Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 4 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę w całości.

Przedmiotem skargi wniesionej przez P. J. (dalej jako: "strona", "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej jako: "Kolegium") z dnia 4 stycznia 2022 r., nr [...], utrzymująca w mocy, wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta D., decyzję Głównego Księgowego w Ośrodku Pomocy Społecznej w D. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 29 października 2021 r., nr [...], odmawiającą umorzenia stronie odsetek ustawowych za opóźnienie w wysokości 13 799,54 zł od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – M. O., za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 października 2021 r.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Podaniem z dnia 7 września 2021 r., uzupełnionym pismem z dnia 24 września 2021 r., strona zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie odsetek ustawowych od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej M. O., za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 października 2021 r. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w K. Z powodu chorób, nie może być zatrudniona odpłatnie. Strona nawiązała do opinii lekarskiej złożonej przy wcześniejszym wniosku z dnia 3 grudnia 2020 r. o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ I instancji pismem z dnia 15 września 2021 r. wezwał stronę do udokumentowania aktualnego stanu zdrowia, o przesłanie posiadanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz innych dokumentów, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi z dnia 24 września 2021 r. strona oświadczyła, że oczekuje na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności od orzecznika z Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania we W. i dośle je bezzwłocznie. Dołączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 31 maja 2021 r. wydane dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

Organ I instancji decyzją z dnia 29 października 2021 r., nr [...], odmówił stronie żądanego umorzenia.

W podstawie prawnej i w uzasadnieniu prawnym zaskarżonej decyzji organ I instancji przywołał m. in. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm., dalej jako: "ustawa").

Organ I instancji wyjaśnił, że Ośrodek Pomocy Społecznej w D., jako organ właściwy wierzyciela, wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej M. O.: za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości 250 zł miesięcznie oraz za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 30 września 2021 r. w wysokości 400 zł miesięcznie. Na dzień wydania decyzji zadłużenie wynosiło: z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych 43 174,19 zł oraz ustawowe odsetki 13 799,54 zł.

Organ I instancji w uzasadnieniu faktycznym decyzji opisał szczegółowo sytuację bytową, zdrowotną i majątkową strony.

Organ I instancji ustalił, że strona ma 49 lat. Opisał jej zróżnicowane kwalifikacje i doświadczenie zawodowe. Stwierdził, że nie posiada żadnego majątku, środków zgromadzonych na rachunku bankowym oraz w depozycie w Zakładzie. Oprócz alimentów nie ma żadnych obciążeń finansowych. Wskazał, że strona obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w K., a przewidywany termin zakończenia kary przypada na 7 czerwca 2024 r.

Przeanalizował przedłożone przez stronę zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 1 maja 2021 r. Na jego podstawie ustalił, że skarżący choruje na: nadciśnienie tętnicze, astmę oskrzelową, padaczkę pourazową, dyskopatię wielopoziomową, a stan zdrowia istotnie pogorszył się. Zwrócił uwagę, że na zawarte w protokole z przesłuchania strony z dnia 18 października 2021 r. pytanie, czy posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności strona stwierdziła, że: "tak - umiarkowane, obecnie nadal oczekuję na orzeczenie". Organ I instancji dysponował również dokumentami dotyczącymi stanu zdrowia strony, które zgromadził rozpatrując jej wcześniejszy wniosek o umorzenie należności wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W poprzednich latach strona była uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.

Organ I instancji wskazał, że przebywając w Zakładzie Karnym strona składała prośby o zatrudnienie: w dniu 15 października 2020 r. (rozpatrzoną odmownie z uwagi na decyzję lekarza medycyny pracy o niezdolności do wykonywania pracy) oraz w dniu 2 września 2021 r. (rozpatrzoną odmownie ze względu na wykorzystany limit etatowy).

