VI SA/Wa 73/17 - Wyrok

Data orzeczenia	2017-07-04	
Data wpływu	2017-01-10	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Agnieszka Łąpieś-Rosińska
Jakub Linkowski /przewodniczący/
Marzena Milewska-Karczewska /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy	
Hasła tematyczne	Zawody prawnicze	
Sygn. powiązane	II GSK 3497/17	
Skarżony organ	Inne	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2016 nr 0 poz 233; art. 36(4) ust. 1 i 10, art. 36(5), art. 36(6), art. 36(8) ust. 1, 11, 14; Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
Dz.U. 2013 nr 0 poz 1209; par. 5 pkt 3; Rozporządzenie Ministra Sprawiedlliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego - tekst jedn.
Dz.U. 2016 nr 0 poz 23; art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 140; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2017 nr 0 poz 1369; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę	
Uzasadnienie
Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego (w skrócie: Komisja Odwoławcza) uchwałą z dnia [...] października 2016 r. wydaną na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. – o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 233, ze zm. – dalej urp) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm. - dalej kpa), po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej skarżący, egzaminowany) od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. (dalej Komisja Egzaminacyjna) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania powyższej uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną, która uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że egzaminowany uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący uzyskał następujące oceny z poszczególnych części egzaminu: z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 urp, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że egzaminowany uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w części dotyczącej ustalenia ocen niedostatecznych z zakresu prawa cywilnego i prawa administracyjnego oraz orzeczenie, iż z tych części egzaminu radcowskiego otrzymał oceny pozytywne, a tym samym, że egzaminowany uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie zarówno przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 upr, art. 107 § 1 i 3 kpa, jak i przepisów prawa materialnego tj. art. 364 ust. 1 w zw. z art. 365 ust. 2 urp , art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 urp

Komisja Odwoławcza po rozpatrzeniu odwołania powołaną powyżej uchwałą z dnia [...] października 2016 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza wskazała, że jej zdaniem zakresem kontroli należy objąć całość pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie z egzaminu, która została zaskarżona odwołaniem, niezależnie od zarzutów postawionych przez egzaminowanego, tj. również poza zarzutami odwołania. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 364 ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 urp, jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj. 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjnej a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). Określone w ww. przepisie art. 365 urp kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (vide: wyrok NSA z 11 lipca 2012 r., II GSK 921/11).

Ustosunkowując się do odwołania skarżącego z zakresu prawa cywilnego, Komisja Odwoławcza wskazała, że ocena niedostateczna była wynikiem ocen cząstkowych wystawionych przez dwu egzaminatorów, z których obaj ocenili zadanie na ocenę niedostateczną. Następnie Komisja Odwoławcza zgodziła się z argumentem skarżącego dotyczącym poprawności wybranego rozwiązania, uznając, iż w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym należało sporządzić apelację, a nie opinię prawną. Zdający sporządził i wniósł apelację z datą 16 marca 2016 r. a więc z zachowaniem ustawowego terminu biegnącego od dnia doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem. Zdający wskazał, że zaskarża wyrok w całości, nie określając wartość przedmiotu zaskarżenia. Organ odwoławczy wskazał, że wskazany przez zdającego zakres zaskarżenia nie może być uznany za prawidłowy, należało bowiem wnieść apelację od wyroku Sądu Rejonowego jedynie w części utrzymującej w mocy nakaz zapłaty co do kwoty 8.000 zł wraz z odsetkami od tej kwoty i kosztami procesu.

Wyrok Sądu Rejonowego utrzymujący w mocy nakaz zapłaty zobowiązujący pozwaną do zapłaty na rzecz powoda kwoty 18.000 zł jako należności z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z lokalu był wynikiem nie uwzględnienia zgłoszonego przez pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty zarzutu potrącenia wzajemnej wierzytelności wynikającej z rozliczenia nakładów dokonanych na lokal. Wskazana przez pozwaną wzajemna wierzytelność wynosiła 22.000 zł, jednak zgodnie z opinią biegłego wartość ulepszeń wynosiła 8.000 zł, zatem tylko w tym zakresie pozwana mogła domagać się uchylenia nakazu zapłaty i oddalenia powództwa. Wadliwie określony zakres zaskarżenia, którego konsekwencją jest oddalenie apelacji w znacznej części (co do kwoty 10.000 zł) oraz konieczność uiszczenia wyższej opłaty od apelacji, daje podstawę do stwierdzenia, że nie został w sposób należyty zabezpieczony interes reprezentowanej strony, gdyż konsekwencją rozstrzygnięcia merytorycznego o częściowej niezasadności apelacji byłoby niekorzystne dla pozwanej rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Nie można uznać, że wniesienie apelacji, która w znacznej części podlegałaby oddaleniu jako oczywiście bezzasadna, stanowi działanie zgodne z interesem reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika strony.

W dalszej kolejności Komisja Odwoławcza wskazała na brak określenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Podnosząc, iż wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi – stosownie do treści art. 368 § 2 kpc – konieczny element apelacji.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o "uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 § 4 kpc i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego" organ odwoławczy podkreślił, iż jego wadliwość wynika z bezzasadnego uznania, że nieuwzględnienie podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenie jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy. Zarówno z apelacji, jak i z treści odwołania wynika, że egzaminowany nie odróżnia braku rozpoznania podniesionego przez stronę zarzutu potrącenie z wadliwym rozpoznaniem tak podniesionego zarzutu.

