I SA/Wa 386/20 - Wyrok

Data orzeczenia	2020-11-20	
Data wpływu	2020-02-25	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Anna Wesołowska /przewodniczący/
Dariusz Pirogowicz /sprawozdawca/
Jolanta Dargas	
Symbol z opisem	6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie	
Sygn. powiązane	I OSK 1453/21	
Skarżony organ	Minister Finansów	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2020 nr 0 poz 256;  art. 105  par. 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Joanna Dargas WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.	
Uzasadnienie
Minister Finansów decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2019 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65) w stosunku do zabudowanej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej parcelę [...], oznaczoną obecnie jako działka nr [...] w obrębie [...], o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą dawną [...], stanowiącej własność H. N..

Decyzje te zapady przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wnioskiem z [...] sierpnia 2016 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta [...] wystąpił do Ministra Finansów o wszczęcie w stosunku do nieruchomości przy ul. [...] w [...] postępowania w trybie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., wskazując na amerykańskie obywatelstwo dotychczasowego jej właściciela, a także objęcie nieruchomości po wojnie w okresie relewantnym dla zastosowania ww. regulacji publiczną gospodarką lokalowa.

Z przedstawionych przez inicjatora postępowania dokumentów, a także ustaleń poczynionych przez Ministra wynikało, że właścicielem opisanej wyżej nieruchomości ujawnionym w dawnej księdze wieczystej była E. N., która uznana została za zmarłą w dniu [...] maja 1946 r. Spadek po niej nabył w całości syn – H. N., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z [...] grudnia 1950 r. [...] Sp. [...]. Z dniem [...] lutego 1946 r. przedmiotowa nieruchomość została przejęta od Tymczasowego Zarządu Państwowego (którego obowiązki przejął Okręgowy Urząd Likwidacyjny) i umieszczona w wykazie Obwodu [...] Miejskiego Zarządu Nieruchomości opuszczonych i porzuconych w [...]. Postanowieniem z [...] lutego 1948 r. [...], któremu nadano klauzulę wykonalności [...] kwietnia 1948 r., Sąd Grodzki w [...] przywrócił H. N. posiadanie tej nieruchomości.

Na tej podstawie Okręgowy Urząd Likwidacyjny w [...] [...] kwietnia 1948 r. zarządził wprowadzenie go w jej posiadanie. W rzeczywistości jednak właściciel swoich praw w odniesieniu do nieruchomości nie realizował i pozostawała ona w zarządzie państwowych jednostek organizacyjnych, które m.in. zajmowały się remontami posadowionego na niej [...] budynku mieszkalnego z 1839 r. (z [...] lokalami), oraz najmem lokali. W konsekwencji czego w faktycznym władaniu administracji rządowej reprezentującej Skarb Państwa pozostawała ona do 1989 r., a w późniejszym okresie władanie nieruchomością przejęły jednostki administracji samorządowej. H. (H.) N., uzyskał w drodze naturalizacji [...] lipca 1956 r. obywatelstwo Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie zmarł [...] marca 1992 r. Próba uregulowania stanu prawnego nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, w drodze zasiedzenia nie powiodła się, gdyż złożony w tym przedmiocie przez reprezentującego Skarb Państwa Prezydenta Miasta [...] wniosek został oddalony postanowieniem Sadu Rejonowego dla [...] [...] w [...] z [...] listopada 2015 r. [...] Ns [...], od którego wywiedziona apelacja została oddalona - postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] kwietnia 2016 r. [...] Ca [...].

Ustalono nadto, że z tytułu utraty tej nieruchomości, H. N. nie zostało przyznane odszkodowanie na podstawie któregokolwiek z zawartych po wojnie układów indemnizacyjnych, w tym także na podstawie układu zawartego miedzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym 16 lipca 1960 r., przywoływanego dalej jako "Układ". O odszkodowanie takie zresztą ww., ani jego poprzedniczka prawna (E. N.), jak również żadna inna osoba do Komisji Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych nie występowali – co potwierdza przekazana Polsce przez stronę amerykańską dokumentacja.

