Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

I. Jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie p.p.s.a.) należy przyjąć w oparciu o zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm., że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe.

II. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.), będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. i B. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 682/09 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. S. i B. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 15 czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 682/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił K. i B. S. (dalej: Skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Skarżących na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 15 czerwca 2009 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. Jako podstawę prawnego rozstrzygnięcia podano art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.).

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:

2.1. Uzasadniając swoje postanowienie WSA w Łodzi podał, że w dniu 16 lipca 2009 r. Skarżący wnieśli skargę na decyzję Dyrektora IS w L. z dnia 15 czerwca 2009 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. Należny wpis od skargi wyniósł 11.353 zł. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu Skarżący wystąpili z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podali, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają udziały w spółce z o.o. o wartości nominalnej 45.500 zł. Źródłem utrzymania Skarżącego było wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł brutto miesięcznie, natomiast jego żona uzyskiwała dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.860 zł brutto (netto około 2 tys. zł), który w 50 % był obciążony z tytułu zajęć komorniczych. Wskazali ponadto, że z uwagi na zapaść gospodarczą i w.w. zajęcia, nie są w stanie uiścić kosztów sądowych.

2.2. Postanowieniem z dnia 28 października 2009 r. Referendarz sądowy WSA w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu powołał się m.in. na dane wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dodatkowych wyjaśnień złożonych w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 684/09. W sprawie tej złożono szereg deklaracji podatkowych za lata 2007 i 2008. Z deklaracji składanych dla potrzeb podatku dochodowego od osób fizycznych wynikało, że w 2008 r. Skarżący osiągnął dochód z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości około 23.500 zł, a ponadto również dochód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości około 4.000 zł (przy przychodach w wysokości około 5.500 zł). Z kolei z zeznania o wysokości dochodu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej za 2007 r. wynikało, że Skarżący osiągnął dochód w wysokości około 51.000 zł (przychód z tej działalności we wskazanym okresie przekroczył 1,5 mln zł). Z deklaracji podatkowych Skarżącej wynikało z kolei, że w 2007 r., prócz przychodów z tytułu zatrudnienia, uzyskała dochód w wysokości około 6.500 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście, natomiast w 2008 r. dodatkowy dochód z tego samego tytułu w kwocie około 7.500 zł. Skarżący wskazali ponadto, że zamieszkują w mieszkaniu stanowiącym własność córki i ponoszą z tego tytułu miesięczne opłaty w kwocie około 618 zł. Wyjaśnili również, że zawarli umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazując na powyższe ustalenia Referendarz sądowy WSA w Łodzi przyjął, że Skarżący posiadali majątek (udziały w spółce z o.o.), którego wartość znacznie przewyższała wysokość wpisu.

W ocenie Referendarza sądowego WSA w Łodzi bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych Skarżących pozostawał fakt łączącej ich umowy o rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy, w tym pomocy w zakresie prowadzonych procesów sądowych polegającej także na wzajemnym udzieleniu środków finansowych na pokrycie kosztów. Obowiązek ten był niezależny od panującego między nimi ustroju majątkowego małżeńskiego.

2.3. Wnosząc sprzeciw od w.w. postanowienia Referendarza sądowego WSA w Łodzi Skarżący podnieśli, że przeciwko nim toczyło się kilka postępowań podatkowych za poszczególne lata i w każdej z tych spraw wniesiono skargę do sądu. Łączna wysokość wpisów przekraczała wartość udziałów Skarżącego w spółce R. (dalej: Spółka). Ponadto, w ocenie Skarżących, sąd nie wziął pod uwagę, że udziały w spółce z o.o. nie są łatwo zbywalne, zwłaszcza w okresie panującego obecnie przestoju gospodarczego.

W uzupełnieniu Skarżący wyjaśnili, że prócz udziałów w Spółce Skarżący nie posiada udziałów czy akcji w innych spółkach prawa handlowego. Jednocześnie wskazał, że udziały w w.w. spółce z o.o. zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

3. Postanowienie Sądu pierwszej instancji:

3.1. W ocenie WSA w Łodzi, wniosek Skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie. Z wniosku oraz przedstawionych dokumentów wynikało, że Skarżący w 2007 r. podjął szereg czynności, które trudno inaczej interpretować jak tylko, jako podjęte w celu uchronienia posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją zobowiązań podatkowych. W maju 2007 r. dokonał z żoną darowizny mieszkania na rzecz swej córki, natomiast w grudniu faktycznie zlikwidował działalność gospodarczą, którą dotąd prowadził wraz z W. K. w formie spółki cywilnej o nazwie R. Podjęcie tych działań zbiegło się w czasie z kontrolą podatkową, której przedmiotem była działalność w.w. spółki cywilnej, jak również z szeregiem czynności prowadzonych zarówno przez organy skarbowe, jak i organy ścigania przeciwko kontrahentom Skarżącego (por. m.in. zeznania podatnika k. 94-95 akt adm. oraz zeznania R. P. k. 28-36 akt adm.). Mienie, którym zadysponował Skarżący było stosunkowo dużej wartości. Wartość mieszkania określono w umowie na 150.000 zł. Z kolei majątek, którym Skarżący dysponował w ramach spółki cywilnej generował rocznie łączne przychody rzędu 3 mln zł (na Skarżącego przypadała połowa tej kwoty). Wprawdzie Skarżący założył wraz z W. K. na przełomie 2007 i 2008 r. spółkę z o.o. R., jednak już w listopadzie 2008 r. obaj przekazali większą część udziałów swoim córkom A. M. S. i B. K., a także krewnej W. K. H. G. (zmiana ogłoszona w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr 3084 str. 117). Z łącznej sumy udziałów o wartości nominalnej 241.000 zł, Skarżący wraz ze swym wspólnikiem przekazali udziały o wartości 150.000 zł, czyli pozostali współwłaścicielami udziałów o wartości 91.000 zł. Formalnie zatem obaj utracili kontrolę również nad tym podmiotem.