Zdający nie zauważa – w ocenie organu odwoławczego - że z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego wynikają dwie podstawy uznania przez ten Sąd zarzutu potrącenia za bezzasadny: przeszkoda procesowa wynikająca z błędnej wykładni art. 493 § 3 kpc oraz nieistnienie wierzytelności pozwanej przedstawionej do potrącenia z wierzytelnością powoda. O ile samo oparcie się przez Sąd Rejonowy na przeszkodach procesowych mogłoby uzasadniać wskazanie, że nie została rozpoznana istota sprawy, o tyle merytoryczna ocena zasadności zarzutu dokonana przez Sąd Rejonowy, mimo iż błędna, nie daje podstaw do zastosowania art. 386 § 4 kpc. Wbrew zaprezentowanemu w odwołaniu stanowisku skarżącego nie w każdej sytuacji nieuwzględnienie zarzutu potrącenia świadczy o nierozpoznaniu istoty sprawy.

Ponadto sformułowany przez zdającego wniosek apelacji nie jest także zgodny z interesem reprezentowanej strony. Zdający pominął bowiem fakt, że zgromadzony przez Sąd I instancji materiał dowodowy daje pełną możliwość prawidłowego, merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy i uwzględnienia podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenia, w takim zakresie, w jakim zarzut ten jest zasadny. Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji zmierza tym samym jedynie do bezzasadnego przedłużenia czasu rozpoznania sprawy i naraża reprezentowaną stronę na dodatkowe, zupełnie zbędne, koszty postępowania.

Organ zauważył również, że wprawdzie sąd II instancji nie jest związany sformułowanym w apelacji wnioskiem, jednak sformułowanie wniosku niekorzystnego dla reprezentowanej strony i nie znajdującego oparcia w treści zadania, nie może pozostawać bez wpływu na ostateczną ocenę pracy zdającego.

Prawidłowe rozwiązanie zadania egzaminacyjnego wymagało podniesienia zarzutów zmierzających do wykazania wadliwości stanowiska Sądu I instancji w zakresie dotyczącym podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenia. W zakresie naruszenia prawa procesowego konieczne było zatem podniesienie zarzutu naruszenia art. 493 § 3 kpc w zw. z art. 485 kpc ze wskazaniem, że ograniczenia dowodowe wymienione w art. 493 § 3 kpc dotyczą wyłącznie sytuacji, gdy po doręczeniu nakazu zapłaty pozwany składa oświadczenie woli o potrąceniu. Nie dotyczą one natomiast sytuacji, gdy oświadczenie woli o potrąceniu złożone zostało przed doręczeniem nakazu zapłaty, a w zarzutach od tego nakazu bądź później, pozwany podnosi jedynie zarzut potrącenia powołując się na wcześniejsze oświadczenie woli (np. uchwała SN z 13 października 2005 r., III CZP 56/05; wyroki z 16 kwietnia 2009 r., I CSK 487/08, z 24 maja 2007 r., II CSK 88/07, z 6 października 2006 r., V CSK 206/06). Zasadne było także postawienie zarzutu odnoszącego się do wadliwej wykładni oświadczenia woli pozwanej zawartego w piśmie z 15 grudnia 2014 r., doręczonym powodowi 17 grudnia 2014 r. ze wskazaniem, że w swoich zeznaniach powód potwierdził, iż w jego ocenie pozwana pismem tym dokonała potrącenia.

Zdający powinien także podnieść zarzuty zmierzające do wykazania, że objęta potrąceniem wierzytelność w określonej kwocie przysługiwała pozwanej względem powoda. Zdający powinien wziąć pod uwagę, że sam fakt poniesienia przez pozwaną określonych nakładów nie był sporny i w tym zakresie dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne są zgodne z twierdzeniami samej pozwanej i przedstawionymi przez nią dowodami.

Konieczne było określenie charakteru nakładów poczynionych przez pozwaną: niewątpliwie nie były to nakłady konieczne, skoro z treści zawartej przez strony umowy najmu wynika, że lokal był przydatny do umówionego użytku i nie wymagał napraw, zaś pozwana podjęła decyzję o podwyższeniu standardu jego wykończenia, zatem poniesione przez nią nakłady były ulepszeniami.

Dla prawidłowego wykazania zasadności dokonanego przez pozwaną potrącenia należało wskazać na brak uzgodnień stron co do rozliczenia nakładów w zawartej umowie, co uzasadnia zastosowanie art. 676 kc, zgodnie z którym wynajmujący ma wybór, czy zażąda przywrócenia stanu poprzedniego czy też zatrzyma nakłady z obowiązkiem zapłaty kwoty odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu.