W ocenie organu I instancji nie zaistniały nadzwyczajne, czy losowe przypadki w sytuacji strony, które uzasadniałyby umorzenie odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uzasadnieniem dla umorzenia nie może być sam fakt pobytu w Zakładzie Karnym oraz brak możliwości zarobkowania. Stan zdrowia strony w związku z rozpoznanymi schorzeniami ma charakter poważny, lecz w dużym stopniu sama strona przyczyniła się do tego przez prowadzenie w przeszłości wyniszczającego trybu życia przez narkotyki (organ I instancji wskazał tu na świadectwo lekarskie o stanie zdrowia osoby pozbawionej wolności z dnia 19 marca 2012 r.). W obecnej chwili nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Twierdzi, że oczekuje na orzeczenie o umiarkowanym stopniu. W poprzednich latach legitymowała się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na okres do 31 stycznia 2019 r., z symbolem przyczyny niepełnosprawności 05-R (upośledzenie narządu ruchu). Organu I instancji stwierdził, że osoby niepełnosprawne legitymujące się takim stopniem niepełnosprawności podejmują zatrudnienie. Po wyjściu z Zakładu Karnego strona może zatem znaleźć odpowiednie zatrudnienie uwzględniające jej psychofizyczne możliwości. Znalezienie zatrudnienia będzie zależało w pełni od chęci i zaangażowania strony, nie zaś od ograniczonych możliwości zatrudnienia w instytucji państwowej, którą jest Zakład Karny.

Organ I instancji wskazał, że z uwagi na przebywanie w Zakładzie Karnym strona nie ponosi też żadnych kosztów związanych z utrzymaniem, bowiem placówka tego typu jest instytucją zapewniającą nieodpłatne pełne utrzymanie. Odmowa umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w żaden sposób nie spowoduje zagrożenia jej egzystencji, bo podstawowe potrzeby bytowe są zaspokajane.

Organ I instancji stwierdził, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóki dłużnik alimentacyjny sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ I instancji stwierdził, że rezygnacja na tym etapie z dochodzenia należności publicznych nie jest uzasadniona. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Zatem dopóki sytuacja strony rokuje nadzieję na spłatę zadłużenia, niezasadne jest stosowanie preferencji wobec dłużnika w postaci umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń.

Strona wniosła od decyzji organu I instancji odwołanie, w którym zarzuciła zaskarżonej decyzji: brak logiki na tle jej sytuacji chorobowej, nie posiadania rodziny, czy bezdomności. Zwróciła uwagę, że nie może być zatrudniona w Zakładzie Karnym, a jej zadłużenie i odsetki narastają.

Kolegium decyzją z dnia 4 stycznia 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania strony, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 29 października 2021 r., nr [...].

Kolegium w uzasadnieniu decyzji obszernie przywołało i wyjaśniło podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym art. 30 ust. 2 ustawy. Kolegium przytoczyło, niekwestionowane przez stronę w odwołaniu, ustalenia faktyczne organu I instancji. Przechodząc do oceny kontrolowanej instancyjnie sprawy dostrzegło trudną sytuację bytową, zdrowotną, i majątkową strony.

Wskazało jednak, że samo odbywanie kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku w przedmiocie umorzenia należności. Pobyt strony w Zakładzie Karnym jest bowiem efektem jej zawinionych, nagannych działań i nie może być premiowane umarzaniem należności alimentacyjnych.

Wskazało, że w okresie pobytu w Zakładzie Karnym strona ma zapewnione zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych i stan jej należności nie ma na to żadnego wpływu.

Oceniając materiał dowodowy Kolegium stwierdziło, że nie można też uznać, że po wyjściu z Zakładu Karnego z powodów zdrowotnych strona nie będzie zdolna do wykonywania pracy. Dotychczas legitymowała się bowiem tylko umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a takie osoby podejmują zatrudnienie i uzyskują dochody. Często też spłacają swoje zobowiązania.

Wskazało, że ciążący na stronie obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami za zwłokę jest konsekwencją jej wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec córki.

Stan, w jakim znalazła się strona (sytuacja zdrowotna i pobyt w Zakładzie Karnym) nie może być uznany za obiektywną okoliczność, której wystąpienie nie było zależne od strony, na którą nie miała wpływu. Zauważyło, że strona, co wynika z akt sprawy, w przeszłości prowadziła wyniszczający tryb życia przez narkotyki.

Podsumowując Kolegium wskazało, że w realiach sprawy nie było podstaw do umorzenia odsetek od należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. Nie zaistniały bowiem niezależne od dłużnika szczególne okoliczności, które umożliwiłyby wydanie decyzji o ich umorzeniu. Nie stwierdzono również przeszkód w poprawie jej sytuacji dochodowej w przyszłości.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że z treści art. 30 ust. 2 ustawy wynika jednoznacznie, że ustawodawca nie przewidział w nim ulgi w postaci umorzenia samych odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie całkowite lub częściowe umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Zatem choćby i z tych względów należało odmówić stronie umorzenia samych odsetek.

