Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C., R. C. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej (obecnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - dalej Dyrektor Izby Skarbowej, organ odwoławczy, organ II instancji) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia przez skarżących M. C. i R. C. na postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej (dalej Dyrektor UKS, organ I instancji) z dnia "[...]", odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji organu I instancji z dnia 23 listopada 2007r. w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001r..

Wnioskiem z 17 lipca 2016r. adwokat skarżących zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na opisane postanowienie z dnia "[...]". Dołączył zażalenie i oświadczenie sekretarki.

Odrębnym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia (sprawa w tut. Sądzie o sygn. akt I SA/OI 577/17). W jego uzasadnieniu wskazał, że postanowienie z dnia "[...]", zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 2 lipca 2016r., w trybie art. 144 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst Dz.U. z 2015r. poz. 613 ze zm., dalej: "O.p."). Dowodem doręczenia postanowienia jest Urzędowe Poświadczenie Doręczenia o stosownym identyfikatorze. Na tym tle Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie upłynął z dniem 11 lipca 2016r., natomiast zażalenie pełnomocnik przesłał do Urzędu Kontroli Skarbowej w dniu 18 lipca 2016r. (data stempla pocztowego).

Natomiast postanowieniem z dnia "[...]", będącym przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia "[...]", wskazując, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Organ II instancji zaznaczył, że zgodnie z Urzędowym Poświadczeniem Doręczenia dnia 17 czerwca 2016r. na adres elektroniczny wskazany przez pełnomocnika na druku PPS-1, przesłane zostało pierwsze zawiadomienie o możliwości odbioru elektronicznego dokumentu. Drugie zawiadomienie zostało wysłane dnia 25 czerwca 2016r.. Zgodnie z art. 152a § 3 O.p., dokument został uznany za doręczony dnia 2 lipca 2016r.. Pełnomocnik nie zakwestionował przy tym faktu doręczenia zawiadomień, na adres elektroniczny podany przez niego na druku pełnomocnictwa PPS-1. Ponadto na druku PPS-1 pełnomocnik wskazał adres elektroniczny w poz. 44, przeznaczonej na podanie adresu do wykorzystania przez organ podatkowy w systemie teleinformatycznym, nie zaś w poz. 58, w której można podać adres e-mail jedynie do kontaktu. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej nie wpływa na rozstrzygnięcie w sprawie argumentacja pełnomocnika, że wiadomości z organu zostały potraktowane przez sekretarkę jako SPAM oraz, że z podanego adresu elektronicznego korzystali także inni adwokaci. Organizacja pracy pełnomocnika kwalifikowanego nie może wpływać na interpretację obowiązujących przepisów prawa. Ponadto nie wystąpiły problemy techniczne z doręczeniem pisma na dobrowolnie wskazany przez pełnomocnika adres elektroniczny. Do problemów technicznych w ocenie organu odwoławczego nie można zaliczyć problemów organizacyjnych pełnomocnika.

Uwzględniając powyższe organ uznał, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik stron skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

- obrazę art. 162 O.p., poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na opisane postanowienie, pomimo wystąpienia ku temu przesłanek,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż nie uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu, podczas gdy uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło z winy organu i bez winy skarżących.

W treści skargi, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreślił, że fakt nieprawidłowego doręczenia pisma jest okolicznością uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu. Nie zakwestionował, że dwukrotnie otrzymał zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki urzędowej (w dniach 17 czerwca 2016r. i 25 czerwca 2016r.), ale wskazał, iż:

- zawiadomienia te zostały potraktowane przez sekretarkę jako nieistotne i pominięte,

- prowadzi działalność na zasadach wspólnoty biurowej z dwoma innymi adwokatami, zaś mail nie został zaadresowany bezpośrednio do niego,

- kancelaria nie korzystała dotychczas z platformy ePUAP, nie posiada założonego na niej konta ani wyrobionego podpisu elektronicznego, nie było zatem realnej możliwości odbioru dokumentu,

- żaden z przepisów nie nakłada na profesjonalnych pełnomocników obowiązku zakładania konta poczty elektronicznej na platformie ePUAP.

