Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 września 2015 r. sprawy ze skargi J.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - dalej jako "K.p.a.", art. 59 § 5 w trybie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a." po rozpatrzeniu zażalenia J. W. – dalej jako "Skarżący" na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 grudnia 2014 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 17 stycznia 2007 r., uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

2. Jak wynika z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, Naczelnik Urzędu Skarbowego - organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r. obejmującego należność z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za grudzień 1998 r. (decyzja z dnia 6 grudnia 2001 r nr [...]).

Postanowieniem Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt [...], wydanym w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej do świadczenia Skarżącego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, wyznaczono Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym do łącznego prowadzenia egzekucji w trybie egzekucji sądowej. W treści postanowienia stwierdzono, iż w sprawie prowadzonej w trybie egzekucji sądowej przez Komornika Sądowego, postępowanie egzekucyjne, jako wcześniej wszczęte, jest bardziej zaawansowane, zasadne jest, aby jeden organ, w tym przypadku Komornik Sądowy, kontynuował postępowanie egzekucyjne. Dokonane dotychczas czynności egzekucyjne pozostają w mocy.

Pismem z dnia 20 listopada 2014 r. Skarżący złożył w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego. Jednocześnie wniósł o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych; zwrot wyegzekwowanych kwot, w tym kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami; zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia złożonego wniosku, w tym zwrócenie się z wnioskiem o zawieszenie egzekucji w sprawie [...] do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w trybie art. 820 ustawy - Kodeks postępowania cywilnego.

Uzasadniając podstawę złożonego wniosku, Skarżący wskazał, iż decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nigdy nie została doręczona zobowiązanemu, w związku z czym prawo wydania decyzji ustalającej wygasło z dniem 1 stycznia 2004 r. Zdaniem Skarżącego brak doręczenia decyzji - wobec braku w aktach organu dowodu jej doręczenia - jest okolicznością bezsporną. Dodatkowo podkreślono, iż gdyby nawet przyjąć, że decyzja ta weszła do obrotu prawnego, zobowiązanie podatkowe wygasło z dniem 1 stycznia 2007 r. Tytuł wykonawczy został wystawiony w dniu 17 stycznia 2007 r., a zatem w chwili jego sporządzenia zobowiązanie nie istniało.

Skarżący wskazał ponadto, iż tytuł wykonawczy nie mógł być podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdyż jego wystawienie nie było poprzedzone doręczeniem upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Skarżący stwierdził, iż jak wynika z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru upomnienia, odebrała je osoba, która podpisała się jako "Monika córka". Kwestionując poprawność dokonanego doręczenia, Skarżący wskazał, że nie posiada dzieci oraz pod adresem, na który wysłano upomnienie, nigdy nie zamieszkiwała kobieta o wskazanym imieniu. Dodatkowo wskazał, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest Naczelnik Urzędu Skarbowego, gdyż przekazanie komornikowi do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie powoduje, że administracyjny organ egzekucyjny traci status organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. Strona wskazała także na konieczność zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz na powinność wystąpienia wierzyciela z żądaniem, o którym mowa w art. 820 Kodeksu postępowania cywilnego.

3. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał szereg środków egzekucyjnych, które zostały zastosowane w okresach przed upływem terminu przedawnienia, co skutkuje faktem, że wskazana zaległość nie uległa przedawnieniu.

4. Skarżący złożył zażalenie na to postanowienie.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu Skarżący zarzucił naruszenie:

art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo istnienia ku temu obligatoryjnych podstaw;

art. 76 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że upomnienie nr [...]zostało mu skutecznie doręczone;

art. 7, art. 77, art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez oparcie się przy rozstrzyganiu sprawy "na niczym nie uzasadnionych założeniach, błędach logicznych i całkowicie dowolnej ocenie dowodów", co w konsekwencji spowodowało odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo istnienia ku temu obligatoryjnych przesłanek.