Wobec takich ustaleń faktycznych, w następstwie rozpoznania ww. wniosku, Minister Finansów decyzją z [...] marca 2019r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] grudnia 20109 r., działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a, umorzył postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].

W motywach tych decyzji Minister, zwracał uwagę, że wydanie decyzji stwierdzającej przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., możliwe jest przy stwierdzeniu, że nieruchomość objęta jest którymkolwiek z zawartych w latach 1948-1971 przez rząd polski układów indemnizacyjnych. Zważywszy na uzasadnienie żądania zgłoszonego przez inicjatora postępowania, a także obywatelstwie byłego właściciela, analizie w tym kontekście poddał on przepisy układu indemnizacyjnego zawartego z rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki, wskazując, że objęte są nim roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu m.in.: a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia; b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia (art. II Układu).

Przedmiotowa nieruchomość natomiast wprawdzie bezpośrednio po II Wojnie Światowej oraz w okresie PRL pozostawała w zarządzie jednostek państwowych oraz podlegała przepisom o publicznej gospodarce lokalami (ostatecznie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo Lokalowe /Dz.U. Nr 10, poz.59 ze zm.). Trudno jednak uznać, że nastąpiła w jej przypadku nacjonalizacja lub innego rodzaju jej przejęcie, o którym mowa w Układzie. W tym przypadku bowiem czasowe ograniczenie lub uszczuplenie praw odnoszących się do mienia nastąpiło bez skutku w postaci przejęcia własności nieruchomości, na co wskazuje m.in. odpis z księgi wieczystej z dnia [...] stycznia 2011 r., Dz. Odp. [...], zgodnie z którym własność nieruchomości objętej wykazem hipotecznym [...] [...] - [...], obejmującej działkę [...] - wpisana jest (w dalszym ciągu) na rzecz E. N.. Dowodem, że nastąpiła utrata używania lub użytkowania mienia, która skutkuje objęciem ww. nieruchomości Układem mogłoby być przede wszystkim przyznanie stosownego odszkodowania przez amerykański organ odszkodwawczy, jednak taka okoliczność w tym przypadku nie miała miejsca.

Dowody, które wskazywałyby na odmienne ustalenia nie zostały przedstawione przez Prezydenta Miasta [...], jak również nie zostały też pozyskane w wyniku czynności dowodowych organu, w tym na podstawie znajdujących się aktualnie w jego posiadaniu dokumentów, dotyczących wykonania układów indemnizacyjnych.

Odnosząc się zaś do przywołanych w toku postępowania orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. wyrok NSA z 17.05.1999 r., sygn. OSA 2/98, wyrok NSA z 8 grudnia 2008 r., sygn. I OSK 1750/07), które zdaniem wnioskodawcy uzasadniać miałyby tezę, że objęcie danej nieruchomości publiczną gospodarką lokalową (w okresie relewantnym z punktu widzenia polsko - amerykańskiego układu indemnizacyjnego) jest wystarczającą podstawą wydania decyzji o stwierdzeniu przejścia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a " układ zaspakajał roszczenia wszystkich obywateli danego państwa obcego, którzy spełniali określone w nim warunki, bez względu na to, czy w oznaczonym terminie wystąpili o odszkodowanie", Minister podnosił, że w obu rozpatrywanych przez NSA przypadkach, amerykański organ odszkodowawczy przyznał odszkodowanie uprawnionym osobom, a więc zaistniały tam stan prawny i faktyczny diametralnie odmienny od tego od tego, jaki występuję w rozpatrywanej sprawie.