Podniesione w apelacji zarzuty winny zmierzać do wykazania, że powód takiego wyboru dokonał i zatrzymał nakłady, co uzasadnia roszczenie pozwanej o zapłatę. Roszczenie najemcy o zwrot wartości ulepszeń (tzw. nakładów ulepszających) powstaje bowiem dopiero po pojawieniu się dwóch zdarzeń: zwrotu przedmiotu najmu i wykonaniu przez wynajmującego prawa wyboru określonego w art. 676 kc (zatrzymanie ulepszeń za zapłatę ich wartości albo przywrócenie stanu poprzedniego przedmiotu dzierżawy). Konieczne było zatem podniesienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych w zakresie dokonania przez powoda takiego wyboru, naruszenia art. 233 § 1 kpc w zakresie oceny dowodu z zeznań świadka R. L. oraz naruszenia art. 676 kc. Zasadne było wykazanie, że wszystkie przeprowadzone przez sąd I instancji dowody jednoznacznie wskazują, że w dacie odbioru lokalu powód przyjął lokal z ulepszeniami, nie wzywał do przywrócenia stanu poprzedniego, był przekonany, że nakłady przejmie nowy najemca, z którym skontaktował się już po odbiorze lokalu i dopiero wtedy dowiedział się, że wynajął on już inny lokal, kwestia usunięcia ulepszeń przez nowego najemcę nie ma zaś żadnego znaczenia.

Zasadne było też wskazanie, że prawo wyboru z art. 676 kc będące uprawnieniem kształtującym przysługującym wynajmującemu, nie wymaga żadnej formy i może być dokonane w każdy sposób (art. 60 kc).

Dla prawidłowego określenia zakresu zaskarżenia konieczne było przede wszystkim dokonanie oceny, w jakim zakresie podniesiony przez pozwaną zarzut potrącenia jest skuteczny, a więc w jakim zakresie wzajemne wierzytelności uległy umorzeniu. W związku z tym należało prawidłowo określić charakter nakładów dokonanych przez pozwaną, a także ich wartość wskazując, że nie ma znaczenia koszt poniesiony przez pozwaną w związku z nakładami stanowiącymi ulepszenie, ale kwota o jaką w dacie zwrotu lokalu nakłady zwiększały jego wartość, a więc zgodnie z opinią biegłego – 8.000 zł. Zwrot wartości ulepszenia obejmuje bowiem zwrot różnicy pomiędzy wartością rzeczy, jaką miała przed ulepszeniami, a wartością jaką zyskała po dokonaniu ulepszeń, przy czym różnicę tę ustala się na dzień zwrotu rzeczy. Z uwagi na powyższe trafne było stanowisko Sądu I instancji co do oddalenia wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków R. i L., mających zeznawać o wysokości wynagrodzenia otrzymanego za wykonane na rzecz pozwanej prace. Zasadne byłoby też wskazanie na zaistnienie stanu potrącalności w chwili otrzymania przez powoda pisma pozwanej z 15 grudnia 2014 r., w tym wymagalność wierzytelności pozwanej, która wezwała powoda do zwrotu kwoty 22.000 zł z tytułu ulepszeń już w protokole odbioru lokalu w terminie 2 tygodni.

Zdający postawił w swojej pracy zarzuty naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, które jednak w znacznej części nie mogą być uznane za prawidłowe.

W zakresie naruszenia prawa procesowego zdający podniósł prawidłowo sformułowany i uzasadniony zarzut naruszenia art. 493 § 3 kpc w zw. z art. 485 kpc.

Ponadto zdający zarzucił naruszenie art. 233 § 1 kpc "przez rażące przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, sprzeczność istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie, nie dokonanie wszechstronnego rozważenia materiału oraz dokonanie błędnej jego oceny poprzez nieuznanie, że pismo z dnia 15 grudnia 2014 r. oraz protokół odbioru lokalu użytkowego z dnia 1 grudnia 2014 r. stanowiły dorozumiane potrącenie wierzytelności między stronami oraz w związku z tym błędną ocenę dowodu z faktur dołączonych do zarzutów od nakazu zapłaty (...) oraz kosztów robocizny wynikających z protokołu odbioru lokalu użytkowego z dnia 1 grudnia 2014 r. oraz potwierdzonych w opinii biegłego (które to nakłady stanowiły nakłady konieczne)".

Tak sformułowany zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc nie może być oceniony jako prawidłowy.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc wymaga wykazania uchybienia przez Sąd zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego czy też niedokonaniu przez sąd wszechstronnego rozważenia sprawy, zaś zarzut błędnych ustaleń faktycznych nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego, ustalonego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów (m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 3 października 2012 r. I ACa 435/12 LEX nr 1235948).

Zarzut sformułowany przez egzaminowanego nie dotyczył oceny dowodów, ale oceny skutków prawnych jakie wynikają z treści wskazanych pism oraz charakteru oświadczeń w treści tych pism zawartych. Tym samym zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc podniesiony w sporządzonej przez zdającego apelacji nie zmierza do wykazania wadliwości dokonanej przez Sąd oceny dowodów i w konsekwencji - poczynionych w oparciu o tę ocenę ustaleń faktycznych, bowiem sam fakt sporządzenia pisma z dnia 15 grudnia 2014 r. oraz protokołu odbioru lokalu i ich treść są bezsporne.

Ocena, czy zawarte w tych dokumentach oświadczenia obejmują oświadczenie woli zmierzające do dokonania potrącenia, wymaga zaś podniesienia zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Sformułowany w apelacji zarzut odnosi się też do kwestii związanych z wysokością wierzytelności pozwanej, przy czym zdający zupełnie błędnie wskazuje, że poczynione przez pozwaną nakłady stanowiły nakłady konieczne, podnosząc w uzasadnieniu apelacji, że "były one niezbędne do prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w lokalu będącym przedmiotem najmu", co nie znajduje żadnego uzasadnienia w treści zadania egzaminacyjnego, skoro z treści zawartej przez strony umowy najmu wynika, że lokal był przydatny do umówionego użytku i nie wymagał napraw, zaś pozwana podjęła decyzję o podwyższeniu standardu jego wykończenia, zatem poniesione przez nią nakłady były ulepszeniami.

