Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Marszałka Województwa Wielkopolskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Marszałkiem Województwa Wielkopolskiego a Starostą Wolsztyńskim przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] w sprawie określenia rolnego kierunku rekultywacji i zagospodarowania gruntu postanawia: wskazać Marszałka Województwa Wielkopolskiego jako organ właściwy w sprawie.

Marszałek Województwa Wielkopolskiego wnioskiem z dnia 13 grudnia 2023 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Starostą Wolsztyńskim, przez wskazanie Starosty Wolsztyńskiego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] sp. z o.o. z siedzibą w Nowej Wsi Zbąskiej w sprawie określenia rolnego kierunku rekultywacji i zagospodarowania gruntów dla terenu obejmującego dz. nr ewid. [...],[...],[...] i [...] położone w obrębie Grójec Wielki, gmina Siedlec, powiat wolsztyński, województwo wielkopolskie. W uzasadnieniu wniosku Marszałek Województwa Wielkopolskiego wskazał, że [...] sp. z o.o. z siedzibą w Nowej Wsi Zbąskiej 2, wnioskiem z dnia 4 września 2023 r., zwróciła się do Starosty Wolsztyńskiego o określenie rolnego kierunku rekultywacji gruntów dla terenu obejmującego działki nr ewid.: [...], [...],[...] i [...] położone w obrębie Grójec Wielki, gmina Siedlec, na terenie których prowadzona była eksploatacja złóż: "[...] ", "[...] " i "[...] ". Spółka, powołując się na art. 39 ust. 3 ustawy Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2023 r., poz. 633 ze zm. - dalej jako p.g.g.) wskazała, że ze względu na śmierć osoby zobowiązanej do rekultywacji ww. gruntów, to ona - jako właściciel nieruchomości - jest podmiotem zobligowanym do wykonania obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego. Przedmiotem wniosku [...] sp. z o.o. jest wydanie decyzji w trybie o.g.r.l. Organ, do którego wniosek ten został skierowany winien zatem go rozpoznać i ze względu na wyżej przywołane okoliczności ewentualnie wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania albo decyzję odmawiającą. Tymczasem Starosta Wolsztyński, opierając się li tylko na fragmencie wniosku, w którym mowa jest o art. 39 ust. 3 p.g.g., skonstatował że podanie Spółki winno zostać rozpoznane przez organ koncesyjny, jako wniosek o wydanie decyzji określającej obowiązki dotyczące ochrony środowiska i likwidacji zakładów górniczych " [...] ", "[...] " oraz "[...] ". Można zatem stwierdzić, że Starosta Wolsztyński niejako dokonał konwersji wniosku wbrew żądaniu Strony, która w sposób jasny i niebudzący żadnych wątpliwości sformułowała żądanie wydania konkretnej decyzji, adresując Je do organu właściwego w sprawie na podstawie art. 22 ust. 2 o.g.r.l. W opinii Marszałka Województwa Wielkopolskiego Starosta Wolsztyński powinien przeanalizować treść wniosku Spółki w kontekście ww. przepisu o.g.r.l., mimo że upłynął ustawowy termin zakończenia rekultywacji. Obowiązek rekultywacji terenu spoczywa bowiem na stronie aż do czasu jej zakończenia. Reasumując, Marszałek wskazał, że to Starosta Wolsztyński jest organem właściwym w przedmiocie rozpoznania wniosku [...] sp. z o.o. dotyczącego decyzji określającej kierunek wykonania rekultywacji gruntu.

Starosta Wolsztyński w odpowiedzi z dnia 31 stycznia 2024 r. na ww. wniosek o rozstrzygnięcie sporu wskazał, że w jego ocenie nie jest organem właściwym i wniósł o oddalenie wniosku. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że nie miał wątpliwości co do przepisów, w oparciu o które spółka [...] Sp. z o.o. zwróciła się z żądaniem, ponieważ na stronie 2 wniosku z dnia 4 września 2023 r. wprost powołała się na przepis artykułu 39 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2023 r. poz. 633 ze zm.). Dodatkowo Starostę Wolsztyńskiego utwierdził w przekonaniu, iż podstawą żądania wnioskodawcy są przepisy ustawy Prawo geologiczne i górnicze, a nie ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 82) fakt, iż poprzedniczka prawna wnioskodawcy uprzednio cofnęła wniosek o określenie kierunku, terminu i osoby zobowiązanej do rekultywacji, co spowodowało umorzenie postępowania w tej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Marszałkiem Województwa Wielkopolskiego i Starostą Wolsztyńskim (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 211–223).

