Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie płatności i umorzenia w tym zakresie postępowania przed organem I instancji; oddala skargę.

Przedmiotem skargi Z. G. jest postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] uchylające postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2015. Jednocześnie ww. postanowieniem Dyrektor [...] OR ARiMR umorzył postępowanie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu w tym zakresie przed organem I instancji.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

W dniu 15 czerwca 2015 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wystąpił do organu I instancji o przyznanie jednolitej płatności obszarowej za rok 2015.

Następnie pismem z dnia 2 lipca 2015 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku wskazując, że nie zostały wyrysowane działki rolne: A, B, C, D, E na załączniku graficznym oraz nie została dostarczona wymagana deklaracja w związku z wnioskowaniem o przyznanie płatności do powierzchni uprawy roślin wysokobiałkowych. Wezwanie doręczono w dniu 20 lipca 2015 r.

W dniu 27 lipca 2015 r. pełnomocnik skarżącego nadał formularz korekty wniosku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu usunięcia braków formalnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że informację o brakach formalnych we wniosku pełnomocnik otrzymał w dniu 20 lipca 2015 r., czyli już po ostatecznym terminie złożenia wniosku.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Kierownik BP ARiMR w M. odmówił skarżącemu przywrócenia wnioskowanego terminu.

Po rozpatrzeniu zażalenia na to postanowienie organ II instancji postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. orzekł o jego uchyleniu oraz o umorzeniu postępowania przed organem I instancji. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. 2015 r., poz. 308 z póżn. zm.) wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Termin, o którym mowa w ust. 1, nie podlega przywróceniu (art. art. 21 ust. 2 ww. ustawy).

Zgodnie zaś z art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U.2015, poz. 653) w 2015 r. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie do dnia 15 czerwca.

Dyrektor [...] OR ARiMR podkreślił również, że z art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48), wynika, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność na podstawie niniejszego rozporządzenia po ostatecznym terminie złożenia wniosku ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie.

Jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia (art. 13 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 640/2014).

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014 wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, wniesienie poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność po ostatecznym terminie wnoszenia poprawek, ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot związanych z faktycznym wykorzystywaniem danych działek rolnych.

Poprawki w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność są dopuszczalne tylko do najpóźniejszego możliwego terminu wyznaczonego dla składania po terminie pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, jak określono w ust. 1 akapit trzeci. Jeżeli jednak ten najpóźniejszy termin jest wcześniejszy niż ostateczny termin wnoszenia poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, o którym to terminie mowa w ust. 1 akapit pierwszy niniejszego artykułu, bądź gdy terminy te przypadają w tym samym dniu, za niedopuszczalne uznaje się poprawki do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność wniesione po tym terminie.

Organ odwoławczy podkreślił następnie, że z powołanych przepisów wynika, że ostateczny termin składania wniosków (z pomniejszeniem płatności o 1%, za każdy dzień roboczy opóźnienia) mijał z dniem 10 lipca 2015 r. Dodał też, że do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zastosowanie ma także art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. zgodnie z którym, w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 k.p.a., kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 k.p.a. nie stosuje się.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że istotną okolicznością przedmiotowej sprawy jest kwestia dotycząca charakteru terminu na złożenie wniosku przewidzianego w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r., a następnie w art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014. Organ podkreślił w tym zakresie, że terminy te mają charakter materialnoprawny. Artykuł 23 w/w ustawy wskazuje jednoznacznie, że w przypadku wniosku niekompletnego nie mają zastosowania przepisy art. 64 § 2 k.p.a., wszelkie zaś poprawki mogą być dokonywane jedynie w terminie składania wniosków. Skoro zatem nie zostały przewidziane mechanizmy uprawniające do przywrócenia tego terminu, a przywrócenie terminu określone w art. 58 k.p.a. ma charakter proceduralny, to brak było podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu prawa materialnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, w ocenie organu II instancji brak jest podstaw prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie przywrócenia terminu bowiem jego rozstrzygnięcie pozostaje bez wpływu na niedopuszczalność wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe, Dyrektor [...] OR ARiMR postanowił uchylić zaskarżone postanowienie z dnia [...] sierpnia 2015 r.

W skardze na powyższe postanowienie skarżący, podobnie jak w zażaleniu stwierdził, że wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku zostało mu doręczone po terminie wskazanym do jego uzupełnienia. Poza tym skarżący podkreślił, że organ niezasadnie połączył termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku z terminem materialnym do złożenia wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sporna pomiędzy stronami pozostaje ocena co do istnienia uprawnienia skarżącego do złożenia wniosku o przywrócenie terminu w rozpoznawanej sprawie. W skardze podkreślono, że skarżący takie uprawnienie posiadał i na skutek uzupełnienia wniosku o przyznanie płatności wniosek ten został konwalidowany z datą złożenia, tj. z dniem 15 czerwca 2015 r. Skarżący podkreślił również, że wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku otrzymał w dniu 20 lipca 2015 r., podczas gdy zgodnie z tym wezwaniem braki miały być usunięte do dnia 10 lipca 2015 r.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko skarżącego jest błędne.

