Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 7 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu Sierpeckiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem Sierpeckim a powiatem Białobrzeskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka małoletniego M. S. w pieczy zastępczej postanawia: oddalić wniosek.

Wnioskiem z 8 listopada 2024 r. Starosta Sierpecki wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem Sierpeckim a powiatem Białobrzeskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka małoletniego M. S. (dalej również jako: "małoletni") w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu podniesiono, że małoletni na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Sierpcu z 22 sierpnia 2024 r., sygn. III Nsm 62/24 – ponownie - został umieszczony w pieczy zastępczej. Przed ponownym umieszczeniem w pieczy zastępczej małoletni zamieszkiwał wraz z matką w S. – do maja 2024 r. Po tej dacie matka małoletniego – M. M. - wyprowadziła się do B., zaś małoletni pozostał pod opieką swoich dziadków w S. Ojciec małoletniego – E. S. - ma ograniczoną władzę rodzicielską.

W odpowiedzi na wniosek Starosta Białobrzeski podniósł, że małoletni przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej nie zamieszkiwał z matką, a zatem nie można ustalić jego miejsca zamieszkania w oparciu o miejsce zamieszkania matki. W ocenie organu miejsce zamieszkania małoletniego powinno być ustalone na podstawie jego ostatniego adresu zameldowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j.; dalej: "kpa"), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). W przypadku powrotu dziecka do rodziny i ponownego umieszczenia go w pieczy zastępczej, wydatki ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed ponownym umieszczeniem go w pieczy zastępczej (ust. 4).

Zgodnie z art. 191 ust. 9 upz w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi odpowiednio wydatki (...).

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 i ust. 4 w zw. z art. 191 ust. 9 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania małoletniego przed jego – ponownym - umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). Nie jest kwestionowane, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 22 sierpnia 2024 r. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Sierpcu, sygn. akt: III Nsm 62/24. Istotne jest zatem gdzie małoletni miał miejsce zamieszkania przed tą datą.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2024.1061 t.j., dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc).

Jak wynika z akt administracyjnych małoletni przed ponownym umieszczeniem go w pieczy zastępczej nie mieszkał z żadnym z rodziców, w związku z tym nie sposób jest ustalić miejsce jego zamieszkania w oparciu o przepisy kc. W tej sytuacji zastosowanie znajdzie przepis art. 191 ust. 2 upz, zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. W niniejszej sprawie to miejsce zameldowania małoletniego na pobyt stały przesądzi o organie właściwym do rozpoznania sprawy.

Wystąpienie z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość musi być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, co niewątpliwie należy do organów administracji, a nie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OW 3/23). Brak takich ustaleń powoduje, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu jest przedwczesny i jako taki podlega oddaleniu. Niepełne i niejednoznaczne ustalenie stanu faktycznego - dotyczące miejsca zamieszkania małoletniego nie pozwalają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na oznaczenie organu właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy i stąd też w tym stanie sprawy brak jest podstaw do rozpoznania wniosku o rozstrzygnięcie przedstawionego sporu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 ppsa w zw. z art. 151 i 64 § 3 ppsa, orzekł jak w sentencji.