3.2. Sąd pierwszej instancji podzielił prezentowany w orzecznictwie pogląd, że strona, która bez ważnych powodów pozbawia się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania, nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87). W ocenie WSA w Łodzi, rozporządzając swoim majątkiem, Skarżący powinien był liczyć się z konsekwencjami takiego działania, a w szczególności z tym, że świadomie pozbawił się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego.

3.3. WSA w Łodzi wskazał ponadto, że choć Skarżący formalnie utracił pełną kontrolę nad prowadzoną działalnością gospodarczą, to w istocie faktycznie nadal ją sprawuje, jako prezes zarządu Spółki. Prowadzi ona obecnie działalność na znaczną skalę, co znajdowało potwierdzenie w złożonych wyciągach z rachunku tejże Spółki, załączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 835/09. Spółka co miesiąc dysponuje środkami kilkukrotnie przekraczającymi należności sądowe. Z wyciągów tych w szczególności wynikało, że tylko w październiku 2009 r. z rachunku tego podjęto ponad 400.000 zł, przy czym większa część tej kwoty (ponad 300.000 zł) została wypłacona w formie wypłaty gotówkowej.

4. Stanowiska Skarżących w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

4.1. Wnosząc od w.w. postanowienia WSA w Łodzi zażalenie do NSA Skarżący (reprezentowani przez pełnomocnika – adwokata) podnieśli zarzut naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez odmowę przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji, w której wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Uzasadniając zażalenie Skarżący podnieśli, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący argumentował, iż jego sytuacja finansowa jest bardzo trudna, ponieważ prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej od 2007 r., zaś źródłem jego utrzymania są dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Małżonka Skarżącego uzyskuje dochód miesięczny z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.050 zł. Skarżący oświadczył nadto, że nie posiada żadnego majątku oprócz udziałów w w.w. spółce z o.o. wartości nominalnej około 45.500 zł. Nadto Skarżący podniósł, że z uwagi na kryzys gospodarczy jego i jego małżonki dochody uległy znacznemu obniżeniu, a co za tym idzie nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W ocenie Skarżących fakt, że Skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej jest bezsporny. Z oświadczeń i dokumentów dołączonych do wniosku oraz przesłanych do Sądu pierwszej instancji wynika, że od kwietnia 2008 r. Skarżący nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej, zaś jego dochody osiągane we wcześniejszych latach nie pozwalały na poczynienie większych oszczędności. Tymczasem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący w 2007 r. podjął szereg czynności, których celem było uchronienie posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją zobowiązań podatkowych. Jednakże stanowisko WSA w Łodzi jest w tym przypadku – w ocenie Skarżących - zbyt daleko posunięte. Niemniej jednak złożony przez nich wniosek o przyznanie prawa pomocy należy oceniać pod kątem rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącego od dnia wniesienia skargi do sądu do chwili obecnej. Od 2007 r. sytuacja finansowa Skarżącego uległa diametralnej zmianie – "oczywiście na niekorzyść".

Ponadto podniesiono, że Skarżący nie mógł przewidzieć, iż będzie zmuszony wnosić skargi na decyzje podatkowe, więc ewentualne wydatki związane z kosztami postępowań nie były przez Skarżącego planowane. Skarżący nadmienił, że przeciwko niemu toczyło się kilka postępowań podatkowych w przedmiocie określenia zobowiązań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w podatku od towarów i usług za poszczególne lata i każde z tych postępowań zostało zakończone decyzją, od której było wnoszone odwołanie, a następnie, po rozpatrzeniu odwołań przez organ odwoławczy, skarga do WSA w Łodzi. Istotną kwestią dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest w ocenie Skarżących to, że łączna wartość wpisów od skarg znacznie przewyższa wartość posiadanych przez Skarżącego udziałów w Spółce, które zostały zajęte przez organ egzekucyjny i Skarżący nie ma uprawnienia do rozporządzania tymi udziałami.

4.2. Skarżący podnieśli, że na ocenę ich sytuacji majątkowej nie ma również wpływu kondycja finansowa Spółki. Skarżący jest bowiem tylko pracownikiem Spółki, w której uzyskuje stałe miesięczne dochody. Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny sytuacji finansowej Skarżącego i możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych, albowiem ocena ta powinna być dokonywana z uwzględnieniem ilości wniesionych przez niego skarg na decyzje organu podatkowego, oraz uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów.