Mając powyższe na uwadze, Skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r.;

uchylenie dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjnych;

zwrot wyegzekwowanych kwot, w tym kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami;

zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszego zażalenia, w tym zwrócenie się z wnioskiem o zawieszenie egzekucji w sprawie [...] do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym o w trybie art. 820 Kodeksu postępowania cywilnego.

5. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r. - po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym - uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 grudnia 2014 r. w całości i umorzył w całości postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 17 stycznia 2007 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 62 u.p.e.a. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego, organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast stosownie do art. 773 § 1 K.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 3 maja 2012 r., w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucje w trybie właściwym dla danego organu.

Sąd wydaje postanowienie w terminie 14 dni biorąc pod uwagę stan każdego z postępowań egzekucyjnych, a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość egzekwowanych należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem § 2 i 21. Równocześnie sąd postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji (art. 773 § 3).

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż postanowieniem z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy I Wydział Cywilny wyznaczył Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym do łącznego prowadzenia egzekucji w trybie egzekucji sądowej. W treści przedmiotowego postanowienia stwierdzono, iż w sprawie prowadzonej w trybie egzekucji sądowej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, postępowanie egzekucyjne, jako wcześniej wszczęte, jest bardziej zaawansowane, zasadne jest, aby jeden organ, w tym przypadku Komornik Sądowy, kontynuował postępowanie egzekucyjne. Dokonane dotychczas czynności egzekucyjne pozostają w mocy.

W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 8 września 2011 r. uznając się niewłaściwym do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie - przekazał Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym akta prowadzonego postępowania celem dalszego łącznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej zważyć należy, iż na mocy art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W świetle niniejszych okoliczności, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż na mocy postanowienia Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt [...] organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r., w tym w przedmiocie jego umorzenia, jest Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym - jako wyznaczony po zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej właściwy do całości postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny. Powyższe stanowi zaś o zasadności uchylenia zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 grudnia 2014 r. w całości i umorzenia w całości postępowania organu pierwszej instancji w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do zawartych we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego twierdzeń strony dotyczących organu właściwego do rozpoznania przedmiotowego wniosku, organ odwoławczy zauważył, iż określenie uprawnień organu do orzekania o postępowaniu egzekucyjnym jest determinowane każdorazowo rozstrzygnięciem w przedmiocie zbiegu egzekucji.

Odnosząc się do okoliczności odmowy udostępnienia akt sprawy pełnomocnikowi zobowiązanego, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że pełnomocnik Skarżącego został poinformowany, iż komplet akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego wysłano Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym. Jednocześnie zaznaczono, iż pracownik prowadzący sprawę podał pełnomocnikowi pełne dane i adres komornika.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 lutego 2015 r., Skarżący wniósł o jego uchylenie i zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

-art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione uznanie postępowania za bezprzedmiotowe, podczas gdy organ II instancji powinien merytorycznie rozpoznać sprawę,

-art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania organu I instancji zamiast merytorycznego zbadania sprawy,

- art. 7, art. 77, art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez oparcie się przy rozstrzyganiu sprawy na nieprawidłowej wykładni przepisów, błędach logicznych i całkowicie dowolnej ocenie dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo zaistnienia ku temu obligatoryjnych podstaw.

Dodatkowo Skarżący wskazał, iż w związku z zaniechaniem merytorycznego rozpoznania sprawy doszło do nieuzasadnionej odmowy zastosowania przepisów: art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. oraz 76 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co w konsekwencji doprowadziło do zaniechania umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo zaistnienia ku temu przesłanek, w tym zaniechania uznania, że upomnienie nr [...] nie zostało skutecznie doręczone Skarżącemu.

W uzasadnieniu skargi Skarżący powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że przekazanie komornikowi sądowemu do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie powoduje, iż administracyjny organ egzekucyjny traci status organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. Zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób. Wniosek o umorzenie dotyczy bowiem umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a nie egzekucji prowadzonej w jego ramach. Zbieg egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a., nie zwalnia administracyjnego organu egzekucyjnego z obowiązku orzekania o umorzeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności opisanych w art. 59 § 1 u.p.e.a.

7. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:

8.1.Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Należy nadto wskazać, iż w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych decyzji.

8.2. Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania, w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do stwierdzenia czy Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie z wniosku Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przyjmując że w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego, w tym w przedmiocie umorzenia jest komornik sądowy.

W pierwszej kolejności należy wskazać na treść art. 62 u.p.e.a., zgodnie z którym w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego, organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.

Art.773 § 1 K.p.c. stanowi zaś, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić w trybie właściwym dla danego organu łącznie egzekucje z tej rzeczy lub prawa majątkowego, do którego nastąpił zbieg egzekucji. Sąd wydaje postanowienie w terminie 14 dni, biorąc pod uwagę stan każdego z postępowań egzekucyjnych, a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość egzekwowanych należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem § 2, 2¹. Równocześnie sąd postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji (art.773 § 3 K.p.c.).

Z powołanych przepisów wynika, że mają one zastosowanie, gdy nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, co ma miejsce w sytuacji, gdy w ramach stosowanego sposobu egzekucji sądowej oraz w ramach środka egzekucyjnego w egzekucji administracyjnej podjęte zostały czynności egzekucyjne w stosunku do tej samej rzeczy lub prawa (z zastrzeżeniem, że egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi - zobowiązanemu, por.: uchwała Sądu Najwyższego z 25 czerwca 1997 r., III CZP 29/97, publ.: OSNC nr 11 z 1997 r., poz. 164; por. także np.: D. Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz", UNIMEX, Wrocław 2004, str. 423; M. Romańska w: "System egzekucji administracyjnej" pod red. J. Niczyporuka i in., C.H. Beck W-wa 2004, str. 292-294).

8.3. W literaturze dotyczącej administracyjnego postępowania egzekucyjnego, jak również w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 260/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2520/10 – dostępne w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). zwraca się uwagę, że pojęcia "postępowanie egzekucyjne" nie należy utożsamiać z pojęciem "egzekucja". Postępowanie egzekucyjne definiowane jest jako zespół czynności organu egzekucyjnego, zobowiązanego oraz innych uczestników postępowania, podjętych w celu ostatecznego urzeczywistnienia normy prawa materialnego. Czynności te mają niejednolity charakter i zaliczają się do nich czynności procesowe, rozstrzygające kwestie proceduralne, wynikłe w toku postępowania, jak i czynności egzekucyjne, będące czynnościami faktycznymi (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2003, s. 13).

Przez "egzekucję" natomiast rozumie się czynności egzekucyjne, czyli stosowanie konkretnych środków egzekucyjnych. Postępowanie egzekucyjne jest więc pojęciem szerszym. Zwolennikami oddzielenia "egzekucji" od "postępowania egzekucyjnego" jest wielu przedstawicieli nauki egzekucji administracyjnej (tak: M. Masternak [w:] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2006, s. 27; M. Romańska, Zbieg egzekucji oraz egzekucji i zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym [w:] J. Niczyporuk, S. Fundowicz, J. Radwanowicz, System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s. 296).

Na nieprawidłowe, zamienne używanie tych pojęć wskazuje też nauka egzekucji sądowej. Przyjmuje się, że "egzekucja" stanowi zasadniczy trzon postępowania egzekucyjnego i zawsze toczy się w ramach tego postępowania. Egzekucja to całokształt środków przymusu właściwych dla określenia sposobu egzekucji, jaki organ egzekucyjny może w określonej kolejności zastosować (S. Dalka, Podstawy postępowania cywilnego, Sopot 1999, s. 47).

