Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 23 września 2009 r. sygn. akt III SA/Po 76/09 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P.; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt III SA/po 76/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie należności z tytułu składek oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., Inspektorat w P. działając - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1 - 4, art. 30 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 z późniejszymi zmianami dalej zwanej ustawą o s.u.s.) - odmówił M. M. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...] zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w kwocie [...] zł oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie [...] zł.

M. M. złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 3, art. 105 § 1, art. 140, art. 65 § 1 kpa w zw. z art. 123 ustawy o s.u.s., umorzył postępowanie o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości oraz przekazał sprawę w celu uzupełnienia decyzji z dnia [...] maja 2008 r. o rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu Prezes ZUS wskazał, iż organ rozstrzygnął sprawę jedynie w stosunku do części zadłużenia figurującego na koncie M. M., nie orzekając w przedmiocie możliwości umorzenia odsetek od składek nieopłaconych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu wniosła na powyższą decyzję M. M. zarzucając, że decyzja jest krzywdząca.

Wyrokiem z dnia 23 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzja z dnia [...] grudnia 2008 r. wydana została przez Prezesa ZUS, zatem przez niewłaściwy organ.

Stosownie do art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 powołanego przepisu, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu i powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 691/08, wyrok NSA z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 340/06). Ze zwrotu "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o s.u.s. Prezes Zakładu podpisuje decyzje wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ zgodnie z art. 77 ust. 1 ustawy o s.u.s. reprezentuje Zakład na zewnątrz.

Zdaniem sądu pierwszej instancji, w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r. jako organ, który wydał decyzję, został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organem wydającym decyzję z dnia [...] maja 2008 roku był natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To, że Prezes Zakładu wydał decyzję, od której wniesiono skargę wynika nie tylko z nagłówka tej decyzji, ale i z treści jej uzasadnienia. Prezes ZUS po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] czerwca 2008 r. wydał w trybie art. 138 § 1 pkt. 3 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego, uznając, iż nie był organem uprawnionym do rozstrzygnięcia sprawy nierozpatrzonej przez organ I instancji w zakresie wnioskowanym przez stronę i wskazując to jako przyczynę umorzenia postępowania. Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż Prezes Zakładu nie był w ogóle uprawniony do rozpoznania wniosku strony skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaskarżona decyzja została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi wadę z art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Zakładu, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto organ wniósł o rozważenie, na podstawie art. 187 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002r., poz. 1270 z późn. zm. dalej zwana p.p.s.a.), zasadności przedstawienia składowi 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego polegającego na wskazaniu organu uprawnionego do wydawania decyzji na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. wobec rozbieżności orzecznictwa w tej materii.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 83 ust 4 ustawy o s.u.s. poprzez błędną wykładnię tego przepisu, w wyniku czego Sąd bezzasadnie uznał, że zaskarżoną decyzję wydał nieuprawniony organ w sytuacji, gdy zaskarżoną decyzję wydał organ uprawniony i właściwy, wskazany jako taki w powołanym przepisie. Zdaniem organu, opisane uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art.174 p.1 p.p.s.a.)

2. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z 83 ust 4 ustawy o s.u.s. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzję wydał uprawniony i właściwy organ, a wobec tego skarga powinna być rozpoznana merytorycznie (art.174 p.2 p.p.s.a.).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator zakwestionował stanowisko Sądu pierwszej instancji o utrwalonym orzecznictwie NSA w kwestii właściwości Zakładu do rozpatrzenia sprawy w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. i wskazał przykłady orzeczeń na poparcie stanowiska, iż organem właściwym jest Prezes Zakładu. Kasator przyznał, że uzasadnienia cytowanych orzeczeń nie odnosiły się bezpośrednio do problemu właściwości organu, niemniej przedmiotem postępowania w tych sprawach była decyzja wydana przez Prezesa Zakładu, a jednak nie stwierdzono jej nieważności. Organ powołał też liczne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych uznające, iż organem, który rozpoznaje ponownie sprawę umorzenia należności z tytułu składek jest Prezes ZUS.

Kasator wskazał, że w świetle art. 66-79a ustawy o s.u.s. regulujących ustrój, zadania i kompetencje Zakładu, Zakład jest jednostką organizacyjną (osobą prawną), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust.4 ustawy o s.u.s.). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. Zakład wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4 ustawy o s.u.s.). W tym kontekście Prezes Zakładu na pewno nie jest organem administracji, a tylko organem osoby prawnej, czyli Zakładu.