W skardze do WSA strona podniosła, że pomimo jej dobrej woli i składanych wniosków o zatrudnienie lekarz medycyny pracy nie wyraża zgody na jej zatrudnienie z powodu ciężkiego stanu zdrowia. Załączyła do skargi dokumenty potwierdzające jej argumentację o trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej, bytowej i bezdomności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie z kolei do art. 145 § 1 pkt 2-3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, sąd stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. Jednocześnie w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że akty te nie zostały wydane z naruszeniem przepisów w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy zasadnie odmówiono skarżącemu umorzenia należności, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Sąd za wadliwy uznaje pogląd prawny Kolegium, że art. 30 ust. 2 ustawy nie przewiduje udzielania ulgi w postaci umorzenia samych odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie całkowite lub częściowe umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Za prawidłowe uznaje przeciwną wykładnię organu I instancji.

W ocenie Sądu przepis art. 30 ust. 2 ustawy stanowi bowiem podstawę do prowadzenia odrębnego postępowania o umorzenie samych odsetek od zadłużenia alimentacyjnego. Postępowanie to jest prowadzone na wniosek. Treść żądania wyznacza granice nowej sprawy administracyjnej rozstrzyganej w drodze osobnej decyzji administracyjnej. Skoro dłużnik alimentacyjny może wnioskować o umorzenie całości lub nawet części kwoty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, to tym bardziej dopuszczalne jest wystąpienie przez dłużnika z wnioskiem o umorzenie samych odsetek od wypłaconych kwot (wniosek a maiori ad minus). Wadliwa wykładnia prawa Kolegium nie miała jednak wpływu na legalność odmowy umorzenia odsetek od zaległości alimentacyjnych gdyż rozstrzygnięcie i pozostała część uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest prawidłowa.

Dodatkowo, Sąd zauważa, że w dacie gdy orzekało Kolegium, droga do wszczęcia takiego postępowania nie była zamknięta z powodu powagi rzeczy rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, pomimo, że przed wydaniem przez Kolegium zaskarżonej decyzji, organ I instancji decyzją z dnia 4 marca 2021 r., nr [...] (w aktach admin.), wypowiedział się ostatecznie co do całości zadłużenia alimentacyjnego skarżącego w kontekście braku możliwości jego umorzenia. Po jej wydaniu zmienił się bowiem stan faktyczny sprawy. Raz, że nowe żądanie skarżącego dotyczyło dłuższego okresu i wzrosła tym samym kwota odsetek, dwa, że skarżący powołał się obecnie na nowe okoliczności i nowe dowody uzasadniające, w jego ocenie, udzielenie ulgi, w szczególności na jego zmienioną sytuację zdrowotną.

Z powołanego wyżej art. 30 ust. 2 ustawy wynika, że decyzja oparta na powyższym przepisie ma charakter uznaniowy.

Umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego należy do fakultatywnych form pomocy dłużnikom i organ może, lecz nie musi jej udzielić w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy. Z przepisu tego nie wynika obowiązek udzielenia pomocy, w dodatku w zakresie precyzyjnie określonym przez dłużnika alimentacyjnego. Oznacza to, że właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (lub odsetki od tych należności, jeżeli zostały także objęte przez wnioskodawcę przedmiotem żądania) w całości lub w części, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi.

Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie przez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie.

Należy też zaznaczyć, że umorzenie zobowiązania powinno nastąpić tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2022 r., II SA/Gl 684/22, LEX nr 3402524).

Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. O ile stanowisku organu nie można przypisać cech dowolności, a więc gdy ma ono oparcie w zgromadzonym materiale, jest umotywowane i logicznie poprawne, to podważenie go w postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne.

W ocenie Sądu organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego wydając decyzję na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Prawidłowo ustalone okoliczności sprawy upoważniały do wniosków przedstawionych w decyzjach organów obu instancji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Żądanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu sytuacji życiowej przez niego przedstawionej, a wniosków wyciągniętych na tej podstawie nie można uznać za dowolne. Zasadnie organy przyjęły, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązywać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Chodzi o potencjalną możliwość uzyskania dochodu w sytuacji pojawienia się oferty pracy i poprawę jego sytuacji dochodowej w przyszłości. Organy przyjęły, że skarżący jest osobą zdolną do pracy, która, także po wyjściu z Zakładu Karnego, będzie mogła podjąć pracę odpowiednią do swoich zdolności psychofizycznych.