Jak już wyżej podkreślono, związek pomiędzy egzekucją i postępowaniem egzekucyjnym wyraża się w tym, że egzekucja odbywa się w ramach tego postępowania i nie może się odbyć inaczej niż w tym postępowaniu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3125/06, LEX nr 311963). Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Egzekucja administracyjna oznacza zaś stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków przymusu służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego określonych w ustawach obowiązków. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku wraz z wystawionym przez niego tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a.), bądź jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, data wystawienia tytułu wykonawczego (art. 26 § 4 u.p.e.a.). Postępowanie egzekucyjne prowadzi właściwy rzeczowo i miejscowo organ egzekucyjny. Organ ten podejmuje działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do konkretnego zobowiązanego na podstawie wystawionego wobec niego tytułu wykonawczego, stosując prawem przewidziane środki egzekucyjne. U.p.e.a. nie dopuszcza możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Przewiduje natomiast m.in. sytuację, w której dochodzi do zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej co do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego. W takim przypadku organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami k.p.c. (art. 62 u.p.e.a.).

Do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej dochodzi, jeżeli do tego samego prawa lub rzeczy skierowana jest egzekucja sądowa i administracyjna, a obie egzekucje prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi (zobowiązanemu). Należy podkreślić, że zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych (administracyjnego czy sądowego), w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym. Aby uniknąć negatywnych skutków tego stanu rzeczy ustawodawca poddał go kontroli, ocenie i rozstrzygnięciu sądowi powszechnemu (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1048/09, LEX nr 579689; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I SA/GL 260/08, LEX nr 513191).

W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny – sądowy czy administracyjny – ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu (art. 773 § 1 zd. 1 k.p.c.). W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym zbiegu egzekucji (art. 773 § 3 k.p.c.).

Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że sąd rejonowy orzeka wyłącznie o organie egzekucyjnym właściwym do dalszego prowadzenia łącznie egzekucji z danej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie o połączeniu postępowań egzekucyjnych – sądowego i administracyjnego, w których doszło do zbiegu egzekucji w rozumieniu art. 773 § 1 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. Organy te w granicach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyznaczonego osobą dłużnika lub zobowiązanego i tytułem wykonawczym podejmują samodzielnie czynności egzekucyjne w zakresie egzekucji z rzeczy lub praw zobowiązanego (dłużnika) nie objętych takim zbiegiem. Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 773 § 1 k.p.c. oznacza niedopuszczalność egzekucji z danego prawa lub rzeczy przez inny organ egzekucyjny niż wyznaczony przez Sąd.

Podsumowując : Zbieg egzekucji nie oznacza zbiegu prowadzonych postępowań egzekucyjnych administracyjnego czy sądowego, w ramach których komornik sądowy czy organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. egzekucję do tej samej rzeczy albo prawa i tej samej osoby (dłużnika i zobowiązanego). Zbieg egzekucji to sytuacja odnosząca się do konkretnego, tego samego podmiotu oraz przedmiotu, rzeczy lub prawa, do którego skierowano egzekucję w trybie sądowym i administracyjnym. Aby uniknąć negatywnych skutków tego stanu rzeczy ustawodawca poddał go kontroli, ocenie i rozstrzygnięciu sądowi powszechnemu

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że przekazanie komornikowi do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie powoduje, że administracyjny organ egzekucyjny traci status organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. Należy przy tym zauważyć, że zbieg egzekucji nie powoduje zawieszenia czy umorzenia prowadzonego administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji. Postępowanie to nadal trwa, istnieje, toczy się dopóki dopóty nie zostanie umorzone lub zakończone w inny sposób np. poprzez wyegzekwowanie objętej nim należności.

8.4. Dlatego też twierdzenie, że w przypadku zbiegu egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a. i wyznaczenia przez Sąd komornika sądowego do ich dalszego łącznego prowadzenia na zasadach określonych w art. 773 § 1 k.p.c., administracyjny organ egzekucyjny nie jest uprawniony do orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do wymienionego zbiegu, nie jest uzasadnione. Wyznaczenie danego organu do łącznego prowadzenia egzekucji nie oznacza, że organ ten przejmuje wszystkie prawa i obowiązki innego organu egzekucyjnego, którego egzekucja była w zbiegu. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym wyłącznie w odniesieniu do rzeczy lub prawa, co do których doszło do zbiegu egzekucji.

Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być skierowane do organu egzekucyjnego innego niż prowadzącego to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1–8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej (art. 60 § 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny wydaje w razie potrzeby postanowienie dotyczące uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 60 § 2 u.p.e.a.).