Z powołanych w zaskarżonym postanowieniu przepisów ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. (art. 21 ust. 1 i 2) oraz z art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 13 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 640/2014 wynika, że dopuszczalne jest wprawdzie złożenie po terminie zarówno wniosku, jak i wymaganych dokumentów, umów oraz oświadczeń, z zastrzeżeniem konsekwencji w postaci zmniejszenia płatności, jednak opóźnienie nie może przekroczyć 25 dni. Po tym terminie wniosek uznaje się za niedopuszczalny, co oznacza, że żadna pomoc nie może być przyznana.

Jeśli zatem termin ostateczny na składanie wniosków określony został na 15 czerwca, to niedopuszczalne będą wnioski złożone po dniu 10 lipca. Niedopuszczalne będzie także złożenie po tym terminie (tak jak w niniejszej sprawie) dokumentów lub oświadczeń, które należy przedstawić właściwym organom, jeśli takie dokumenty lub oświadczenia stanowią o kwalifikowalności do danej pomocy. Terminy przewidziane w art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. jak i art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014 mają bowiem charakter materialnoprawny, co jednoznacznie wynika z treści tych przepisów.

W rozpoznawanej sprawie wniosek złożony został w terminie (w dniu 15 czerwca 2015 r.). Organ stwierdził jednak, że wniosek nie zawiera kompletnych załączników graficznych – działki rolne nie zostały na tych załącznikach wyrysowane, a same załączniki graficzne nie zostały podpisane. Poza tym brak było oświadczenia (deklaracji) dotyczącej płatności do powierzchni uprawy roślin wysokobiałkowych – skarżący zaznaczył, że wnioskuje o przyznanie tej płatności, jednak faktu tego nie potwierdził w oświadczeniu o sposobie wykorzystania działek rolnych.

Podkreślić należy, że elementy wniosku oraz wymagane załączniki określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2015 r., poz 352) Zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 2 lit. a i b tego rozporządzenia wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej oraz płatności związanych do powierzchni upraw roślin wysokobiałkowych powinien zawierać oświadczenie o sposobie wykorzystania działek rolnych, z podaniem w szczególności:

a) oznaczenia działki rolnej,

b) grupy upraw lub obszaru, ze względu na który wyodrębnia się działkę rolną,

Zgodnie zaś z § 4 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia wnioskodawca w materiale graficznym dołączanym do wniosku wskazuje granice działek rolnych wraz z ich oznaczeniem.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że ww. dokumenty i oświadczenia stanowią o kwalifikowalności do danej pomocy. Bez ich złożenia organ nie może rozpoznawać wniosku o przyznanie płatności.

W konsekwencji nie ulega również wątpliwości to, że dokumenty i oświadczenia, o które chodziło w sprawie, mogły być złożone po dniu 15 czerwca 2015 r. (ze skutkiem zmniejszenia pomocy), jednak nie później niż w dniu 10 lipca 2015 r.

Podsumowując ten wątek rozważań Sąd podkreśla, iż obowiązek dostarczenia oświadczenia (deklaracji) dotyczącej płatności do powierzchni uprawy roślin wysokobiałkowych oraz oznaczenia działek rolnych na załącznikach graficznych, obciąża wyłącznie rolnika. W przypadku zaś jakichkolwiek braków w tym zakresie, na organie spoczywa jedynie obowiązek poinformowania podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014. W ocenie Sądu nie można organowi I instancji zarzucić niewywiązania się z tego obowiązku pomimo tego, że wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku wysłano w dniu 2 lipca 2015 r., a termin na usunięcie tych braków upływał w dniu 10 lipca 2015 r. Należy mieć tu na uwadze art. 23 ust. 1 powoływanej ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. zgodnie z którym w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 k.p.a., kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął.

Zauważyć przy tym należy, że wystąpienie o płatności nie jest obowiązkiem lecz uprawnieniem rolnika i to beneficjent tych środków winien dołożyć należytej staranności aby ubiegając się o środki publiczne, spełniać określone przepisami prawa przesłanki warunkujące ich przyznawanie. Wymaga też podkreślenia, iż skarżący składając wniosek za pośrednictwem pełnomocnika, który wniosek ten podpisał, wziął na siebie odpowiedzialność za jego wypełnienie. Jednocześnie oświadczył we wniosku (sekcja IX. Oświadczenia i Zobowiązania), że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

Sąd zaznacza, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że zarówno termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich, jak i termin do dokonania zmiany wniosku mają charakter materialnoprawny, nie podlegający przywróceniu (por. wyroki NSA z 24 listopada 2010 r., sygn. akt II GSK 1020/09 i z 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt 497/10; wyroki: WSA w Lublinie z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 631/13 i z 29 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 457/15 oraz WSA w Olsztynie z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 616/15). Uchybienie terminu prawa materialnego wywołuje zatem skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym. Inaczej mówiąc, termin materialnoprawny ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa podmiotowego zaś konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności (por. wyrok WSA w Lublinie z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 631/13). Wynika to również z brzmienia ww. art. 23 ust. 1 in fine ustawy z 5 lutego 2015. Przyjęcie takiego rozwiązania oznacza zatem niedopuszczalność dokonywania poprawek po upływie nieprzekraczalnego terminu.

W świetle wskazanych unormowań, za prawidłowe należy uznać stanowisko Dyrektora [...] OR ARiMR, iż postępowanie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych we wniosku o płatności na rok 2015 powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Mając powyższe na uwadze, sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania powodujących konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z porządku prawnego. Brak też podstaw do przypisania temu organowi naruszenia prawa materialnego.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).