Skarżący tymczasem wskazywał, że zatrudnienie takie wyklucza jego ciężki stan zdrowia.

W zaskarżonej decyzji, na podstawie zebranego materiału dowodowego, opisano niesporne schorzenia na które cierpi skarżący (nadciśnienie tętnicze, astma oskrzelowa, padaczka pourazowa, czy dyskopatia wielopoziomowa). Wskazano, że choć są one poważne, to nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia.

W poprzednich latach, z powodu wskazanych schorzeń, skarżący został już raz uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W dniu 10 stycznia 2018 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. wydał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym wydane na okres do dnia 31 stycznia 2019 r. Wskazano w nim, że skarżący ma niepełnosprawność oznaczoną symbolem 05-R (czyli upośledzenie narządu ruchu) i jest zdolny do pracy choć w warunkach pracy chronionej (dowód: orzeczenie z dnia 10 stycznia 2018 r., w aktach adm.). W piśmie z dnia 3 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. informował, że utrzymał w mocy ww. orzeczenie z dnia 10 stycznia 2018 r., bo schorzenia na które cierpi skarżący, w tym: nadciśnienie tętnicze, astma oskrzelowa, padaczka pourazowa, czy dyskopatia wielopoziomowa, pozwalają zakwalifikować niepełnosprawność skarżącego do stopnia umiarkowanego (dowód: pismo z dnia 3 sierpnia 2018 r., w aktach adm.).

Skarżący, pomimo wezwań ze strony organu (dowód: pismo organu I instancji z dnia 15 września 2021 r., w aktach adm.) oraz własnych zapewnień (dowód: pismo skarżącego z dnia 24 września 2021 r., w aktach admin.) nie przedstawił w toku postępowania administracyjnego aktualnego orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wskazującego, że jest osobą niezdolną do pracy.

Do skargi skarżący załączył dokumenty na poparcie swojej argumentacji. Dokumenty te, albo były znane dla orzekających w sprawie organów, albo dotyczą faktów, wynikających z zebranego materiału dowodowego. Żaden z tych dokumentów nie przeczy jednak ustaleniom organów, że skarżący jest osobą mogącą potencjalnie podjąć pracę odpowiednią do swoich zdolności psychofizycznych.

Skarżący załączył do skargi m. in. pismo z dnia 10 listopada 2021 r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. W piśmie tym stwierdzono, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. wydał w dniu 21 września 2021 r. nowe orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności skarżącego na okres do 30 września 2024 r. W piśmie tym wprost stwierdzono, że przeprowadzone na potrzeby jego wydania postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący nie jest osobą niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Przedłożony dokument nie podważa zatem prawidłowości ustaleń organów i legalności zaskarżonej decyzji, w której przyjęto, że skarżący jest osobą zdolną do pracy, która, także po wyjściu z Zakładu Karnego, będzie mogła podjąć pracę odpowiednią do swoich zdolności psychofizycznych. Podobnie należy ocenić załączone do skargi zaświadczenia o stanie zdrowia wystawione przez lekarzy leczących. Tym bardziej nie podważa prawidłowości ustaleń organów załączone do skargi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 marca 2022 r., nr [...], wydane na podstawie dokumentacji medycznej sporządzonej także w 2021 r., czyli przed wydaniem zaskarżonej decyzji, w tym zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniach: 31 maja 2021 r., 27 września 2021 r., 20 i 30 listopada 2021 r. Orzeczeniu tym lekarz orzecznik ZUS wprost stwierdził, że skarżący nie jest niezdolny do pracy.

Oceniając wniosek o umorzenie zadłużenia skarżącego Kolegium podniosło, że skarżący przebywa obecnie w Zakładzie Karnym w K. Odbywa tam karę pozbawienia wolności, a jej zakończenie przewidziane jest na dzień 7 czerwca 2024 r. Wskazało, że skarżący ma dopiero 49 lat. Jest więc osobą w wieku aktywności zawodowej. Ma też różne kwalifikacje i doświadczenie zawodowe (zawód kucharz, doświadczenie zawodowe w gastronomii i w prowadzeniu działalności gospodarczej związanej z leśnictwem, kurs pilarza oraz malarza – tapicera).

