II SA/Gl 1463/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-05	
Data wpływu	2025-11-20	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Krzysztof Nowak /sprawozdawca/
Renata Siudyka
Tomasz Dziuk /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 1283; art. 106 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 16; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2026 nr 0 poz 143; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2026r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 18 września 2025 r. nr SKO.PS/41.5/693/2025/12943 w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domy pomocy społecznej oddala skargę.	
Uzasadnienie
Pismem z dnia 27 października 2025 r. J. M. (dalej jako: "strona" lub "skarżąca"), reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisaną w rubrum nn. wyroku.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia 23 lipca 2025 r. nr [...], Prezydent Miasta M. , (dalej jako: "organ I instancji" bądź "Prezydent"), działając na podstawie art. 106 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.p.s.", odmówił zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt jej syna - M. M. , w Domu Pomocy Społecznej w Z. w okresie od 31 października 2024 r. do 9 lutego 2025 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w gronie osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt syna strony w domu pomocy społecznej znajdują się jego rodzice: skarżąca i D. M. oraz dziadkowie: W. W. i A. W. . Podniósł, że w pierwszej kolejności obowiązek ponoszenia odpłatności spoczywa na bliższych wstępnych, a więc m. in. na stronie.

Syn strony został umieszczony w DPS w dniu 2 października 2024 r. na podstawie decyzji Starosty [...] z dnia 2 października 2024 r. nr [...]. Na podstawie odrębnych decyzji, wydanych w myśl art. 61 u.p.s., ustalono odpłatność za pobyt syna skarżącej w domu pomocy społecznej w wysokości 70% jego dochodu tj. w październiku 2024 r. w wysokości 2.220,60 zł, w listopadzie 2024 r. w wysokości 2.294,76 zł, w grudniu 2024 r. w wysokości 2.528,24 zł, w styczniu 2025 r. w wysokości 2.790,66 zł oraz w lutym 2025r. (za 9 dni pobytu) w wysokości 897,03zł. Kwota ta nie pozwala jednak na pokrycie pełnej odpłatności, odpowiadającej średniemu kosztowi utrzymania w domu pomocy społecznej ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] .

Powołując się na treść art. 61 ust. 2f u.p.s. organ I instancji wskazał, że opłata za pobyt w DPS w Z. została ustalona proporcjonalnie do ilości osób zobowiązanych do jej ponoszenia i wynosi odpowiednio - za 30 dni października 2024 r. - po 2.165,55zł, za listopad 2024 r. - po 2.237,62zł, za grudzień 2024 r. po 2.120,88 zł za styczeń 2025r. - po 1.989,67 zł oraz za luty 2025 r. - po 722,30 zł.

Na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 21 października 2024 r. została wydana decyzja nr [...] z dnia 29 kwietnia 2025 r., częściowo zwalniająca z odpłatności, do kwoty 1.500 zł miesięcznie, uwzględniając możliwości finansowe rodziny. Organ zwrócił przy tym uwagę na fakt, że wniosek skarżącej z dnia 8 października 2024 r. o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt syna z DPS oparty był ogólnie o przepisy ustawy o pomocy społecznej, nie podnosząc okoliczności opisanych w obecnym wniosku pełnomocnika, związanych z rażącym naruszeniem obowiązków rodzinnych przez syna skarżące, pomimo tego, iż były już one wnioskodawczyni znane w dacie składania pierwotnego wniosku.