Błędnie został sformułowany zarzut naruszenia art. 499 kc, nie można bowiem uznać, że niezastosowanie przepisu prawa materialnego wpływa na "ustalony stan faktyczny". Niewątpliwie w stanie faktycznym będącym treścią zadania egzaminacyjnego zasadne było podniesienie zarzutów naruszenia art. 498 i 499 kc, jednak powinny być one poprzedzone zarzutami zmierzającymi do wykazania, że doszło do skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanej z wierzytelnością powoda objętą pozwem.

Zdający zaś, nie zawarł w swojej pracy najistotniejszych zarzutów procesowych, przede wszystkim zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc w zakresie oceny dowodu z zeznań świadka R. L. i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych co do faktu zatrzymania przez powoda poniesionych przez pozwaną nakładów oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 676 kc.

Obowiązkiem zdającego jako profesjonalnego pełnomocnika było więc przede wszystkim zakwestionowanie prawidłowości dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny dowodów będących podstawą ustaleń faktycznych, a następnie - zakwestionowanie prawidłowości poczynionych przez sąd ustaleń, prawidłowo sformułowanymi zarzutami naruszenia prawa procesowego i dopiero w dalszej kolejności podniesienie w tym zakresie należycie umotywowanych zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Brak zarzutów zmierzających do wykazania skuteczności dokonanego przez pozwaną potrącenia nie pozwala na uznanie za zasadne podniesionych w pracy zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa administracyjnego, Komisja Odwoławcza przypomniała stan faktyczny zadania egzaminacyjnego oraz na tle tego kazusu wskazała, że ta część egzaminu radcowskiego polegała na udzieleniu pomocy prawnej poprzez sporządzenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na decyzję organu odwoławczego, albowiem tylko takie rozwiązanie chroniło interes strony, reprezentowanej przez radcę prawnego. Wniesienie skargi było uzasadnione naruszeniem przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, naruszającej przepisy prawa materialnego.

Zdaniem Komisji Odwoławczej decyzja organu I instancji o nakazaniu doprowadzenia budynku mieszkalnego jednorodzinnego do stanu zgodnego z przepisami techniczno- budowlanymi naruszała przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego.

Zadaniem zdających było zauważenie następujących uchybień organów, a mianowicie:

1. naruszenie przez organ I instancji art. 40 § 2 oraz art. 10 § 1 a także art. 79 § 1 kpa, poprzez niedoręczenie pełnomocnikowi jednej ze stron zawiadomienia o dopuszczeniu dowodu z oględzin budynku oraz o terminie jego przeprowadzenia, przez co uniemożliwiono mu udział w tych oględzinach, co stanowiło zarazem naruszenie prawa strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w postaci składania wyjaśnień, co do przebiegu granicy, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania,

2. naruszenie przez organ I instancji przepisów o postępowaniu dowodowym, a mianowicie art. 77 § 1 kpa, poprzez zaniechanie zgromadzenia wszechstronnego materiału dowodowego sprawy, w postaci nieustalenia faktycznego przebiegu granicy pomiędzy działkami nr 116 i 117 oraz odległości całej ściany od granicy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie w postaci protokołu oględzin zawiera jedynie schematyczny rysunek bez naniesienia na nim odległości od granicy a także bez opisu, czy organ ustalał prawidłowy przebieg granicy na podstawie mapy geodezyjnej, a jeżeli tak to, na jakiej podstawie dokonał takiego ustalenia. Nadto powyższe naruszenia doprowadziły do złamania przez organ zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, w myśl, której organ prowadząc postępowanie stoi na straży praworządności i urzędu podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stany faktycznego,

3. naruszenie przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt. kpa, poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pomimo tego, że naruszała ona przepisy w takim stopniu, który nakazywał jej uchylenie,

4. naruszenie przez organ I instancji oraz przez organ odwoławczy prawa materialnego, a mianowicie art. 66 ust. 1 pkt. 3 ustawy - Prawo budowlane, poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie, albowiem ze sprawy nie wynika, aby ewentualne niezachowanie wymaganej odległości budynku od granicy było następstwem niewłaściwego jego użytkowania, a w takim razie właściwym przepisem prawa materialnego jest art. 51 ust. 1 pkt. 2 i 3 cyt. ustawy.

Komisja Odwoławcza stwierdziła, że skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, aby mogła uzyskać ocenę pozytywną powinna zawierać, co najmniej łącznie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, czyli wskazany wyżej zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane oraz zarzut naruszenia przepisów postepowania tj. art. 40 § 2 kpa polegającego na niezawiadomieniu pełnomocnika stron o dopuszczeniu dowodu z oględzin budynku. Zarzuty te powinny być prawidłowo skonstruowane, czyli powinny co najmniej zwięźle wskazywać istotę tego naruszenia prawa, oraz wpływ tego naruszenia na wynik postępowania. Skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego powinna była zawierać wniosek o uchylenie, co najmniej, zaskarżonej decyzji. Powinna być także poprawna formalnie.