Zbieg egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a., nie zwalnia administracyjnego organu egzekucyjnego z obowiązku orzekania o umorzeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności opisanych w art. 59 § 1 tej ustawy. Organem uprawnionym do umorzenia egzekucyjnego postępowania administracyjnego jest wyłącznie organ prowadzący to postępowanie w trybie przewidzianym przepisami u.p.e.a.

Wyznaczenie przez sąd sądowego organu egzekucyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie uprawnia tego organu do umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego wskutek zaistnienia przesłanek z art. 59 § 1 u.p.e.a. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym, co oznacza, że w przypadku braku ustawowego upoważnienia nie może stosować innych niż zawarte w k.p.c. przepisów. Przepisy te wyłączają uprawnienie sądowego organu egzekucyjnego do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 804 k.p.c.) i nie przewidują możliwości umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 823–825 k.p.c.), ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2013 r. sygn.. akt II FSK 1787/11 dostępny w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl)

8.5. Skoro, jak w niniejszej sprawie, Skarżący wskazując na przesłanki wynikające z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego z uwagi na to, że zobowiązanie nigdy nie powstało ze względu na brak doręczenia decyzji ustalającej wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. oraz ze względu na przedawnienie zobowiązania podatkowego, a także brak doręczenia zobowiązanemu pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku, to wyłącznie właściwym do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tego wniosku był organ prowadzący to postępowanie, bez względu na to, czy w wyniku zbiegu egzekucji do jej łącznego prowadzenia wyznaczony został inny organ.

Ostateczne umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do zbiegu egzekucji, ma ten skutek, że zbieg taki przestaje istnieć, skoro czynność egzekucyjna powodująca jego wystąpienie zostaje w ten sposób uchylona.

Dlatego też – wbrew twierdzeniu Dyrektora Izby Skarbowej – administracyjny organ egzekucyjny był właściwy do orzekania w przedmiocie umorzenia prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego, zaś wskazanie, że organem uprawnionym do orzekania w zakresie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 stycznia 2007 r. [...], w tym w przedmiocie jego umorzenia jest Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego, już choćby z tej przyczyny, że komornik sądowy prowadzący łącznie egzekucję stosuje tryb sobie właściwy i nie posiada kompetencji, o których mowa w art. 59 u.p.e.a.

W tym miejscu należy wskazać, że Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, działając na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), przedstawił składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, wywołującego rozbieżności w wykładni prawa, a mianowicie, czy organ egzekucyjny wyznaczony przez sąd na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. prowadzi obie egzekucje łącznie w całości? Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt III CZP 133/09 nie usunęła wątpliwości dotyczących wykładni art. 773 § 1 k.p.c. W orzecznictwie sądów powszechnych pojawiają się wypowiedzi rozbieżne ze stanowiskiem zajętym w powołanej uchwale, co uzasadnia potrzebę rozważenia tego zagadnienia prawnego przez skład powiększony Sądu Najwyższego.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. akt III CZP 46/11 skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego odmówił co prawda podjęcia uchwały, jednakże w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że w chwili składania wniosku trwały prace nad nowelizacją k.p.c., w tym przepisów regulujących eliminację zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W ich wyniku w dniu 16 września 2011 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381). Ustawodawca w znowelizowanym art. 773 § 1 k.p.c. wskazał jednoznacznie, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego rozstrzygnięcie o łącznym prowadzeniu egzekucji przez jeden organ ogranicza się jedynie do tej rzeczy lub prawa majątkowego, do którego nastąpił zbieg egzekucji.

8.6. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej uchylając zaskarżone postanowienie i umarzając postępowanie organu pierwszej instancji naruszył przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. , a w konsekwencji art. 105 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

8.7. Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku ponownie rozpatrując zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postepowania egzekucyjnego, uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

8.8. Mając na uwadze powyższe Sąd działając w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na ich wysokość składa się kwota 240 zł, stanowiąca wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).