Organ I instancji wskazał dalej, że rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, o której mowa w art. 61 pkt 1 u.p.s. nie może stanowić podstawy do zwolnienia z ponoszenia rzeczonej odpłatności. Podkreślił, że choroba psychiczna na którą cierpi osoba kierowana do domu pomocy społecznej nie może wyczerpywać przesłanki rażącego naruszenia przez nią obowiązku rodzinnego. To musi bowiem uwzględniać stopień zawinienia i celowość działania, co bez wątpienia ma związek z problemami psychicznymi osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Nie można wobec osoby cierpiącej na zaburzenia psychiczne czy upośledzenie umysłowe stwierdzić zawinionego niewywiązywania się z obowiązków rodzinnych. Trudno zatem uznać za uzasadnione twierdzenie zawarte we wniosku o zwolnienie, że na synu skarżącej, pomimo że jest on osobą upośledzoną umysłowo w stopniu znacznym oraz zaburzoną psychicznie, spoczywał taki sam obowiązek szacunku i wspierania się rodziców i dzieci wynikający z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak w stosunku do osób w pełni sprawnych. Uzasadnienia nie znajduje też twierdzenie, że zachowanie syna skarżącej doprowadziło do "niedopełnienia obowiązków rodzinnych, prowadzi do zerwania kontaktów rodzinnych i zerwania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych". Jak wynika z akt sprawy skarżąca przez cały czas utrzymuje kontakt z synem, w tym stały kontakt telefoniczny oraz zabiera syna regularnie w okresie weekendów do domu. Organ zwrócił uwagę na fakt, że w treści wniosku z dnia 8 października 2024 r. skarżąca podnosiła, iż zwolnienie z opłat za DPS umożliwi jej częstsze odwiedzanie syna w placówce. Podkreślił też, że zachowania agresywne o których mowa we wniosku pełnomocnika strony z dnia 26 maja 2025 r. wynikają ze stanu zdrowia syna skarżącej i jako takie nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia z ponoszenia odpłatności za jego pobyt w domu pomocy społecznej.

W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji skontaktował się także ze Środowiskowym Domem Samopomocy w M. którego uczestnikiem był syn skarżącej bezpośrednio przed umieszczeniem w domu pomocy społecznej. Z uzyskanych informacji wynika, że skarżąca była kilkukrotnie informowana, że w stosunku do syna powinna być konsekwentna w działaniu, a brak wyraźnie postawionych granic oraz spełnianie wszystkich oczekiwań syna będzie umacniało jego postawę roszczeniową i w konsekwencji powodowało zachowania agresywne. Mając na uwadze powyższe organ I instancji nie przychylił się do wniosku strony o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej, gdyż uznał, iż art 64 pkt 7 u.p.s. i wynikające z niego naruszenie obowiązków rodzinnych nie może być przesłanką do zwolnienia z tej odpłatności, a w zaistniałej sytuacji nie może być mowy o zawinieniu i celowości działania ze strony syna skarżącej. Uwzględnienie tak sformułowanego wniosku naruszałoby zasady współżycia społecznego, godziłoby w elementarne poczucie sprawiedliwości, a w konsekwencji spowodowałoby przerzucenie na gminę obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w placówce.

W odwołaniu pełnomocnik skarżącej wskazał, że w świetle aktualnie obowiązującej treści art. 64 pkt 7 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2022, poz. 66), którą wprowadzono rzeczony przepis, pojęcie "inne obowiązki rodzinne" obejmuje obowiązki szczegółowo zdefiniowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem. W uzasadnieniu projektu wskazano także, że dokonując wykładni zwrotu "inne obowiązki rodzinne", należy mieć na względzie "zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm. - dalej KRO)), jak i powinności czysto społeczne lub moralne. W pojęciu niedopełnienia obowiązków rodzinnych mieści zaś się takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych.

W ocenie pełnomocnika skarżącej ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w DPS do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych, nie jest zasadne na gruncie oczywiście otwartego katalogu okoliczności mogących prowadzić do zastosowania ulgi. Po pierwsze zgodnie z treścią art. 87 KRO - rodzice i dzieci obowiązani są do wzajemnego szacunku i wspierania się. Celem tego przepisu jest zapewnienie pewnego standardu w relacjach między rodzicami, a dziećmi. Oznacza to konieczność ograniczenia języka wulgarnego, znieważania w odniesieniu do rodzica ze strony dziecka i odwrotnie. Syn skarżącej był zobowiązany do wypełniania obowiązków rodzinnych wynikających z KRO. względem niej, które to w żaden sposób nie były realizowane. Brak realizacji rzeczonych obowiązków determinował trudną sytuację zarówno życiową, jak i psychiczną skarżącej. Jej syn całkowicie destabilizował życie rodziny, będąc agresywnym zarówno słownie, jak i fizycznie wobec skarżącej, osób najbliższych, a nawet osób trzecich. Często odmawiał leczenia farmakologicznego przez co doprowadził do całkowitej destabilizacji życia skarżącej.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej, nie mogła ona liczyć na jakiekolwiek wsparcie ze strony syna. Nieprawidłowość realizacji przez syna skarżącej obowiązków rodzinnych została potwierdzona oświadczeniami członków rodziny.