Oparcie skargi wyłącznie na jednym zarzucie, czyli naruszenia prawa postępowania lub prawa materialnego postępowania, nie może być wystarczające na pozytywną ocenę z tej części egzaminu radcowskiego. Naruszenie przepisów prawa materialnego nie jest następstwem naruszenia przepisów postępowania, bo gdyby nawet organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, to i tak zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt. 3 ustawy - Prawo budowlane, było błędne. Z kolei naruszenie prawa postępowania było tego rodzaju, że nawet zastosowanie właściwej normy materialno-prawnej, w postaci art. 51 ust. 1 pkt. 2 i 3 cyt. ustawy, nie mogłoby zmienić oceny, że zaskarżona decyzja jest obarczona błędami nakazującymi jej uchylenie. Z tych względów dopiero skarga zawierająca, co najmniej te dwa zarzuty uzasadnia ocenę, że zdający jest wystarczająco przygotowany do prawidłowego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja Odwoławcza stwierdziła, że zarzuty zdającego podniesione w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew zarzutowi odwołania, ocena sporządzonego przez zdającego rozwiązania z tej części egzaminu radcowskiego, czyli skargi, została dokonana przez egzaminatorów prawidłowo i właściwie. W szczególności ocenili oni adekwatnie i sprawiedliwie rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego, uwzględniając przy tym, jak to zadanie powinno być prawidłowo rozwiązane.

Egzaminatorzy trafnie stwierdzili, że egzaminowany uchybił art. 46 § 1 pkt 1 ppsa nie wskazując uczestnika postępowania, w następstwie czego do skargi załączona została zbyt mała ilość jej odpisów. Pozostałe elementy, wymagane zgodnie z art. 46 i art. 57 ppsa zostały w skardze zawarte. Ponieważ brak oznaczenia uczestnika postępowania i brak dla niego odpisu skargi jest usuwalnym brakiem formalnym skargi, zatem ostatecznie nie dyskwalifikuje skargi, ale obniża jej jakość.

Następnie Komisja Odwoławcza wskazała, iż na tle braków formalnych skargi, także jej zawartości merytoryczna nie jawi się jako dostateczna. W skardze zdający podniósł jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dostrzeżono wyłącznie naruszenie art. 40 § 2 kpa w zw. z art. 79 § 1 kpa i art. 10 § 1 kpa oraz art. 80 kpa. Nie dostrzeżono natomiast naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 66 ust 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane. Nie zwrócono uwagi na naruszenie art. 7, 77 § 1 i 138 § 1 pkt 1 kpa. Skarga nie zawierała podstawy prawnej wniosku o uchylenie decyzji organu I instancji (art. 135 ppsa) i wniosku o koszty postępowania (art. 200 ppsa).

Zdaniem Komisji Odwoławczej oparcie skargi wyłącznie na jednym zarzucie, czyli naruszenia przepisów postępowania, nie może być wystarczające do wydania oceny pozytywnej z tej części egzaminu radcowskiego. Naruszenie przepisów prawa materialnego nie jest bowiem następstwem naruszenia przepisów prawa postępowania, bo gdyby nawet organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, to i tak zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo budowlane, było błędne. Z kolei naruszenie przepisów postępowania było tego rodzaju, że nawet zastosowanie właściwej normy materialno-prawnej, w postaci art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 cyt. ustawy, nie mogłoby zmienić oceny, że zaskarżona decyzja jest obarczona błędami nakazującymi jej uchylenie. Z tych względów dopiero skarga zawierająca, co najmniej te dwa zarzuty uzasadnia tezę, że zdający jest wystarczająco przygotowany do prawidłowego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Taka właśnie sytuacja zachodzi przy ocenie pracy zdającego, gdyż praca zawiera, z wyżej wskazanych zasadniczych zarzutów, tylko jeden.

W ocenie Komisji Odwoławczej zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania, nie jest prawidłowym rozwiązaniem zadania. Wskazuje ona, że z punktu widzenia celu egzaminu radcowskiego, którym jest sprawdzenie przygotowania do samodzielnego i prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, poprawnym rozwiązaniem zadania jest rozwiązanie wskazujące na istotne błędy popełnione przez organy w toku postępowania. Z tego punktu widzenia, nie jest poprawnym rozwiązaniem takie rozwiązanie (skarga), które nie wskazuje wszystkich istotnych błędów organów, chociażby taka skarga, jak sporządzona przez zdającego byłaby skuteczna, także z uwagi na treść art. 134 ppsa. Chodzi, bowiem o to, aby zdający wykazał, że umie wychwycić błędy popełnione przez organ, nie wszystkie, ale już na pewno te istotne, wykazał się umiejętnością postawienia prawidłowych zarzutów, wskazał, w miarę precyzyjnie naruszone przepisy, oraz umiał uzasadnić, dlaczego zdecydował się na takie zarzuty.

Tego w pracy zdającego zabrakło w stopniu koniecznym do uzyskania oceny dostatecznej. W tym zakresie oceny niedostateczne postawione przez egzaminatorów są zdaniem Komisji Odwoławczej adekwatne do wartości merytorycznej pracy i są właściwie uzasadnione.

