Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Protokolant spec. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 4 kwietnia 2022 r., nr SKO.4140/92/2022 w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 17 grudnia 2021r. nr OS.3137.618.2021, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego S. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3) zarządza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącego S. B. zwrot kwoty 100 (sto) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.

S. B. (dalej: skarżący) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 4 kwietnia 2022 r. nr SKO.4140/92/2022. Utrzymano nią w mocy decyzję Wójta Gminy C. z 17 grudnia 2021 r. nr OS.3137.618.2021, którą określono skarżącemu wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstałymi na nieruchomości oznaczonej nr [...] na działce nr ewid. [...] w . w kwocie 60 zł miesięcznie, w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2021 r.

Z ustaleń i stanowiska organu I instancji wynikało, że skarżący złożył 17 stycznia 2020 r. deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami na ww. nieruchomości wskazując, że zamieszkuje ją jedna osoba. W lipcu 2021 r. nastąpiła zmiana liczby osób zamieszkujących nieruchomość, ale do 10 sierpnia 2021 r. nie złożono deklaracji o aktualnej liczbie mieszkańców. Skarżący nie uczynił tego pomimo skierowania do niego wezwania i wyznaczenia terminu. Skarżący złożył natomiast oświadczenie o aktualności dotychczasowej deklaracji. Po wszczęciu postępowania podjęto próbę oględzin, ale nieobecność właściciela uniemożliwiła ich przeprowadzenie. W świetle powyższego decyzją z 17 grudnia 2021 r., na podstawie art. 6o ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej powoływana jako "ustawa", bez szczegółowej konkretyzacji jej tytułu), określono skarżącemu wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, należną za 2 osoby, według stawki 30 zł od osoby, uwzględniającą ulgę za kompostowanie bioodpadów. Ustalenia faktyczne oparto na deklaracji właściciela nieruchomości o nr porządkowym [...] i zeznaniach świadków oraz notatce służbowej z rozmowy telefonicznej odbytej ze skarżącym.

W odwołaniu skarżący zarzucił błędne ustalenie okoliczności faktycznych w zakresie liczby osób zamieszkujących jego nieruchomość i oparcie ich tylko na niepotwierdzonych twierdzeniach jednego świadka (siostry właścicielki budynku nr [...], jego synowej - żony syna, z którą syn pozostaje w konflikcie i która stara się go wymeldować z dotychczasowego ich miejsca zamieszkania), który nie posiadał wiedzy o liczbie osób mieszkających pod jego adresem. W ocenie skarżącego błędnie przyjęto, że mieszka z nim syn. Syn wprawdzie odwiedza go, czasem przenocuje, ale na stałe mieszka pod adresem [...] i to wobec właściciela tej nieruchomości powinno być wszczęte postępowanie.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia faktyczne organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego syn skarżącego, znajdujący się w określonej sytuacji życiowej, bez wątpienia zamieszkuje na nieruchomości ojca. Opłata powinna być więc naliczona od 2 osób.

W skardze ponowiono zarzuty odwołania w zakresie błędnie ustalonego stanu faktycznego odnośnie do liczby osób zamieszkujących nieruchomość oznaczoną nr porządkowym [...]. Wskazano, że organ odwoławczy nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji odwołania i powielił twierdzenia Wójta. Jednak żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wskazuje na fakt zamieszkiwania z nim (skarżącym) na stałe pod adresem [...] jego syna. Syn pozostaje w konflikcie z żoną, która zamierza go wymeldować z ich wspólnego miejsca zamieszkania, a jej siostra, która składała w sprawie zeznania, jest mu od wielu lat nieprzychylna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, ponieważ kontrolowane decyzje wydano z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."). Analiza znajdującego zastosowanie w sprawie stanu prawnego, w kontekście poczynionych przez organy ustaleń faktycznych, przemawiała na rzecz oceny wydania przez organy decyzji z naruszeniem prawa.

Powodem wydania przez Wójta decyzji w sprawie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi było przyjęcie, że nieruchomość oznaczona nr porządkowym [...] jest faktycznie zamieszkiwana przez więcej niż jedną osobę, czego nie odzwierciedlała złożona przez właściciela tej nieruchomości (skarżącego) deklaracja. Z ustaleniem tym nie zgodził się skarżący.