W rozpatrywanym przypadku negatywny spór o właściwość - pomiędzy Marszałkiem i Starostą - powstał w związku z wnioskiem [...] sp. z o.o. z siedzibą w Nowej Wsi Zbąskiej o wydanie decyzji w sprawie określenia rolnego kierunku rekultywacji i zagospodarowania gruntów dla terenu obejmującego dz. nr ewid. [...], [...], [...] i [...] położone w obrębie Grójec Wielki, gmina Siedlec, powiat wolsztyński, województwo wielkopolskie.

W doktrynie podkreśla się, że "Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji koncesyjnej pozbawia dotychczasowego przedsiębiorcę możliwości prowadzenie działalności regulowanej Prawem geologicznym i górniczym. Nie oznacza to jednak, że taki stan rzeczy powoduje automatycznie wygaśnięcie obowiązków związanych z koncesją. Artykuł 39 ust. 1 p.g.g. statuuje zasadę, że cofnięcie, wygaśnięcie lub utrata mocy koncesji, bez względu na przyczynę, nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego. (...) Zakres i sposób wykonania obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego ustala się w planie ruchu likwidowanego zakładu górniczego (art. 129 ust. 4 p.g.g.). Jeżeli przepisy o planach ruchu zakładu górniczego nie będą miały zastosowania (szerzej na ten temat zob. komentarz do art. 105 ust. 2 p.g.g.), wtedy zakres i sposób wykonania wskazanych powyżej obowiązków ustala organ koncesyjny w decyzji stwierdzającej wygaśnięcie koncesji, po uzgodnieniu z wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta)" (G. Klimek [w:] Prawo geologiczne i górnicze. Komentarz, red. B. Rakoczy, Warszawa 2015, art. 39).

Przepis art. 39 ust. 2 ustawy Prawo geologiczne i górnicze (dalej też: p.g.g.), do którego odwołuje się Starosta Wolsztyński, należy odczytywać łącznie z ust. 1 tego artykułu, który stanowi, że: "Cofnięcie koncesji, jej wygaśnięcie lub utrata jej mocy, bez względu na przyczynę, nie zwalnia dotychczasowego przedsiębiorcy z wykonania obowiązków dotyczących ochrony środowiska i likwidacji zakładu górniczego albo zakładu, z uwzględnieniem ust. 1a oraz art. 39a ust. 1".

Z kolei art. 39 ust. 3 p.g.g. brzmi: "Jeżeli nie istnieje przedsiębiorca, obowiązki określone w ust. 1 wykonuje jego następca prawny, a jeżeli nie istnieje przedsiębiorca oraz jego następca prawny - obowiązki określone w ust. 1 wykonuje właściciel lub osoba posiadająca inny niż własność tytuł prawny do nieruchomości. W przypadku potrzeby osobę obowiązaną oraz zakres i sposób wykonania obowiązków określonych w ust. 1 ustala, w drodze decyzji, organ koncesyjny".

Zgodnie z art. 129 ust. 2 Prawa geologicznego i górniczego, do rekultywacji gruntów, o których mowa w ust. 1 pkt 5 (tj. wyrobiska górnicze w przypadku likwidacji zakładu górniczego, w całości lub w części), stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 82, dalej też: uogrl).

Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tym decyzji Marszałka Województwa Wielkopolskiego z 7 marca 2013 r., 9 października 2015 r. oraz 16 października 2015 r. stwierdzających wygaśnięcie koncesji nie wynika, by przedsiębiorcy został określony w szczególności sposób wykonania obowiązków dotyczących ochrony środowiska, w tym rekultywacji gruntów stosowanie do art. 39 ust. 1 p.g.g.

Ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy uczestniczące w sporze wynika, że Spółka składająca wniosek o wydanie decyzji w sprawie rekultywacji i zagospodarowania ustalającej kierunek rekultywacji gruntów położonych w obrębie ewidencyjnym ma prawo własności do gruntu.

Wobec powyższego skład orzekający uznał, że organem właściwym do rozpoznania sprawy z wniosku w sprawie zrekultywowania terenu poeksploatacyjnego jest organ koncesyjny: Marszałek Województwa Wielkopolskiego w myśl art. 39 ust. 3 zd. 2 Prawa geologicznego i górniczego.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.