Komisja Odwoławcza stwierdziła, że częściowa poprawność formalna skargi oraz trafne zarzuty zdającego wskazujące na naruszenie art. 10 § 1 i art. 40 § 2 kpa, nie są wystarczające, aby rozwiązanie zadania mogło zasłużyć na ocenę dostateczną.

W tym świetle zarzuty zdającego zawarte w odwołaniu a odnoszące się do czwartej części egzaminu, nie mogą być uznane za uzasadnione, gdyż wbrew twierdzeniu zdającego zaproponowane przez niego rozwiązanie zadania nie jest rozwiązaniem prawidłowym, zaś okoliczność, że sporządzona przez niego skarga mogłaby mieć wpływ na uchylenie przez sąd zaskarżonych decyzji, nie może mieć przesądzającego wpływu, w świetle celu tego egzaminu, gdyż jak wyżej wywiedziono celem egzaminu jest wykazanie się przez zdającego wiedzą, a nie tylko sporządzenie skargi, która wywołałaby swój skutek, nie tylko z powodu dojrzałej prawniczo argumentacji, ale również z uwagi na treść art. 134 ppsa. 

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja Odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części.

Reasumując, Komisja Odwoławcza wskazała, że skoro ostatecznie skarżący otrzymał oceny niedostateczne z zadania z zakresu prawa cywilnego i prawa administracyjnego, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie, bowiem z art. 366 ust. 1 ustawy, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Na wskazane wyżej rozstrzygnięcie pismem z dnia [...] listopada 2016 r. egzaminowany złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w K. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Zaskarżonej uchwale zarzucił mające wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w związku z art. 368 ust. 12 urp poprzez niewszechstronne i niewyczerpujące rozpatrzenie całości materiału dowodowego jak również zarzutów objętych odwołaniem od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia i wskutek tego błędne przyjęcie, iż zachodzą podstawy do wystawienia oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego, obejmującej zadanie z zakresu prawa cywilnego w sytuacji, gdy zarzuty apelacji podniesione przez zdającego w trakcie egzaminu radcowskiego były w przeważającej mierze zasadne i prawidłowo ujęte oraz uwzględniały one słuszny interes reprezentowanej strony;

2. art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa w związku z art. 368 ust. 12 urp poprzez niewszechstronne i niewyczerpujące rozpatrzenie całości materiału dowodowego jak również zarzutów objętych odwołaniem od uchwały komisji I stopnia i wskutek tego:

- błędne przyjęcie iż sporządzona przez skarżącego apelacja nie jest zgodna z interesem reprezentowanej strony, podczas gdy w apelacji tej o interes klienta zadbano w sposób należyty, bowiem biorąc pod uwagę podniesione zarzuty, apelacja okazałaby się skuteczna, a jedyną negatywną konsekwencją wniesienia jej w kształcie przyjętym przez skarżącego, mogłoby być narażenie klienta na ewentualne obciążenie częścią kosztów postępowania;

- błędnie przyjęto, że niewskazanie przez skarżącego w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia jest zabiegiem błędnym, podczas gdy jak wynika z orzecznictwa i doktryny - obowiązek podania wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia nie powstaje, gdy przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna, a wartość przedmiotu zaskarżenia jest oznaczona przez zakres zaskarżenia;

- błędnie przyjęto, iż skarżący niesłusznie zarzucił Sądowi I instancji, iż ten nie rozpoznał istoty sprawy, a w konsekwencji skarżący miał błędnie sformułować wniosek końcowy apelacji, podczas gdy jak wynika z orzecznictwa nierozpoznanie przez Sąd I instancji zarzutu potrącenia stanowi nierozpoznanie istoty sprawy, a w tej sytuacji we wniosku końcowym należy żądać uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

- błędnie przyjęto, że niepodjęcie przez skarżącego rozważań - w treści sporządzonej przez niego apelacji - dotyczących ulepszeń lokalu i w konsekwencji niepodniesienie zarzutu obrazy prawa materialnego, a to art. 676 kc dyskwalifikuje sporządzony przez odwołującego środek odwoławczy, podczas gdy jak wynika z orzecznictwa - Sąd apelacyjny związany jest jedynie zarzutami prawa procesowego, nie jest natomiast związany podniesionymi przez apelującego zarzutami prawa materialnego, a nadto nie jest także związany wnioskami apelacji;

- błędnie przyjęto, że niepodniesienie przez skarżącego w treści apelacji zarzutu procesowego, a to art. 233 § 1 kpc w zakresie dowolnej i błędnej oceny zeznań świadków i stron miało znaczenie, w sytuacji gdy odwołujący przyjął odmienną od proponowanej w opisie istotnych zagadnień taktykę procesową, zmierzającą do uchylenia wyroku i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, zaś w takiej sytuacji podnoszenie zarzutów procesowych w oparciu o art. 233 § 1 kpc było zabiegiem zbędnym;

- błędne przyjęcie, iż zarzuty apelacji oraz będące ich konsekwencją wnioski końcowe są nieprawidłowe, podczas gdy przyjęte przez skarżącego rozwiązanie jest w przeważającej części zgodne z Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z prawa cywilnego egzamin radcowski;

3. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 kpa poprzez pominięcie przez organ rozpatrujący odwołanie pozytywnych aspektów przyjętego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, w szczególności z pominięciem faktu, że skarżący dopełnił wszelkich wymagań formalnych, a wniesienie apelacji w takiej postaci jak zaproponowana przez odwołującego - w świetle dorobku judykatury i doktryny - winno skutkować wzruszeniem wyroku Sądu I instancji;

4. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w związku z art. 368 ust. 12 urp poprzez niewszechstronne i niewyczerpujące rozpatrzenie całości materiału dowodowego jak również zarzutów do uchwały komisji I stopnia i wskutek tego:

- błędne przyjęcie, iż zachodzą podstawy do wystawienia oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego, obejmującej zadanie z zakresu prawa administracyjnego w sytuacji, gdy wniesiona do sądu administracyjnego skarga byłaby skuteczna i w konsekwencji prowadziłaby do uchylenia decyzji obu organów, wskutek podniesienia przez skarżącego prawidłowych zarzutów proceduralnych korespondujących ze sporządzonymi wnioskami skargi;

- błędne przyjęcie, iż sporządzonej skargi nie można oceniać pozytywnie, a także niezasadne przyjęcie, że nie spełnia ona minimalnych wymogów stawianych tego typu pracy, podczas gdy sporządzona przez odwołującego skarga jest w przeważającej części zgodna z Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z prawa administracyjnego;

5. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego jak i zarzutów objętych odwołaniem od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia z zakresu prawa administracyjnego z pominięciem pozytywnych aspektów przyjętego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, ze wskazaniem, że skarżący w sporządzonej skardze nie podniósł zarzutu naruszania przepisów prawa materialnego, z jedoczesnym brakiem uwzględnienia okoliczności, iż prawidłowo oraz zasadnie w skardze podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, a to naruszenia art. 10, art. 40 § 2, art. 79, art. 81 kpa, które w powiązaniu z trafnymi wnioskami determinują skuteczność wniesionej skargi i jako właściwie sformułowane prowadzą do uchylania decyzji obu organów;

6. art. 7, 77 § 1 oraz 80 kpa w związku z art. 36(8) ust. 12 urp poprzez błędne przyjęcie, iż uzasadnienie skargi sporządzone przez skarżącego budzi zastrzeżenia przede wszystkim z uwagi na rozkład proporcji pomiędzy opisem stanu faktycznego a analizą prawną naruszeń ze wskazaniem na "skromny" charakter skargi, podczas gdy skarżący spełnił wymogi formalne skargi, należycie sformułował zarzuty, wskazał poprawne wnioski o uchylnie decyzji obu organów, wystąpił o przeprowadzenie rozprawy, a w sporządzonym uzasadnieniu przybliżył zarzuty stawiane decyzji organu administracji, popierając je poglądami judykatury, co przy uwzględnieniu Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z prawa administracyjnego winno uznać się za zmierzające do realizacji celu wnoszonej skargi, a to uchylenia decyzji obu organów, a tym samym urzeczywistnienia interesu reprezentowanej strony,

7. art. 107 § 3 kpa poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, polegające na nie odniesieniu się w sposób wyczerpujący do zarzutów objętych odwołaniem skarżącego w zakresie dotyczącym tak egzaminu z prawa cywilnego jak i administracyjnego;

naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a to:

1. art. 36(4) ust. 1 w zw. z art. 36(5) ust. 2 urp poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i ustalenie oceny cząstkowej pracy z zakresu prawa cywilnego jak również z egzaminu z prawa administracyjnego z pomięciem przewidzianych w ustawie kryteriów - zachowania wymogów formalnych, właściwie zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu zgodnie z interesem reprezentowanej strony;

2. naruszenie art. 36(4) ust. 10 w związku z art. 36(5) ust. 2 urp poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie wskazanej w ustawie pięciostopniowej skali ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie kryteriów oceny prac egzaminacyjnych zarówno w zakresie dotyczącym egzaminu z prawa cywilnego jak i administracyjnego;

3. art. 36(4) ust. 1 urp poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wystawieniu oceny niedostatecznej z egzaminu radcowskiego zarówno z prawa cywilnego jak i administracyjnego, pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu z tych części egzaminu radcowskiego, potwierdzającej posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wydanej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 poz.233).

Zgodnie art. 364 ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 366 urp).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 urp). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 urp).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu kpa, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 urp Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2013 poz. 1209 ze zm.).

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający prace skarżącego zarówno z prawa cywilnego jak i z prawa administracyjnego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne, w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

Z art. 365 ust. 2 urp wynika ponadto, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują dwaj egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego.

W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 365 ust. 2 oraz 364 ust. 10 ustawy o radcach skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

Tytułem wyjaśnienie należy dodać, na co wskazano już we wstępie uzasadnienia wyroku, że Sąd nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, która ocenia pracę skarżącego. Zadaniem Sądu jest kontrola prawidłowości prowadzonego postępowania i wydanego rozstrzygnięcia w świetle obowiązującego stanu prawnego, w tym czy ocena dokonana przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nie ma cech dowolności, uwzględniając kryteria z art. 365 ust. 2 urp, wytyczające merytoryczne granice oceny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl).

