Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 938/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2015 r., I SA/Po 938/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P.B. (dalej: skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 lipca 2014 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu podał, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sporządzonym w dniu 29 maja 2015 r. skarżący oświadczył, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 57,2452 ha. Wyjaśnił, że małżonka, z którą pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący podał, że posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W budynkach tych nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta K. wydał w dniu 16 lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości około 900.000 zł. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że mimo korzystnego wyroku WSA w Poznaniu, którym uchylono decyzję, nadal nie może uruchomić ww. obiektu w takiej formie, jak przed dniem 16 lipca 2010 r. Pomimo tego faktu nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty. Ze złożonego wniosku wynika, że wnioskodawca dochody uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.750 zł brutto.

2.2. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia 16 czerwca 2015 r. na wezwanie Sądu pierwszej instancji z dnia 8 czerwca 2015 r. wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w Bank A., jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: (a) samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997 r., wartość rynkowa 10.000 zł, (b) samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł, (c) samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 50.000 zł, (d) ciągnik Białoruś, (e) naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł.

Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około 2.650 zł, (w tym: gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł). Wnioskodawca wyjaśnił, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Skarżący podał, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Wnioskodawca wskazał, że na dzień 31 maja 2015 r. miał zatrudnionych dwóch pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że "B." sp. z o.o. wynajmuje od niego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje przychód w wysokości 6.350 zł brutto miesięcznie. Skarżący załączył m.in. ewidencję środków trwałych na rok 2015, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2014 r. do kwietnia 2015 r., odpis z książki przychodów i rozchodów 2015 r., odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r.

Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości 142.000,- zł, przy czym zasiew 33.000 zł, zbiory 29.000 zł, uprawa 59.000 zł, środki ochrony roślin 12.000 zł, ubezpieczenie 5.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 4.000 zł. W 2015 r. poniósł natomiast koszty w wysokości 110.000 zł, przy czym: zasiew 30.000 zł, uprawa 52.000 zł, środki ochrony roślin 18.000 zł, ubezpieczenie 6.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 4.000 zł. Wnioskodawca podał, że ma zaciągnięte kredyty na kwoty do spłaty: 103.703,54 zł, 149.299,11 zł - obciążenie miesięczne w wysokości 2.515,32 zł, a także 5.000 zł. Skarżący podał, że mieszka w domu, który należał do jego matki.

2.3. Z akt sprawy o sygn. I SA/Po 470/15 (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2015r., publ. www.orzeczenia nsa.gov.pl) wynika, że skarżący posiada nieruchomości: (a) w K.: grunt o powierzchni 12.164 m², budynki o pow. 585 m², budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez ww. sp. z o.o., (b) nieruchomość rolną o powierzchni 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o powierzchni 4,7 ha, (c) nieruchomość przy ul. A. [...] nie jest jego własnością, należała do nieżyjącej już matki skarżącego, wnioskodawca w niej zamieszkuje.

2.4. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. o sygn. I SA/Po 938/14 Referendarz sądowy WSA w Poznaniu oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie referendarza sądowego.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji):

Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, iż poniesienie przez niego kosztów sądowych w sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego żony w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 52 ha, lasu o obszarze blisko 5 ha oraz zabudowanej nieruchomości o obszarze 12.164 m2. Ponadto, skarżący mimo wezwania, nie podał w jakiej wysokości uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w 2014 r. i w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r., nie podał również, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości Powołał jedynie koszty jakie ponosi w związku z uprawą zbóż.

4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Poznaniu skarżący zażądał jego uchylenia i "nadania sprawie biegu". Podniósł, że sytuacja finansowa jego i małżonki "znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd [pierwszej instancji – przyp. NSA]", jego dochody "drastycznie spadły", a odmowa zwolnienia go od kosztów sądowych uniemożliwia obronę na drodze prawnej.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 p.p.s.a.). Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

5.2. Na gruncie rozpoznawanej sprawy WSA w Poznaniu dokonał precyzyjnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego, podnosząc, że przedstawione przez niego informacje nie świadczyły o spełnieniu warunków skorzystania z instytucji prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji zasługuje na pełną aprobatę. Analiza sytuacji finansowej skarżącego, zrekonstruowanej w świetle oświadczeń zawartych w formularzu PPF i przedłożonych dokumentów źródłowych (a opisanej na s. 6-8 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia), prowadzi do konkluzji, że powodzi on działalność gospodarczą o znacznej dynamice finansowej.

Skarżący podał, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2014 r. w wysokości 142.000 zł, natomiast w okresie od stycznia do maja 2015 r. poniósł koszty w wysokości 110.000 zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w 2014 r., jak i w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. uzyskał jakieś przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, nie podał również, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Tym samym skarżący nie wykonał nałożonego na niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych uprawdopodabniających jego twierdzenia.

Z załączonych dokumentów (k. 74-118 akt sądowych) - kopii zeznań rocznych podatkowych - wynika, że w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 132.633,35 zł, koszty uzyskania przychodów 348.121,56 zł i strata 215.488,21 zł, w 2014 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 407.941,75 zł, koszty uzyskania przychodów 432.045,82 zł i strata 24.104,07 zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2013 r. wyniósł 11.537,30 zł, z innych źródeł 4.837,07 zł, w 2014 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 12.468,46 zł, z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń 7.516,42 zł, z innych źródeł 1.288,68 zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w listopadzie 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.496 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.232 zł, w grudniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 10.360 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.186 zł, w styczniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.312 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.207 zł, w lutym 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 9.139 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.709 zł, w marcu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 9.415 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 4.027 zł, w kwietniu 2015 r. podstawa opodatkowania wynosiła 10.171 zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.909 zł.

Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – "Suma 2015 r." - wynika, że w styczniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł 8.311,96 zł, koszty uzyskania przychodów 24.963,99 zł i strata 16.652,03 zł, w lutym 2015 r. przychód skarżącego wyniósł 9.139,18 zł, koszty uzyskania przychodów 24.130,71 zł i strata 14.991,53 zł, w marcu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł 9.414,68 zł, koszty uzyskania przychodów 21.643,84 zł i strata 12.229,16 zł, w kwietniu 2015 r. przychód skarżącego wyniósł 10.170,74 zł, koszty uzyskania przychodów 20.387,14 zł i strata 10.216,40 zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 kwietnia 2015 r. przychód skarżącego wyniósł 37.036,56 zł, koszty uzyskania przychodów 91.125,68 zł i strata 54.089,12 zł. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów zatem wynika, że w latach 2013 i 2014, a także w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. poniósł on stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata – jak trafnie zauważył WSA w Poznaniu - w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić ocenę WSA w Poznaniu, że spłata kredytów zaciągniętych przez skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06; z dnia 15 czerwca 2012 r., I FZ 189/12; także z dnia 23 czerwca 2015 r., II FZ 384/15 – wydane w analogicznej sprawie skarżącego; publik.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 2.650 zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi 1.750 zł. Prawidłowo WSA w Poznaniu skonstatował zatem, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem skarżący przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Tego typu przychody powinny być także przeznaczone na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego, które w rozpoznawanej sprawie wyniosły początkowo 100 zł tytułem wpisu od skargi (k. 11 akt sądowa).

5.3. Reasumując, Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, która zasługuje na aprobatę. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł zatem o oddaleniu zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., jak stwierdzono w sentencji.