W związku natomiast z przywoływanym przez inicjatora postępowania stanowiskiem Ministra Finansów wyrażonym w piśmie z [...] maja 2016 r. nr [...], wedle którego "skutki zawarcia przez rząd PRL z rządami państw zachodnich układów odszkodowawczych dotyczą wszystkich nieruchomości w tym również nieruchomości, co do których nie został złożony wniosek o przyznanie odszkodowania" organ zauważał, iż fragment ów stanowi wyimek z większej całości (akapitu), co zniekształca jego rzeczywistą wymowę. Pełny cytat z powyższego pisma brzmi bowiem następująco: "Ponadto należy zaznaczyć, że odpowiednio do treści poszczególnych układów, skutki ich zawarcia dotyczą wszelkich nieruchomości, w tym również nieruchomości, co do których nie został złożony wniosek o przyznanie odszkodowania. W przypadku ustalenia, że badana nieruchomość należała w dniu objęcia polskimi przepisami nacjonalizacyjnymi do obywatela danego państwa, który pozostawał dysponentem roszczeń odnoszących się do tej nieruchomości również w dniu zawarcia układu, należy uznać, iż zachodzą przesłanki do wszczęcia postępowania w celu wydania decyzji deklaratoryjnej przez Ministra Finansów odnośnie danej nieruchomości, nawet jeśli pozbawiony własności obywatel danego państwa nie występował o odszkodowanie." Jak wynika z powyższego, wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji deklaratoryjnej na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. możliwe było nie w przypadku każdej nieruchomości należącej do obywatela państwa - strony układu indemnizacyjnego, ale jedynie takiej nieruchomości, która objęta była – w odpowiednim okresie - polskimi przepisami nacjonalizacyjnymi, skutkującymi pozbawieniem dotychczasowego właściciela nieruchomości jego prawa własności. W przypadku nieruchomości przy ul. [...] w [...] taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem przepisy na podstawie których była prowadzona publiczna gospodarka lokalowa w Polsce nie były przepisami nacjonalizacyjnymi sensu stricto.

Minister zwracał nadto uwagę, że decyzja wydawana na gruncie ustawy z 9 kwietnia 1968 r., ma charakter deklaratoryjny i choć od uchwalenia ustawy, jak również zawarcia układów indemnizacyjnych, upłynęło już kilkadziesiąt lat, to w pewnych sytuacjach kreuje ona (decyzja) nową sytuację prawną i może być podstawą wpisu w księdze wieczystej nowego właściciela nieruchomości, czyli de facto powodować wywłaszczenie (dzieje się tak np., gdy dotychczasowego właściciela z jakichś przyczyn nie chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych mimo, że działał on w dobrej wierze). Dlatego, w przypadku braku dowodu przyznania odszkodowania za utratę nieruchomości przez zagraniczną komisję odszkodowawczą, działanie organu wino być w najwyższym stopniu przeanalizowane, mając na względzie choćby art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 77, poz. 483) zgodnie z którym wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Organ nie podzielił przy tym poglądu Prezydenta Miasta [...], jakoby podejmując decyzję o umorzeniu postępowania odstąpił bez uzasadnionej przyczyny od praktyki wydawania decyzji stwierdzających przejście nieruchomości (lub udziału w prawie własności nieruchomości) na rzecz Skarbu Państwa w sytuacji, gdy dana nieruchomość objęta była jedynie przepisami o publicznej gospodarce lokalowej. Zauważał mianowicie, że tego rodzaju decyzje podejmowane były w przeszłości jedynie wówczas, gdy za utratę nieruchomości zostało przyznane odszkodowanie na podstawie któregoś z układów indemnizacyjnych.

Skoro zatem nie została spełniona przesłanka nacjonalizacji nieruchomości lub przejęcie w inny sposób (wynikający z Układu) na rzez Skarbu Państwa przed dniem zawarcie Układu, to brak jest podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie wydania na podstawie art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W tym stanie rzeczy postępowanie zmierzające do jej wydania stało się bezprzedmiotowe, bowiem organ niemiał żadnych podstaw do wydania takowego rozstrzygnięcia. Przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie ustawy z 1968 r. jest wszak ustalenie wystąpienia takiego stanu prawnego, w którym określone prawa przeszły na Skarb Państwa, a roszczenia wynikające z tego przejścia, przysługujące uprzednim właścicielom wygasły wskutek zawarcia układów indemnizacyjnych. Jeśli więc takiego "stanu przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa" organ nie stwierdzi, nie ma też sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania.