Nadto w zaskarżonej decyzji wskazano, że skarżący ubiegał się o możliwość odpłatnego zatrudnienia. Zgodnie z pismem Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w K. z dnia 18 października 2021 r. (pismo w aktach admin.), dyrektor jednostki penitencjarnej rozpatrzył odmownie prośbę skarżącego o zatrudnienie odpłatne z uwagi na wyczerpany limit etatów. Nie można zatem wykluczyć, że skarżący otrzyma w przyszłości zgodę dyrektora jednostki penitencjarnej i podejmie odpłatną pracę dopasowaną do jego możliwości psychofizycznych jeśli pozwoli na to limit etatów.

Także po opuszczeniu Zakładu Karnego skarżący będzie miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej dopasowanej do jego możliwości psychofizycznych pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Po opuszczeniu Zakładu sytuacja dochodowa skarżącego może potencjalnie ulec zmianie.

Według Sądu ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonej decyzji są zatem prawidłowe, a ich ocena właściwa, nienosząca cech dowolności.

Na tle art. 30 ust. 2 ustawy istnieje bogate orzecznictwo sądowoadministracyjne. Podkreśla się w nim w szczególności, że umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy gdyż jest to najdalej idąca ulga. Powinna mieć miejsce wówczas gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 781/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1/19, publik. w CBOSA). Podkreśla się, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktów, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Tym samym jego sytuacja dochodowa i rodzinna musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.

Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena stanu zdrowia i możliwości ewentualnej pracy zarobkowej są w istocie takie jak oczekuje tego skarżący. Poza sporem jest bowiem, że jest on osobą cierpiącą na różne schorzenia. Stan jego zdrowia jest poważny. Organy podkreślały, że jest on także w trudnej sytuacji dochodowej, bo nie ma majątku, a pobyt w Zakładzie Karnym uniemożliwia mu zarobkowanie. Zakład Karny jest to bowiem instytucja o ograniczonych możliwościach odpłatnego zatrudniania. W Zakładzie Karnym w K. osadzeni w pierwszej kolejności są kierowani do pracy nieodpłatnej (dowód: pismo Zastępy Dyrektora Zakładu Karnego z dnia 21 grudnia 2020 r., w aktach admin.).

Jednak jest to sytuacja typowa a nie wyjątkowa, jeśli idzie o dłużników alimentacyjnych cierpiących na schorzenia zdrowotne i odbywających karę pozbawienia wolności. Nawet ta trudna sytuacja zdrowotna i bytowa nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem" o którym mowa w art. 30 ust. 2 ustawy.

Należy wskazać, że nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego samo odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych przez prawo działań. Nie budzi wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja, będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, że naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio wypłaconych na koszt podatników. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych mogłoby być odebrane jako forma zachęcania innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z jego działań i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje.

Należy zauważyć, że sama sytuacja materialna, w tym wysokie zadłużenie, nie może przesądzać za zasadnością umorzenia należności wypłaconych osobie uprawnionej. Jak trafnie podniesiono w zaskarżonej decyzji w okresie pobytu w Zakładzie Karnym skarżący ma zapewnione zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych i stan jego zadłużenia nie ma na to żadnego wpływu.

Ponadto świadczenia alimentacyjne były wypłacane z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej M. O. za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości 250 zł miesięcznie oraz za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 30 września 2021 r. w wysokości 400 zł miesięcznie. Na dzień wydania decyzji zadłużenie wynosiło: z tytułu wypłaconych świadczeń 43 174,19 zł, a z tytułu ustawowych odsetek 13 799,54 zł. Skarżący posiada więc zadłużenie, którego wysokość spowodowana została wieloletnim brakiem uiszczania przez skarżącego świadczeń alimentacyjnych na rzecz uprawnionej córki.

Obowiązek alimentacyjny skarżącego względem jego córki został zrealizowany ze środków publicznych. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych. Dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1 ustawy). Należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (art. 27 ust. 3 ustawy). Dlatego uzasadnionym jest oczekiwanie uregulowania odsetek od świadczeń alimentacyjnych wypłaconych uprawnionym, przypadających od skarżącego.

Poza tym w sytuacji, gdy skarżący obecnie nie jest bezdomny i nie wiadomo, czy po opuszczeniu Zakładu Karnego będzie bezdomny, udzielenie ulgi z tego powodu nie jest możliwe.

W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który wymagałby eliminacji zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.