Nie było sporne między stronami, że ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na właściciela nieruchomości obowiązek poinformowania organu gminy o aktualnej liczbie mieszańców (wynika to z przepisów art. 6m ust. 1 pkt 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy). Obowiązek ten dotyczy każdego miesiąca, w którym na danej nieruchomości zamieszkuje mieszkaniec (art. 6i ust. 1 pkt 1). Niesporny był także przyjęty przez Gminę system naliczania opłat oparty na iloczynie liczby mieszkańców zamieszkujących daną nieruchomość oraz stawki opłaty, ani wysokość jednostkowa opłaty. Rozbieżność stanowisk stron dotyczyła tego, czy faktycznie w okresie od lipca do grudnia 2021 r. na nieruchomości skarżącego miała miejsce zmiana liczby mieszkańców, a skarżący nie poinformował Wójta o zmianie danych, co uprawniałoby Wójta do wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 6o ust. 1 ustawy, w celu określenia opłaty w prawidłowej wysokości.

Dotychczasowe ustalenia faktyczne organów okazały się niewystarczające do oceny tej okoliczności i stanowią naruszenie art. 122 Ordynacji podatkowej. Wymagać będą uzupełnienia. Zasadnie skarżący podnosił w toku postępowania, że dowody, na podstawie których wydano decyzję, nie pozwalają na wyciągnięcie wniosków, jakie zaprezentował organ I instancji. Tym bardziej nie pozwalały one na wyrażone przez organ odwoławczy stanowcze stanowisko o "braku wątpliwości" na temat zamieszkiwania na spornej nieruchomości syna skarżącego; nie zostało ono oparte na żadnym dowodzie. Ograniczenie postępowania wyjaśniającego do oświadczenia (zeznania) jednej osoby, która nie pozostaje ze skarżącym - jak twierdzi, w dobrych relacjach, a także oświadczeniu i deklaracji złożonych przez żonę skarżącego, zamieszkującą inną nieruchomość, o liczbie osób korzystających z sieci kanalizacyjnej od dnia 1 lipca 2021 r. oraz wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od dnia 1 lipca 2021 r. na nieruchomości oznaczonej numerem porządkowym [...], wobec kwestionowania tej okoliczności przez skarżącego i braku przekonującej argumentacji organów, nie mogło stanowić dostatecznego dowodu na to, że skarżący udostępnił synowi swoją nieruchomość do mieszkania. Nie było w sprawie kluczowe to, czy syn na tej nieruchomości okazjonalnie przebywał, ponieważ tę okoliczność skarżący przyznał, ale to, czy mieszkał na niej w rozumieniu analizowanej ustawy, tj. mieszkał w sposób obligujący właściciela nieruchomości do regulowania opłaty za dodatkową osobę, z której zamieszkiwaniem łączy się potencjalnie wytwarzanie odpadów komunalnych.

W celu poczynienia adekwatnych ustaleń organ gminy może w toku postępowania przeprowadzić każdy dowód, który nie będzie sprzeczny z prawem w znaczeniu wynikającym z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, nie wyłączając możliwości wykorzystania, jak określił to ustawodawca w art. 6o ust. 1a ustawy, informacji i innych danych znajdujących się w jego posiadaniu oraz posiadaniu gminnych jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Organ gminy mógł zatem przeanalizować np. zużycie wody na nieruchomości skarżącego przed 1 lipca 2021 r. i po tej dacie, także przez pryzmat zużycia z analogicznego okresu poprzedniego roku (albo innych mediów na podstawie dokumentów określających stopień ich zużycia we wskazanych okresach), zweryfikować dane meldunkowe, a przede wszystkim przesłuchać syna skarżącego i jego żonę (właścicieli nieruchomości oznaczonej numerem porządkowym [...], która w okolicznościach sprawy jest niezwykle istotna, ponieważ to na niej ma zamieszkiwać syn skarżącego), a nawet poddać ich konfrontacji (wszak można założyć, że syn skarżącego ma gdzieś stałe miejsce zamieszkania, co będzie mieć istotne znaczenie w świetle dyspozycji art. 6i ust. 2 ustawy) lub konfrontacji z przesłuchanym dotychczas świadkiem, a następnie ocenić wartość zgromadzonych dowodów, w tym zeznań tych osób, na zasadach wynikających z art. 191 Ordynacji podatkowej. Zasada swobodnej oceny dowodów nie krępuje formalnie organu w ocenie poszczególnych dowodów, ale aby nie doszło do przekroczenia granic tej oceny zaprezentowany wywód musi być należycie, rzeczowo i logicznie uargumentowany. W razie sprzeczności występujących w materiale dowodowym dla potrzeb ustaleń faktycznych organ może wybrać jeden z dowodów pod warunkiem, że przekonująco wyjaśni swoją decyzję, zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Za przyjęciem określonego rozstrzygnięcia nie może natomiast przemawiać argument o trudnościach dowodowych w sprawach dotyczących gospodarowaniem odpadami komunalnymi.