Zdaniem pełnomocnika, wskazanie na druku pełnomocnictwa adresu e-mail nie jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na dokonywanie doręczeń w formie elektronicznej, co wynika z pouczenia zawartego w pkt 6 druku. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem pełnomocnika, jedyną możliwością skutecznego doręczenia postanowienia było doręczenie w siedzibie organu podatkowego, zgodnie z art. 144 § 5 O.p..

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2016r., sygn. akt I SA/Ol 772/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd ocenił, że skoro po wezwaniu organu nie zostało złożone pełnomocnictwo sporządzone zgodnie z zasadami wynikającymi z Ordynacji podatkowej – to podanie (wniosek z dnia 24 marca 2016r. o stwierdzenie wygaśnięcia wskazanej na wstępie decyzji z dnia 23 listopada 2007r.) nie powinno otrzymać prawidłowego biegu. Mimo szczegółowego wskazania niezbędnych danych jakie powinny zostać zamieszczone w pełnomocnictwie szczególnym, pełnomocnik nie wypełnił należycie tego obowiązku, albowiem nadesłane przez niego pełnomocnictwo nie spełniało wymogów określonych w art. 138c § 1 O.p., tj. nie wskazywało adresu na platformie ePUAP.

Mając na względzie zawarte w wezwaniu pouczenie oraz fakt, że pełnomocnik nie wskazał adresu na platformie ePUAP, mimo obowiązku wynikającego z art. 138c O.p., WSA w Olsztynie uznał, że przesłanie na adres elektroniczny adwokata postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nie mogło wywołać skutków prawnych, gdyż nie zostało wysłane na adres elektroniczny pełnomocnika na platformie ePUAP. W tej sytuacji WSA stwierdził, że skutek doręczenia nie nastąpił w dniu 2 lipca 2016r., gdyż nie doszło do prawidłowego doręczenia postanowienia organu I instancji z dnia "[...]". W konsekwencji nie zaczął biec 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie, a pełnomocnik nie mógł tego terminu uchybić.

Wobec wniesienia przez Dyrektora Izby Skarbowej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2017r. sygn. akt II FSK 454/17 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. NSA przyjął, że pod pojęciem adresu elektronicznego profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego), o którym mowa w art. 138c § 1 O.p. w zw. z art. 144 § 5 O.p., należy rozumieć jakikolwiek wskazany przez niego adres elektroniczny (na przykład adres e-mail). Nie musiał to być zatem adres konta na platformie ePUAP, gdyż profesjonalny pełnomocnik nie został przez ustawodawcę zobowiązany do posiadania takiego adresu. Nie podzielił zatem tezy WSA zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wprowadzone zmiany w ustawie Ordynacja podatkowa w zakresie doręczeń, obligują profesjonalnych pełnomocników do pozyskania właściwego adresu elektronicznego na platformie ePUAP.

NSA stwierdził, że nieprawidłowe są konstatacje WSA, iż skutek doręczenia pisma nie nastąpił w dniu 2 lipca 2016r., gdyż nie doszło do prawidłowego doręczenia postanowienia organu I instancji z dnia "[...]". W konsekwencji zaczął biec 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie, a pełnomocnik uchybił temu terminowi.

NSA zalecił, aby WSA przy ponownym rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy dokonał pełnej kontroli, czy doszło, czy też nie doszło do naruszenia przez organ przepisów art. 162 O.p., poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na opisywane postanowienie. WSA został zobligowany również do oceny, czy miał miejsce błąd w ustaleniach faktycznych organu polegający na przyjęciu, iż nie uprawdopodobniony został brak winy skarżących w uchybieniu terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przepis ten reguluje konsekwencje uwzględnienia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny i uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części przy jednoczesnym przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