Kasator wskazał, że z woli ustawodawcy na mocy szczególnych przepisów prawa, te zasadniczo wewnętrzne organy osoby prawnej mogą być w konkretnych sprawach wyposażone w kompetencje organu administracji. Takim przykładem może być art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity z 2005 r.; Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), z mocy którego organ wewnętrzny osoby prawnej, jakim jest dyrektor oddziału ZUS, jest organem egzekucyjnym pierwszej instancji ze wszelkimi tego konsekwencjami: organ ten może wydawać decyzje w postępowaniu egzekucyjnym, jako organ administracji i to jako dyrektor oddziału Zakładu, a nie jako Zakład. Podobnie jest w rozpoznawanej sprawie: Prezes Zakładu, jako organ wewnętrzny osoby prawnej, jednocześnie z mocy art. 83 ust 4 ustawy o s.u.s. został wyposażony w kompetencje quasi organu drugiej instancji w konkretnie wyznaczonych sprawach, tj. w sprawach rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Interpretacja przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. zaprezentowana w zaskarżonym wyroku, w myśl którego Prezes Zakładu jest tylko adresatem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie jest przekonywująca. Jeśli bowiem ustawodawca chciałby, aby wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy był rozpoznawany przez ten sam organ, tj. Zakład, mógł w tym przepisie w ogóle pominąć osobę Prezesa. Wówczas przepis ten mógłby brzmieć "Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.". Wskazywanie Prezesa Zakładu tylko jako adresata wniosku nie jest uzasadnione, albowiem poza wyjątkiem art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. i art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. nr 153 z 2009r. poz. 1227), decyzje wydaje organ w postaci Zakładu, w którego imieniu może działać tylko Prezes, jako jedyny do tego uprawniony organ wewnętrzny osoby prawnej (art. 73 ustawy o s.u.s.), a inne osoby w imieniu Zakładu mogą wydawać decyzje wyłącznie z upoważnienia Prezesa Zakładu. W tej sytuacji czynienie Prezesa Zakładu tylko adresatem wniosku, bez kompetencji organu drugiej instancji, mija się z celem, albowiem w takiej sytuacji zawsze będzie działał Zakład, a Prezes jako jedyny organ wewnętrzny zarządzający i tak może reprezentować Zakład i wpływać na każdą decyzję Zakładu. Zależy to tylko od wewnętrznej organizacji organu administracji, jakim jest Zakład.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi.

Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, choć nie do końca Naczelny Sąd Administracyjny podziela wywody organu zawarte w jej uzasadnieniu

Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, przed jakim organem administracji publicznej toczy się sprawa o umorzenie należności z tytułu składek, rozpatrywana ponownie po decyzji wydanej przez Zakład, a mianowicie czy nadal przed Zakładem, czy też przed Prezesem Zakładu.

Wynikająca stąd wątpliwość jest w dużej mierze spowodowana nie dość precyzyjnym sformułowaniem art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., który na wstępie wskazuje, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy kieruje się do Prezesa Zakładu, co może sugerować, iż to Prezes Zakładu, a nie Zakład, jest organem uprawnionym do rozpatrzenia takiego wniosku.

W świetle przepisów prawa i utrwalonego orzecznictwa (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. II GSK 225/06, z dnia 20 marca 2007 r. II GSK 348/06, z dnia 17 maja 2007 r. II GSK 346/06, z dnia 29 maja 2007 r. II GSK 340/06, z dnia 13 kwietnia 2007 r. II GSK 373/06, z dnia 27 sierpnia 2009 r. II GSK 13/09) organem, przed którym toczy się postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek, wywołane wnioskiem strony złożonym w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., jest nadal Zakład, nie zaś Prezes Zakładu. Przyjęcie powyższego stanowiska, które podziela skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, znajduje uzasadnienie z następujących powodów.

Zgodnie z art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Art. 83 ustawy o s.u.s. reguluje różne procedury zaskarżania decyzji wydanych przez Zakład. Art.83 ust. 2 ustawy o s.u.s. ustanawia zasadę, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu (chodzi o sąd powszechny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych). Art.83 ust.6 i 7 ustawy o s.u.s. precyzuje procedurę prowadzącą do kontroli decyzji Zakładu przez sąd powszechny.