Nie można było na podstawie materiałów z akt sprawy wywieść, jak uczyniło to SKO, że syn skarżącego "bez wątpienia zamieszkuje na nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr [...]". Organ odwoławczy nie uzupełniał materiału dowodowego, opierając rozstrzygnięcie wyłącznie na dowodach zebranych w postępowaniu pierwszej instancji, a te do takich wniosków nie uprawniały. Nie wskazał, z czego wywodzi tak stanowcze stwierdzenie, którego nie można było uznać za ustalenie faktyczne. Kolegium nie odniosło się również do zarzutów i argumentów odwołania, w szczególności w kontekście zgromadzenia niewystarczającego materiału dowodowego mającego potwierdzić fakt zamieszkiwania syna na nieruchomości odwołującego się. Sposób rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym naruszył przez to zasadę dwuinstancyjności, o której mowa w art. 127 Ordynacji podatkowej, która obliguje organ odwoławczy do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a nie powielenia argumentacji organu I instancji, bez zgłębienia problemu rozstrzyganego decyzją administracyjną.

Wbrew jednak stanowisku skarżącego, organ nie musi wykazać, że dana nieruchomość jest zamieszkiwana przez daną osobę w sposób stały, ponieważ ustawa nie uzależnia obowiązku ponoszenia opłaty od takiego warunku. Nie będzie przesądzającym dowodem adres meldunkowy, jakim posługuje się syn skarżącego (stałym lub czasowym), ale może stanowić to jeden z dowodów, ponieważ informacja na ten temat powinna być aktualizowana przy uwzględnieniu odnośnych przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (w szczególności art. 24 ust. 1 i przepisy art. 25, art. 27 i art. 33). Dotychczasowy adres zameldowania korzysta zatem z domniemania aktualności, chyba że zostanie przeprowadzony dowód przeciwny. Gmina pobierająca opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi powinna ustalić jedynie, przez ile osób dana nieruchomość jest zamieszkiwana. Właściciel nieruchomości nie ma swobody w decydowaniu o wysokości obciążającej go opłaty, jeżeli zostanie wykazane w toku postępowania, że na danej nieruchomości mieszka faktycznie więcej osób, niż zadeklarował właściciel, ponieważ obowiązek ponoszenia opłaty wynika z ustawy i uzależniony jest od wybranego przez Gminę przelicznika określania jej wysokości.

Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jako wydaną z naruszeniem zasady dwuinstancyjności, a decyzję organu I instancji jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania wyjaśniającego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podejmując rozstrzygnięcie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 127 i 191 Ordynacji podatkowej. Postępowanie wyjaśniające musi zostać uzupełnione, a sskarżącemu musi być zapewnione prawo do rozpoznania sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, aby mógł mieć faktyczną możliwość odniesienia się do zebranych dowodów i ich oceny prawnej i faktycznej.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią wskazania wyrażone w uzasadnieniu.

O kosztach postępowania Sąd postanowił po myśli art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., przy czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze obowiązane będzie zwrócić Skarżącemu koszty w wysokości 100 zł (wysokości należnego wpisu od skargi), natomiast kwota 100 zł wynikająca z nadpłaconego przez skarżącego wpisu, który uiścił na poczet kosztów kwotę 200 zł, zostanie mu zwrócona z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.