Na decyzją Ministra Finansów z [...] grudnia 2019 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta [...]wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie:

- art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 w związku z art. II b Układu poprzez jego błędną wykładnię co doprowadziło do odmowy ochrony interesu prawnego Skarbu Państwa poprzez niewydanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych,

-art. 7 k. p. a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i przepisu art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, prowadzące w konsekwencji do niewyczerpującego i niedostatecznego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w szczególności uznanie, że w niniejszej sprawie nie doszło do utraty własności nieruchomości w sposób opisany w Układzie, co doprowadziło do odmowy ochrony interesu prawnego Skarbu Państwa, polegającego na odmowie wydania tytułu prawnego koniecznego do dokonania wpisu do księgi wieczystej nieruchomości należącej do Skarbu Państwa,

-art. 8 k.p.a poprzez jego niezastosowanie, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i odmowę ochrony interesu prawnego Skarbu Państwa tj. odmowę wydania tytułu prawnego koniecznego do dokonania wpisu do księgi wieczystej nieruchomości należącej do Skarbu Państwa.

-art. 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji dokonanie ustaleń faktycznych z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, bez należytego rozważenia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w szczególności błędne uznanie że w niniejszej sprawie nie doszło do utraty własności nieruchomości w sposób opisany w Układzie, co doprowadziło do odmowy odmowie wydania tytułu prawnego koniecznego do dokonania wpisu do księgi wieczystej nieruchomości należącej do Skarbu Państwa,

-art. 104 § 2 k.p.a. w związku art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie sprawy jako bezprzedmiotowej, podczas gdy na podstawie całokształtu materiału dowodowego w sprawie możliwe jest wydanie decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty rozwinięte w obszernych motywach skargi, Skarb Państwa wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji i zasadzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Podstawą umorzenia postępowania, z uwagi na jego bezprzedmiotowość, było ustalenie, że ze względu na nieobjęcie praw i roszczeń do nieruchomości przy ul. [...] w [...] skutkami układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, ani żadnym innym z pozostałych 11 układów międzyrządowych (zwanych układami indemnizacyjnymi) regulujących problematykę roszczeń osób zagranicznych do przejętego po wojnie przez państwo polskie mienia, zawartych w latach 1948 -1971 r.

W sprawie nie jest kwestionowane, że tylko w odniesieniu do tego rodzaju mienia, którego dotyczą skutki jednego z przywołanych układów, zastosowanie znajduje ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Taki też zakres przedmiotowy ustawy wynika z jej art. 1, który stanowi, że jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości (...) następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Po myśli art. 5 ust. 2, ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz prawa, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

Warunkiem zatem wydania, na podstawie art. 2 omawianej ustawy deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa (a tylko tego rodzaju rozstrzygnięcie, ów przepis dopuszcza), jest po pierwsze: jej nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie przed dniem zawarcie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, a po wtóre objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Niezaistnienie tych warunków prowadzić musi do umorzenia prowadzonego w tym przedmiocie postępowania, z uwagi na to, że stan faktyczno-prawny, z którego zaistnieniem ustawodawca łączy obowiązek wydania ww. decyzji nie zaistniał. Brak więc przedmiotu postępowania administracyjnego, w odniesieniu do którego Minister mógłby zająć przewidziane prawem stanowisko.

