Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi H.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 rok od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

H.B., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 500 zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ww. opłaty. W nadesłanym formularzu oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z uwagi na wiek (89 lat) boryka się z wieloma problemami zdrowotnymi. Jest właścicielką mieszkania poł. w [...], w którym mieszka, oraz domu jednorodzinnego poł. w [...], zamieszkałego przez wnuka. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności czy innych wartościowych rzeczy. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.800 zł miesięcznie, które w całości przeznacza na czynsz, media, koszty leczenia oraz pozostałe koszty utrzymania.

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, pismem z dnia [...] września 2022 r. wezwano ją do przedłożenia w terminie 7 dni dodatkowych dokumentów i informacji:

-dokumentów potwierdzających wysokość świadczenia emerytalnego (decyzja, przekaz pocztowy lub bankowy, itp.),

-wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i lokat skarżącej, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje, za ostatnie trzy miesiące,

-dokumentów potwierdzających wysokość opłat za mieszkanie poł. w [...] oraz za dom poł. w [...] za ostatnie trzy miesiące (rozliczenie opłat, zaświadczenie, dowody uiszczenia opłat, itp.) wraz ze wskazaniem, kto ponosi ww. koszty,

-oświadczenia o kosztach utrzymania skarżącej, z wyszczególnieniem kwot przeznaczanych na konkretne cele (w tym m.in. leczenie, zakup żywności i odzieży, ubezpieczenie, telefon, itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz źródeł ich finansowania,

-informacji, czy skarżąca korzysta z pomocy finansowej czy rzeczowej ze strony państwa lub osób trzecich (np. rodziny), jeśli tak, to należy wykazać ich źródło, rodzaj, formę i wysokość za ostatnie trzy miesiące oraz sposób wypłaty środków (m.in. zaświadczenia, umowy darowizny, oświadczenia darczyńców).

Zarządzeniem z dnia 20 września 2022 r., stosownie do wniosku pełnomocnika skarżącej z [...] września 2022 r., Referendarz sądowy przedłużył termin do złożenia ww. dokumentów i oświadczeń do dnia 7 października 2022 r.

Pismem z [...] października 2022 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał kopię potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego skarżącej na lipiec 2022r. w kwocie 2.105,77 zł. Jednocześnie pełnomocnik poinformował, że skarżąca obecnie nie posiada rachunków bankowych, a opłaty za utrzymanie domu ponosi jej wnuk, który aktualnie tam mieszka. Skarżąca korzysta ze wsparcia finansowego swoich synów w kwotach nieregularnych, w zależności od potrzeb. Miesięczne koszty utrzymania skarżącej wynoszą: koszty utrzymania mieszkania i telefon ok. 1.000 zł, zakup żywności i odzieży ok. 600 zł, koszty leczenia 500-700 zł miesięcznie.

Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4).

Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To wnioskodawca powinien zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd/referendarza sądowego o zasadności przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim, przedłożone dokumenty nie mogą budzić wątpliwości. Powinien z nich wynikać wszechstronny i wiarygodny obraz sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. W postanowieniu z dnia 21 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 118/16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu/referendarza sądowego, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09, z 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09). Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.

W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżąca, pomimo skutecznego doręczenia jej wezwania z 16 września 2022 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, w trybie art. 255 P.p.s.a., a następnie przedłużenia tego terminu do dnia 7 października 2022r., zgodnie z wnioskiem strony, nie uczyniła w pełni zadość ww. zobowiązaniu. Z kolei, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i piśmie z [...] października 2022 r. nie są wystarczające do oceny rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, bowiem dane w nich zawarte są niepełne i budzą wątpliwości.

Zauważyć należy, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.100 zł, co udokumentował przedłożony przekaz pocztowy, którą w całości przeznacza na sfinansowanie kosztów utrzymania mieszkania, wyżywienia i leczenia.

Niestety, wbrew wezwaniu, skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów potwierdzających wydatki na utrzymanie mieszkania, w którym skarżąca mieszka; zgodnie bowiem z oświadczeniem skarżącej, koszty utrzymania domu ponosi jej wnuk. Nie wskazała nawet jaki rodzaj i wysokość wydatków obejmują "koszty utrzymania mieszkania". W piśmie z dnia [...] października 2022 r. oświadczyła jedynie, że koszty utrzymania mieszkania i telefon wynoszą około 1.000 zł miesięcznie.

Pomimo wyraźnego wskazania w wezwaniu skarżąca nie wykazała ponadto w żaden sposób formy, rodzaju, a przede wszystkim wysokości pomocy otrzymywanej od synów w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie ujawniła również danych tych osób, co w rezultacie nie pozwala na dokonanie oceny ich sytuacji finansowej, jak i ich możliwości udzielania wsparcia. W postanowieniu z 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12 NSA wskazał "Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa".

W konsekwencji braku powyższych dokumentów i oświadczeń, analiza i rzetelna ocena sytuacji finansowej oraz aktualnych możliwości płatniczych skarżącej okazała się niemożliwa. To zaś z kolei uniemożliwia ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie, w tym również przy wsparciu najbliższej rodziny, poniesienie przez stronę kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jej utrzymania.

Niezależnie od powyższego zauważyć nadto należy, że skarżąca jest właścicielką mieszkania, w którym, według oświadczenia, mieszka, oraz domu jednorodzinnego. Tymczasem, jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, właściciela nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu jej podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie sposób uznać za osobę ubogą, gdyż posiada ona wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienia NSA z 19 maja 2005 r. sygn. akt II FZ 211/05, z 4 listopada 2015 r. sygn. akt I OZ 1444/15). Majątek taki bowiem może i powinien być źródłem pozyskania dodatkowych środków finansowych, w drodze jego zbycia, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (postanowienie NSA z 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Posiadanie przez stronę majątku, w szczególności nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.