W orzecznictwie podkreśla się, iż pojęcie "wykładnia prawa" użyte w art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć wąsko jako ustalenie znaczenia przepisów prawa. Związanie wykładnią prawa dokonaną w danej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny oznacza, że Sąd pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę nie może nie dostosować się do zapatrywania prawnego wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przypadku, gdy sąd pierwszej instancji pominie w swym ponownym orzeczeniu wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, może to stanowić istotne uchybienie procesowe i w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na zarzucie art. 190 p.p.s.a., doprowadzić do ponownego uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji tylko w wyjątkowych wypadkach może odstąpić od wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Pierwsza z tych sytuacji dotyczy zmiany stanu faktycznego. W judykaturze wskazuje się, że moc wiążąca wykładni Naczelnego Sądu Administracyjnego przestaje obowiązywać także w razie zmiany stanu prawnego. Oprócz dwóch powyższych sytuacji można odstąpić od zastosowania art. 190 p.p.s.a., z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne od wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 30 czerwca 2008 r., I FPS 1/08, ONSAiWSA 2008, Nr 5, poz. 75).

W wyroku z dnia 18 maja 2017r. sygn. akt II FSK 455/17 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że pod pojęciem adresu elektronicznego profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego), o którym mowa w art. 138c § 1 O.p. w zw. z art. 144 § 5 O.p., należy rozumieć jakikolwiek wskazany przez niego adres elektroniczny (na przykład adres e-mail). Nie musiał to być zatem adres konta na platformie ePUAP, gdyż profesjonalny pełnomocnik nie został przez ustawodawcę zobowiązany do posiadania takiego adresu.

W związku z tym WSA nie podzielił tezy pełnomocnika skarżących, że wprowadzone zmiany w ustawie Ordynacja podatkowa w zakresie doręczeń, obligują profesjonalnych pełnomocników do pozyskania właściwego adresu elektronicznego na platformie ePUAP.

W związku z tym należy stwierdzić, że skutek doręczenia pisma nastąpił w dniu 2 lipca 2016r., gdyż doszło do prawidłowego doręczenia postanowienia organu I instancji z dnia "[...]". W konsekwencji zaczął biec 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie, a pełnomocnik uchybił temu terminowi. Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie zatem uznał, że 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie upłynął z dniem 11 lipca 2016r.. Natomiast zażalenie pełnomocnik przesłał do Urzędu Kontroli Skarbowej w dniu 18 lipca 2016r. (data stempla pocztowego), czyli po terminie.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych nie można przyjąć, że wystąpiły przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I GSK 520/15 stwierdził, że "w postępowaniu o przywrócenie terminu jako kryterium przy ocenie winy lub też braku winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkie niedbalstwo, niedbalstwo oraz wina nieumyślna".

O braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak np. nagły atak zimy, przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp.

Nieodbieranie korespondencji (awiz pozostawianych w skrzynce pocztowej) w sytuacji, kiedy organ podatkowy był uprawniony do kontynuowania postępowania o czym podatnik wiedział nie może być uznane za brak winy w niedochowaniu terminu do dokonania czynności w rozumieniu art. 162 § 1 o.p.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że o braku winy w odbiorze przesyłki doręczonej w formie elektronicznej nie świadczy fakt, że sekretarka wskazywane awiza potraktowała jako SPAM. Wskazuje to na złą organizację pracy kancelarii adwokackiej. Nie można także świadczyć o braku winy fakt, że profesjonalny pełnomocnik procesowy miał problemy z interpretacją obowiązujących przepisów prawa, w zakresie adresu elektronicznego. Pełnomocnik na druku PPS-1 wskazał adres elektroniczny w poz. 44, przeznaczonej na podanie adresu do wykorzystania przez organ podatkowy w systemie teleinformatycznym. Nie wskazał zaś w poz. 58, w której można podać adres e-mail jedynie do kontaktu. A zatem do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia doszło z przyczyn zależnych od pełnomocnika procesowego. Uwzględniając powyższe zasadnie Organ uznał, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W konsekwencji Sąd nie uznał zarzutu obrazy art. 162 O.p., poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na opisane postanowienie, gdyż nie wystąpiły ku temu przesłanki. Brak też było podstaw do uznania zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu, iż nie został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu. Uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nie nastąpiło z winy organu.

A zatem brak było przesłanek faktycznych i prawnych do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.