Przywołany wyżej Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, przewidywał, że strona polska zapłaci stronie amerykańskiej globalną sumę 40.000.000 USD, na poczet całkowitego zaspokojenia wszelkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce przed dniem wejścia w życie układu (art. I ust. 1 układu). Roszczenia te po myśli art. II Układu, obejmowały m.in. roszczenia z tytułu : "a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia; b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia". W załączniku do Układu doprecyzowano nadto, że roszczeniami obywateli Stanów Zjednoczonych są: "prawa i interesy związane i odnoszące się do mienia znacjonalizowanego, przejętego na własność lub inaczej przejętego przez Polskę, które od daty nacjonalizacji, przejęcia na własność lub innego przejęcia, do dnia wejścia życie niniejszego układu były nieprzerwanie, z zastrzeżeniem postanowień w paragrafach B i C niniejszego załącznika, a) bezpośrednio własnością osób fizycznych będących obywatelami Stanów Zjednoczonych; [....]" (paragraf A)

Mając na względzie, tak zakreślony zakres przedmiotowy i podmiotowy Układu, skarżący wywodzi, że objęte nim były także sytuacje, gdy nieruchomość należąca do obywatela Stanów Zjednoczonych wprawdzie nie została znacjonalizowana przed wejściem w życie Układu, ale objęta została wówczas – jak miało to miejsce w przypadku nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]- publiczną gospodarką lokalami, co prowadziło do pozbawienie właściciela swobody decydowania o losach należącego do niego mienie, a więc sytuacji tożsamej z "innego rodzaju przejęciem" praw, o czym mowa w Układzie. Powołuje się przy tym na przypadki wypłaty przez stronę amerykańską w tego rodzaju sytuacjach odszkodowań, a także wydawane w przeszłości przez Ministra Finansów decyzje, gdzie w takich przypadkach stwierdzał on przejście prawa własności nieruchomości (lub ograniczonych praw rzeczowych) na rzecz Skarbu Państwa.

Stanowiska tego sąd w składzie orzekającym w sprawie nie podziela. Wprawdzie rację ma skarżący, że objęcie określonej nieruchomości w okresie powojennym publiczną gospodarka lokalową w oparciu o przepisy dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami (Dz.U. z 1950 r. Nr 36, poz. 343), czy zastępującej ów dekret ustawy z 1959 r. Prawo lokalowe, prowadziło do faktycznego ograniczenia właścicielowi jego praw (jak choćby w zakresie decydowania o najmie, czy prowadzonych remontach), jednakże nie można owego ograniczenia zrównywać z sytuacją, "innego przejęcia" mienia, o czym stanowi Układ, a więc definitywnego odjęcia właścicielowi prawa podmiotowego przynależnego do nieruchomości - w sposób prawny czy pozaprawny. Regulowaniu zaś takich stanów prawnych zaistniałych na nieruchomości służy ustawa z 9 kwietnia 1968 r. i wydawana na je na jej podstawie decyzja Ministra Finansów. Ustawa ta ma wszak na celu nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, o czym mógłby świadczyć jej tytuł, ile uregulowaniu spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia - na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych - właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania. Innymi słowy zakres deklaratoryjnego stwierdzenia o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej, a nie prawa własności (por. wyrok SN z 16 czerwca 2009 r. V CSK 458/08, Lex nr 527157). Stąd też właśnie – jak trafnie wywodził Minister- przyjmuje się, że rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na Układ, wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i czy takie odszkodowanie otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja bowiem, jak wielokrotnie podnoszono w judykaturze, stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Prowadzi to do wniosku, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie (vide: wyrok SN z 15 października 2010 r. V CSK 3/10, Lex nr 686384; wyrok składu 7 sędziów NSA z 17 maja 1999 r. OSA 2/98 ONSA 1999/4/110).