4.3. Opierając się na wyżej przedstawionej argumentacji, Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Łodzi i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie Skarżących z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z wyjaśnień Skarżącego, przedłożonych dokumentów i treści zażalenia wynika, że jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie otrzymywane w związku z zatrudnieniem w Spółce (1.300 zł brutto). W ocenie NSA nieracjonalne i niezrozumiałe jest to, że – jak zauważył Sąd pierwszej instancji - Skarżący zaakceptował zmniejszenie zarobków do poziomu niewiele przekraczającego minimalną płacę ustawową, w sytuacji gdy jako współwłaściciel spółki cywilnej R. uzyskiwał dochody czterokrotnie wyższe. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, że w świetle ustaleń poczynionych przez WSA w Łodzi z porównania oświadczenia o miesięcznych dochodach (1.300 zł) oraz informacji wynikającej ze złożonej w rozpoznawanej sprawie deklaracji podatkowej PIT za 2008 r., zgodnie z którą Skarżący osiągnął w tym okresie dochód w wysokości około 23,5 tys. zł, wynika, że część dochodów deklarowanych do opodatkowania (około 8.000 zł) nie ma pokrycia w jego wyjaśnieniach złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Przedstawienie sytuacji materialnej Skarżącego jest więc niespójne, co zasadnie wzbudziło wątpliwości WSA w Łodzi. Tym samym Skarżący nie wykazał klarownie, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, a taki obowiązek nakłada na niego art. 246 § 1 p.p.s.a.

5.3. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni aprobuje przestawiony przez Sąd pierwszej instancji pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103). Jeżeli bowiem strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. Tak też uczynił Sąd pierwszej instancji, co jest zgodne z zasadą sprawiedliwości, w myśl której nie zasługuje na ochronę prawną działanie w złej wierze. Na gruncie rozpoznawanej sprawy działania Skarżącego prowadzące do utraty kontroli nad swoim majątkiem w sytuacji wystąpienia prawdopodobieństwa (a nawet pewności) udziału w postępowaniu podatkowym, a w dalszej perspektywie potencjalnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, należy ocenić jako przejaw złej wiary. Zatem słusznie WSA w Łodzi oceniając możliwość Skarżącego uiszczenia wpisów od skarg we wszystkich sprawach, w których występuje jako strona przed WSA w Łodzi, w łącznej kwocie 58.152 zł (co zresztą postuluje Skarżący w zażaleniu) wziął pod uwagę sytuację majątkową Skarżącego sprzed podjęcia w.w. działań. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę nie można zaakceptować zachowania, którego celem jest ochrona majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w złej wierze w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w w.w. kosztach godzi w sprawiedliwość społeczną.

5.4. W ocenie Skarżących, o zasadności przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym ma ostatecznie przesądzić okoliczność, że łączna kwota wpisów od skarg znacznie przewyższa udziały Skarżącego w Spółce, które zostały zajęte. Nie można zgodzić się z tą argumentacją, gdyż przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wojewódzki sąd administracyjny bierze pod uwagę całą sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie jej fragmentaryczny wycinek. Zgodnie z dyspozycją art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładane dane o stanie majątkowym wnioskodawcy. Przepis ten nakłada właśnie taki obowiązek w celu możliwości pełnego wglądu Sądu w sytuację finansową wnioskodawcy. Tylko i wyłącznie taki ogląd, może pozwolić na prawidłową ocenę, czy wnioskodawca jest (i w jakim stopniu) zdolny partycypować w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Taka ocena jest warunkiem przyznania prawa pomocy w myśl art. 246 § 1 p.p.s.a.

5.5. Ponadto, należy zwrócić uwagę na okoliczność, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w rozpoznawanej sprawie został wniesiony zarówno przez K. S. jak i jego żonę (k. 27 akt WSA w Łodzi), która także jest stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym (patrz: skarga do Sądu pierwszej instancji – k. 2 akt WSA w Łodzi). Oceniając więc zasadność przyznania prawa pomocy należało uwzględnić nie tylko sytuację finansową Skarżącego, ale także jego żony. Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, choć wniesione przez oboje małżonków, w zakresie uzasadnienia koncentruje się nieomal wyłącznie na osobie Skarżącego. Sytuacja majątkowa Skarżącej została zobrazowana tylko przez pojedyncze stwierdzenie, że "...uzyskuje dochód miesięczny z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.050 zł, który jest w 50 % obciążony z tytułu zajęć komorniczych". Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że także na wcześniejszych etapach postępowania sądowoadministracyjnego (patrz: sprzeciw małżonków od postanowienia Referendarza sądowego WSA w Łodzi – k. 53 akt WSA w Łodzi) Skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Tym samym nie został spełniony obowiązek ciążący na Skarżącej na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a., że wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, zasadnie można odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.).

5.6. Reasumując: w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na pełnej ocenie sytuacji majątkowej Skarżących, szczegółowo poddał analizie działania, które doprowadziły do utraty przez niego kontroli nad własnym majątkiem oraz orzekł w zgodzie z prawem i wymogami doświadczenia życiowego.

5.7. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.