnosząc się do przedstawionej w sprzeciwie argumentacji skarżącego Sąd stwierdza, że nie neguje stanu zdrowia wnioskodawcy, czy też jego sytuacji rodzinnej. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, jednak aby z uwagi na przebyty zawał serca i wynikającą z tego powodu konieczność leczenia skarżący był osobą niezdolną do pracy, pozbawioną możliwości zarobkowania. Wręcz przeciwnie z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżący jest czynny zawodowo i osiąga regularne, wysokie dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Bez wpływu na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia pozostaje także fakt prowadzenia przez skarżącego odrębnego, samodzielnego gospodarstwa domowego z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Okoliczność ta nie ma w ocenie Sądu nie ma znaczenia dla oceny jego możliwości płatniczych. Ponadto jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, pozostawanie w związku małżeńskim wiąże się z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym, a istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym. Bez znaczenia dla wyniku rozstrzygnięcia pozostają także argumenty skarżącego związane z mechanizmem przekazywania środków finansowych pomiędzy rachunki bankowe należące do skarżącego, jak i motywy tego postępowania. Kwestia wysokości opłat bankowych pobieranych przez banki, z których usług korzysta wnioskodawca nie podlega ocenie sądu w ramach postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Ponadto podkreślenia wymaga, że skarżący posiada pełną dowolność, co do wyboru banku, z którym zamierza współpracować i któremu powierzy prowadzenie swoich rachunków. Nieistotnymi dla sprawy pozostają także wyjaśnienia skarżącego, co do łącznej wysokości spłacanych rat zaciągniętych kredytów, daty ich zaciągnięcia, jak również obowiązek ich regulowania, pod rygorem egzekucji komorniczej. Strona, jak każdy inny podmiot zaciągający zobowiązania finansowe na własne ryzyko, winien się liczyć z koniecznością ich spłaty, przewidując jednocześnie możliwość pogorszenia się w przyszłości swojej sytuacji finansowej, która może utrudnić lub uniemożliwić regulowanie tych należności. Również fakt terminowego regulowania przez stronę zobowiązań publicznoprawnych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może stanowić okoliczności przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy. Terminowy obowiązek regulowania tych należności wynika z przepisów obowiązującego prawa i nie wpływa w żaden sposób na inne należności Skarbu Państwa. Bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego pozostają także podniesione w sprzeciwie kwestie braku świadomości skarżącego, co rzetelności podmiotów dostarczających paliwo, czy też jakichkolwiek innych symptomów świadczących, iż skarżący bierze udział w nielegalnym procederze.

Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, w szczególności, że pozostaje w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). Przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy prawa pomocy trzeba również pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje bowiem powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Natomiast prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący natomiast, co jest bezsporne w sprawie, osiąga stałe miesięczne dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, w wysokości, która w ocenie Sądu pozwala na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w postanowieniu.

e.o.