Zgodnie natomiast z art.83 ust.4 ustawy o s.u.s. w sprawach w nim wymienionych odwołanie do sądu (powszechnego) nie przysługuje. Są to sprawy dotyczące przyznania "świadczeń w drodze wyjątku" oraz sprawy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W tych sprawach odwołanie do sądu nie przysługuje. Przysługuje natomiast prawo wniesienia do Prezesa Zakładu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra przy odpowiednim zastosowaniu przepisów k.p.a. dotyczących odwołań od decyzji. W tej sytuacji wykładnia art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. powinna być zgodna z treścią art. 127 § 3 k.p.a., który normuje problematykę decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra.

Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Istotną cechą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest jego niedewolutywność. Wniesienie tego środka nie powoduje skutku w postaci przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, lecz powierza ją ponownie temu samemu organowi (G. Łaszczyca, Komentarz do art. 127 Kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II., LEX, 2007, wyd. II).

Przyjmując wykładnię przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., będącą w zgodzie z treścią art. 127 § 3 k.p.a., uznać należy, że do rozpoznania sprawy w trybie ponownego jej rozpatrzenia właściwy jest ten sam organ, który rozpoznawał ją po raz pierwszy.

Jest niesporne, że sprawy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek rozpoznaje po raz pierwszy Zakład, a nie Prezes Zakładu. Zwrócić należy uwagę, że przepis art. 73 ust. 3 ustawy o s.u.s., określający zakres kompetencji Prezesa Zakładu, jak i żaden inny przepis tej ustawy, nie zawiera regulacji, uprawniających Prezesa ZUS do wydawania decyzji w sprawach indywidualnych, poza jednym tylko przypadkiem określonym w art.73 ust.3 p.6 ustawy tj. wydawania decyzji w sprawach przyznawania "świadczeń w drodze wyjątku". Zatem, sprawy dotyczące przyznania "świadczeń w drodze wyjątku" należą do kompetencji Prezesa Zakładu i to on rozpoznaje je po raz pierwszy.

Już z tego uregulowania wynika, że sprawę o umorzenie należności z tytułu składek, które po raz pierwszy rozpoznaje Zakład, ponownie rozpoznaje także Zakład, zaś sprawę o przyznanie "świadczeń w drodze wyjątku" rozpoznaje po raz pierwszy Prezes Zakładu i on także rozpoznaje ją ponownie.

Za takim stanowiskiem przemawiają również przepisy regulujące ustrój i strukturę Zakładu. Zgodnie z art.72 ustawy o s.u.s. Prezes Zakładu jest organem Zakładu, zaś zgodnie z art. 73 ust.1 ustawy o s.u.s., Prezes Zakładu, jako jego organ, kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Zgodnie z art.83 ust.1 ustawy o s.u.s. zasadą jest, że Zakład wydaje decyzje w sprawach indywidualnych. Na zasadzie wyjątku, zgodnie z art.73 ust.3 p.6 ustawy o s.u.s. oraz na podstawie art. 83 ust.1 cytowanej wyżej ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do zakresu działania Prezesa Zakładu należy przyznawanie "świadczeń w drodze wyjątku". W tym wyjątkowym przypadku Prezes ZUS występuje jako organ administracji publicznej, na co dodatkowo wskazuje przepis § 2 ust. 1 Statutu Zakładu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 28 z 2008r. poz. 164). Uzasadnieniem takiej regulacji jest odmienne źródło finansowania "świadczeń w drodze wyjątku", którym to źródłem, zgodnie z art. 84 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest budżet państwa, nie zaś Fundusz, którego dysponentem jest zgodnie z art. 51 ust. 2 ustawy o s.u.s. Zakład, a nie Prezes Zakładu.

Mając na uwadze całokształt powołanych wyżej rozwiązań prawnych uznać trzeba, że rozpoznawanie ponowne spraw dotyczących umorzenia należności z tytułu składek należy do Zakładu, zaś rozpoznawanie ponowne spraw dotyczących przyznawania "świadczeń w drodze wyjątku" należy do Prezesa Zakładu. Przyjęcie odmiennego stanowiska czyniłoby przepis art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. niespójnym z przepisem art. 73 ust. 3 pkt 6 i art.83 ust.1 ustawy o s.u.s. a także z samą istotą instytucji ponownego rozpoznania sprawy.