Powyższe wskazuje na fakt zaistnienia przesłanki do stwierdzenia rażącego naruszenia przez syna skarżącej innych obowiązków rodzinnych i determinuje zasadność zwolnienia skarżącej w całości od ponoszenia przedmiotowych opłat. Obciążenie skarżącej przedmiotowymi opłatami pozostawałoby w opozycji do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny.

Zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że art. 64 pkt 7 u.p.s. umożliwia osobie obowiązanej do ponoszenia opłaty "uwolnienie się" od obowiązku pokrywania kosztów przebywania pensjonariusza w DPS z powodu zawinionego przez tego pensjonariusza działania, naruszającego więzi rodzinne, mające ten obowiązek uzasadniać i znajduje zastosowanie w sytuacji, w której osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Kolegium wskazało, że przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. nie może znajdować zastosowania w tego typu sytuacjach faktycznych, jak w niniejszej sprawie. Podzieliło przy tym stanowisko organu I instancji, że rażące naruszenie obowiązków rodzinnych (w tym wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci), o którym mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. musi uwzględniać stopień zawinienia i celowość działania, na ocenę czego bez wątpienia mają wpływ problemy psychiczne osoby przebywającej w domu pomocy społecznej.

W skardze sądowej na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi naruszenie:

- art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez jego wadliwe zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło rażące naruszenie "innych obowiązków rodzinnych" w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy brak szacunku syna skarżącej względem niej, brak wspierania jej z poszanowaniem jej godności i praw, nieczynienie przez niego zadość obowiązkom rodzinnym ciążącym na nim względem skarżącej stanowią rażące naruszenie innych obowiązków rodzinnych określonych tym przepisie;

- art. 64 pkt 7 u.p.s. przez jego wadliwą wykładnię, a to rozumienie rzeczonego przepisu w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł, polegające na uznaniu, iż przepis ten nie może znajdować zastosowania, w sytuacji gdy doszło do niezawinionego naruszenia obowiązków rodzinnych, w tym wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego, gdy treść przepisu art. 64 ust. 7 u.p.s. nie warunkuje możliwości zwolnienia osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS od zaistnienia winy (bądź danego jej stopnia);

- art. 7 i 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) - dalej "k.p.a.", poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i bezpodstawne ustalenie, iż nie zaistniały przesłanki do zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt jej syna w DPS oraz błędne ustalenie, iż skarżąca nie wykazała, że jej syn w sposób rażący nie wywiązywał się z "innych obowiązków rodzinnych" w sposób zawiniony, podczas gdy stopień winy nie ma znaczenia dla spełnienia kryteriów zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w Domu Pomocy Społecznej, a skarżąca załączyła do wniosku o zwolnienie z przedmiotowej odpłatności dokumenty, które w sposób jednoznaczny i niepodważalny wykazują zasadność wniosku;

- art. 78 § 1 k.p.a. przez brak uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącej, w tym o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w sytuacji, gdy dotyczyły one okoliczności mających znaczenie dla sprawy, co skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego i nie wyjaśnieniem sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazał, że wbrew stanowisku organu odwoławczego przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. należy wykładać w ten sposób, że może on znajdować zastosowanie także, w sytuacji gdy doszło do niezawinionego naruszenia obowiązków rodzinnych, w tym wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego, zwłaszcza że treść przepisu art. 64 ust. 7 u.p.s. nie warunkuje możliwości zwolnienia osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej od zaistnienia winy (bądź danego jej stopnia). Ta wadliwa wykładnia implikuje niewłaściwe zastosowanie przez organy art. 64 pkt 7 u.p.s.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia i wnioski, zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) - dalej "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z dnia 18 września 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia 23 lipca 2025 r. w zakresie odmowy zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt syna w DPS.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie skarżąca w toku postępowania prowadzonego w przedmiocie wydania decyzji o wysokości opłaty za pobyt syna w DPS wniosła o zwolnienie z jej z ponoszenia. Wniosek taki złożyła w dniu 8października 2024 r. Organ I instancji uwzględnił go częściowo i decyzją nr [...] z dnia 29 kwietnia 2025 r. częściowo zwolnił skarżącą z odpłatności do kwoty 1.500zł miesięcznie. Wydając tą decyzję po przeprowadzeniu w dniu 28 października 2024 r. wywiadu środowiskowego uwzględnił możliwości finansowe rodziny skarżącej. W swoim wniosku skarżąca nie podnosiła argumentów dotyczących przesłanek wynikających z art. 64 pkt 7 u.p.s. Wniosek ten uzasadniony był licznymi wydatkami rodziny. Brak było w nim argumentów dotyczących rażącej niewdzięczności syna lub zaniedbywania przez niego obowiązków rodzinnych w stosunku do matki (skarżącej). Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o zwolnienie jej całkowicie z ponoszenia odpłatności organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, z którego wynikało, że syna skarżącej jest chory psychicznie i nie ponosi winy za swoje zachowania, które mogły nosić cechy niewdzięczności w stosunku do skarżącej lub zaniedbywania obowiązków rodzinnych syna względem matki. Argumentacja ta stanowiła jeden z elementów uzasadniania decyzji organu I instancji, którą podzielił również organ odwoławczy przywołując stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych.