Analiza pracy egzaminacyjnej skarżącego oraz uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, pozwala stwierdzić, że Komisja Egzaminacyjna, oceniając ponownie pracę skarżącego nie wykroczyła poza granice określone w przywołanym przepisie. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącego, zgodną z opiniami dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe niedostateczne. W uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy skarżącego, jak również błędy w niej zawarte, których charakter przesądził o ocenie niedostatecznej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia słusznie podniosła za egzaminatorami, że praca egzaminowanego w zakresie prawa cywilnego, z uwagi na błędny zakres zaskarżenia, będący wynikiem wadliwej oceny charakteru dokonanych przez pozwaną nakładów, brak wskazanych zarzutów – przede wszystkim zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc w zakresie oceny dowodu z zeznań świadka R. L. i zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych co do faktu zatrzymania przez powoda poniesionych przez pozwaną nakładów oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 676 kc, a w szczególności zarzutów naruszenia prawa procesowego odniesionych do okoliczności faktycznych istotnych dla oceny zasadności podniesionego przez pozwaną zarzutu potrącenia, wadliwość sformułowanych zarzutów zarówno w zakresie prawa procesowego, jak i prawa materialnego, niezgodny z interesem reprezentowanej strony wniosek apelacji, nie zasługuje na ocenę pozytywną.

Zasadnie również Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że zarzuty skarżącego podniesione w odwołaniu a dotyczące zadania z zakresu prawa administracyjnego nie zasługują na uwzględnienie. Zaproponowane bowiem przez zdającego rozwiązanie zadania z prawa administracyjnego nie jest prawidłowe wobec czego podzielić należy ocenę dokonaną przez egzaminatorów. Trafnie egzaminatorzy podnieśli, że zdający uchybił art. 46 § 1 pkt 1 ppsa nie wskazując uczestnika postępowania w następstwie czego do skargi została załączona zbyt mała ilość jej odpisów. Odnosząc się natomiast do zawartości merytorycznej sporządzonej przez zdającego skargi, to Sąd podzielił ocenę Komisji Egzaminacyjnej, iż w skardze zdający podniósł jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania – tj. art. 40 § 2 kpa w zw. z art. 79 § 1 kpa i art. 10 § 1 kpa oraz art. 80 kpa. Skarżący nie dostrzegł natomiast naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 66 ust. 3 ustawy Prawo budowlane oraz nie zwrócił uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Skarżący nie wskazał również podstawy wniosku o uchylenie decyzji organu I instancji (art. 135 ppsa) i wniosku o koszty postępowania (art. 200 ppsa).

Powyższe, zdaniem Sądu, powoduje, iż sporządzona przez skarżącego praca egzaminacyjna z zakresu prawa administracyjnego słusznie nie została oceniona na ocenę pozytywną. Sąd nie podzielił zdania skarżącego, iż to, że sporządzona przez niego skarga mogłaby mieć wpływ na uchylenie przez sąd zaskarżonych decyzji, powinna doprowadzić do wystawienia oceny pozytywnej. Podnieś należy w tym miejscu, iż celem egzaminu zawodowego jakim jest egzamin radcowski jest sprawdzenie przygotowania do samodzielnego i prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a nie tylko ustalenie, że sporządzona przez skarżącego na egzaminie skarga mogłaby mieć wpływ na uchylenie przez sąd zaskarżonych decyzji.

Za niezasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Komisja Odwoławcza w sposób staranny i wnikliwy zbadała wszystkie istotne okoliczności sprawy. Należy w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 2333/11, zgodnie z którym nie narusza normy art. 107 § 3 kpa nie odniesienie się do wszystkich argumentów odwołania, jeżeli wskazane i objaśnione przez organ w uzasadnieniu decyzji okoliczności przesądzają o trafności decyzji.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie Komisja Odwoławcza uczyniła zadość obowiązkowi przedstawienia wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia uchwały, realizując tym samym dyspozycję art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w związku z art. 140 kpa w związku z art. 368 urp.

Wbrew stanowisku skarżącego, z uzasadnienia zaskarżonej do Sądu uchwały w pełni wynika, dlaczego z zadań z prawa cywilnego i administracyjnego skarżący otrzymał oceny niedostateczne. Zaskarżona uchwała zawiera dokładne wskazania mankamentów prac ze wskazanych wyżej dziedzin prawa. Opisane wyżej uchybienia pracy egzaminowanego dostrzeżone przez obie Komisje egzaminacyjne uniemożliwiły wystawienie ocen pozytywnych.

Porównanie obu podjętych w sprawie uchwał wskazuje, że wydając uchwałę na skutek odwołania, organ dokonał ponownej całościowej analizy zakwestionowanej przez skarżącego ocen jego prac z egzaminu z prawa cywilnego i prawa administracyjnego. W szczególności przedstawiona argumentacja prawna jest jej integralną częścią i stanowi szczegółowe odniesienie do przedstawionych przez egzaminowanego zarzutów. Uzasadnienie prawne – zgodnie z art. 107 § 3 kpa, wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i zawiera wyjaśnienie dlaczego te przepisy mają zastosowanie. Powyższe świadczy o tym, że w przedmiotowym postępowaniu zachowana została zasada dwuinstancyjności postepowania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, należy również podzielić argumentację Komisji Odwoławczej, co do istotnych stwierdzeń dokonanej oceny pracy egzaminacyjnej. Wnioski Komisji II Stopnia (pokrywające się w istocie z wnioskami egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej) zostały bowiem wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Innymi słowy, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie postepowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu – na mocy art. 151 ppsa skargę należało oddalić.