Z powyższych względów należy uznać, że zawarte w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest natomiast źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Wyłania się także kwestia, w jakim charakterze występuje Prezes Zakładu (względnie inna osoba powołująca się na upoważnienie Prezesa Zakładu, jak to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy), który podpisuje decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaną w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela pogląd, że w tym przypadku Prezes Zakładu nie występuje w samodzielnej roli organu administracji publicznej, jak to ma miejsce w przypadku wydania decyzji w przedmiocie przyznania "świadczenia w drodze wyjątku". Prezes Zakładu wydając i podpisując decyzję w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek, czyni to zawsze w imieniu organu administracji publicznej, jakim w tych sprawach jest Zakład. Prezes Zakładu działa w takim przypadku jako organ Zakładu powołany do reprezentowania Zakładu na zewnątrz, zgodnie art.73 ust.1 ustawy o s.u.s. W ramach swoich kompetencji w zakresie kierowania Zakładem, na mocy § 2 ust. 2 Statutu Zakładu, Prezes Zakładu może także upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu w określonym przez niego zakresie, z prawem udzielenia dalszych pełnomocnictw.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z prawem, w szczególności, co do wydania jej przez właściwy organ, należy uznać, że była ona wydana na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., należała do właściwości rzeczowej Zakładu i była wydana przez Zakład. Decyzja ta mogła być podpisana przez Prezesa Zakładu, działającego jako organ Zakładu lub przez inną osobę upoważnioną przez Prezesa Zakładu do działania w jego imieniu jako organu Zakładu.

Nie ma więc uzasadnionych podstaw, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, dla postawienia usprawiedliwionego zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, to jest z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., co mogłoby uzasadniać stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Jak można sądzić, zasadniczym powodem uznania przez Sąd pierwszej instancji, iż w sprawie doszło do wydania decyzji przez Prezesa Zakładu, a nie przez Zakład, reprezentowany przez Prezesa lub osobę działającą w jego imieniu, było po-służenie się przy wydaniu zaskarżonej decyzji blankietem z nagłówkiem "Prezes Za-kładu Ubezpieczeń", jak również wielokrotne używanie w uzasadnieniu decyzji określenia "Prezes Zakładu", nie zaś "Prezes Zakładu jako organ Zakładu" lub krótko "Zakład". Do tych sformułowań Sąd pierwszej instancji przywiązał nadmierne znaczenie. O tym, czy w sprawie doszło do wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., nie może decydować blankiet, czy nagłówek decyzji, lecz kryteria obiektywne, tj. przepisy prawa z których wynika, że sprawa podlegała właściwości organu administracji publicznej, którym był Zakład, oraz że decyzje w sprawach indywidualnych wydaje i podpisuje Prezes Zakładu (lub osoba przez niego upoważniona) w imieniu Zakładu.

W kwestii właściwości rzeczowej organu administracji publicznej w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek nie ma żadnego znaczenia subiektywne i błędne przeświadczenie Prezesa Zakładu, (bądź osoby działającej z jego upoważnienia), że podpisuje ponowną decyzję w imieniu własnym jako samodzielny organ administracji publicznej, bowiem w takiej sprawie działa zawsze jako organ wewnętrzny Zakładu, uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz (art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s.). Decyduje tutaj obiektywny stan rzeczy i charakter uprawnień, jakie realizuje Prezes Zakładu podpisując decyzję. Wskazać także należy, iż zgodnie z art.77 ust.1 ustawy o s.u.s. to Zakład (a nie Prezes) gospodaruje swoim mieniem i prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Zatem to Zakład, a nie Prezes może podjąć decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, która to decyzja spowoduje zmniejszenie przychodów Zakładu. Prezes Zakładu, jako jego organ, realizuje działalność Zakładu.

W świetle wywodów powyższych zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż rozstrzygnięta nią sprawa należy do właściwości Zakładu, za który to Zakład działał Prezes Zakładu (osoba podpisująca w jego imieniu decyzję), uprawniony do reprezentowania Zakładu na zewnątrz i do wydawania decyzji w sprawach indywidualnych w imieniu Zakładu.

Reasumując, Zakład jest organem właściwym do wydania decyzji po ponownym rozpatrzeniu sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s.). Prezes Zakładu w tych sprawach działa zawsze jako organ Zakładu kierujący działalnością Zakładu i reprezentujący go na zewnątrz także poprzez wydawanie decyzji w sprawach indywidualnych.

Z powyższych względów zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. w związku z art.145 § 1 p.2 p.p.s.a. jest uzasadniony, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji skontroluje skargę pod względem merytorycznym, zwracając szczególną uwagę na zastosowane przez organ rozwiązanie procesowe.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny mając na względzie sytuację finansową skarżącej oraz okoliczność, że uchylony wyrok nie był związany z jej stanowiskiem w sprawie, działając na podstawie art.207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.