W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem jest, że o odszkodowanie do strony amerykańskiej właściciel nieruchomości przy ul. [...] w [...], jak też jego następcy prawni nie wystąpili . Znajduje to także potwierdzenie w treści znajdującej się w aktach przekazanej kuratorowi spadku po H. N. odpowiedzi amerykańskiego organu - Foreign Claims Settlement Commission. Z akt sprawy, w tym treści odpisu z wykazu hipotecznego [...] [...] – [...], z [...] września 2011 r., wynika rownież, że własność przedmiotowej nieruchomości nadal przypisana jest do E. N., po której z kolei dziedziczył H. (H.) N., co oznacza, że własność ta nie została im – wbrew temu co sugeruje skarżący - nigdy odjęta. W szczególności do takich konsekwencji nie prowadziło samo objęcie nieruchomości po wojnie - wobec fizycznego nieprzejęcia jej posiadania przez właściciela, mimo prawnego w nie wprowadzenia - państwową gospodarka lokalową. Tym bardziej, że władanie nieruchomością przez państwowe jednostki organizacyjne, jak wyjaśnił to już Sąd Okręgowy w [...] w postanowieniu z [...] kwietnia 2016 r. [...] Ca [...] wydanym w sprawie o zasiedzenie tej nieruchomości – stanowiło wówczas li tylko "wyraz zarządu państwowego wykonywanego na rzecz i w zastępstwie właścicieli nieruchomości, m.in w celu ochrony ich interesów, a także w wykonaniu przyjętych przez państwo obowiązków w zakresie publicznej gospodarki lokalami." A skoro tak, to przewidziane Układem skutki, tej nieruchomości nie dotyczą, co wyklucza także zastosowanie względem niej przepisów ustawy z 9 maja 1968 r.

Wydanie bowiem w takich uwarunkowaniach decyzji, o której omowa w art. 2 powołanej ustawy, nie tyle by prowadziło do rozstrzygnięcia zagadania podstawy wpisu na rzecz Skarbu Państwa tytułu własności przejętej już nieruchomości, ale de facto do jej wywłaszczenia bez należnego z tego tytułu odszkodowania, co nie tylko byłoby sprzeczne z ratio legis ustawy, ale również pozostawało w oczywistej kolizji z gwarantowaną na gruncie Konstytucji RP ochroną własności i dziedziczenia.

Prawidłowo zatem w tych okolicznościach Minister Finansów, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył zainicjowane wnioskiem Skarbu Państwa postępowanie. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w nieprawomocnym wyroku z 22 listopada 2019 r. IV SA/wa 1964/19, zapadłym na tle zbliżonego do niniejszego stanu faktyczno-prawnego, iż "ze względu na ograniczoną przepisami prawa jurysdykcję administracyjną do rozstrzygania jedynie co do tego, co wyraźnie wynika z przepisu prawa materialnego, konstytuującego sprawę administracyjną, w przypadku ujawnienia braku podstaw do wydania decyzji pozytywnej, tj. stwierdzenia przejścia własności na Skarb Państwa, uzasadnione staje się umorzenie postępowania. Możliwość wydania w sprawie decyzji została bowiem zdeterminowana zaistnieniem pewnego stanu faktycznego, przewidzianego przez ustawodawcę, z którym to stanem wiąże określone skutki prawne." Stąd zarzutu naruszenia skarżoną decyzją przepisów art. 104 § 2 k.p.a w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. pozostaje chybiony.

Wbrew zarzutom skargi stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego przez Ministra rozstrzygnięcia o charakterze formalnym, zostały ustalony w sposób prawidłowy. Dowody, w oparciu o które był on rekonstruowany, znajdują się w aktach sprawy i zostały przez organ ocenione w sposób, niewykraczający poza granice wyznaczone treścią art. 80 k.p.a. Stąd także zarzut naruszenia tego przepisu oraz zasad ogólnych postępowania, w tym zasady prawdy obiektywnej, jest zdaniem Sądu niezasadny. Skarżący zresztą, mimo obszerności uzasadnienia skargi, w istocie nie wskazuje jakich dodatkowych dowodów rzutujących na ustalenia faktyczne organ nie przeprowadził, względnie pominął, a jedynie koncentruje się na próbie przeprowadzenia interpretacji postanowień Układu w sposób, który prowadziłby do uznania objęcia jego skutkami także nieznacjonalizowanych ani w inny sposób przejętych nieruchomości należących do obywateli amerykańskich, na których jedynie była prowadzona publiczna gospodarka lokalami. Bez względu na to, czy występowali oni do strony amerykańskiej z powołaniem się na ów Układ o odszkodowanie i czy je uzyskali.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).