Zgodnie art. 64 pkt 7 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zauważyć należy, że kwestia zwolnienia z opłat opiera się na uznaniu organu. Z konstrukcji art. 64 u.p.s. wynika, że decyzja, wydawana na jego podstawie, ma charakter uznania administracyjnego. Tym samym wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy od woli organu właściwego do ustalenia tej opłaty, co oczywiście nie może jednak oznaczać dowolności wydanego w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola uznania administracyjnego jest tym niemniej w takim przypadku ograniczona wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ ma zatem w takim przypadku obowiązek szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniających zakres jej ewentualnego zastosowania, a co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Istotne jest przy tym, że z uwagi na fakt, iż uiszczanie opłaty przez zstępnego za pobyt jego wstępnego w domu pomocy społecznej stanowi - dla osoby zobowiązanej - obciążenie finansowe, zasadniczo główną przesłanką zastosowania przedmiotowego zwolnienia powinna być sytuacja materialna osoby zobowiązanej. Zwolnienie to nie powinno więc nastąpić, jeżeli - pomimo zaistnienia wskazanych w art. 64 u.p.s. okoliczności - osoba obowiązana byłaby w stanie ponosić opłatę za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej. Takie rozumienie omawianego przepisu pozostaje w zgodzie z głównymi założeniami instytucji pomocy społecznej. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że środki publiczne, przeznaczane na udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, są ograniczone, a zwolnienie wstępnego z opłaty za pobyt jego zstępnego w domu pomocy społecznej skutkuje obowiązkiem poniesienia tej opłaty przez gminę, co z kolei przekłada się na zakres pomocy udzielanej najbardziej potrzebującym. Zatem z uwagi na otwarty katalog przesłanek, mogących stanowić podstawę zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty, organy winny dokonywać oceny ich spełnienia w kontekście sytuacji materialnej wnioskującego o zwolnienie z opłat, aby wykluczyć możliwość uzyskania takiego zwolnienia przez osobę, która w rzeczywistości byłaby w stanie opłaty te ponosić.

Rolą Sądu jest więc w niniejszej sprawie zbadanie czy wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tj. czy organy obu instancji zebrały wyczerpujący materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia. Następnie zaś, mając na uwadze pogląd wyrażany w orzecznictwie, stwierdzenie czy decyzja odmowna została przekonująco i jasno uzasadniona zarówno co do faktów, jak i co do prawa. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 665/20, CBOSA).

Nie budzi wątpliwości Sądu, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż sytuacja finansowa skarżącej pozwala na częściowe pokrywanie kosztów pobytu syna w DPS co organ I instancji uwzględnił wydając decyzję z dnia 29 kwietnia 2025 r. nr [...].

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ I instancji wskazał, że decydując o odmowie całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt syna w DPS wziął pod uwagę wykazane przez skarżącą dochody, treść przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, jak również przedstawioną dokumentację medyczną potwierdzającą, że syn skarżącej jest osobą upośledzoną umysłowo w stopniu znacznym oraz zaburzoną psychicznie, W jego ocenie trudno przyjąć, że spoczywał na nim taki sam obowiązek szacunku i wspierania się rodziców i dzieci wynikający z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jak w stosunku do osób w pełni sprawnych. Jak ustalił organ I instancji skarżąca cały czas utrzymuje kontakt z synem oraz zabiera go regularnie w okresie weekendów do domu. Organ I instancji zwrócił również uwagę, że we wniosku z dnia 8 października 2024r. skarżąca podnosiła, iż zwolnienie z opłat za DPS umożliwi jej częstsze odwiedzanie syna w placówce.

Sąd zauważa, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją o charakterze uznaniowym, co wynika z użytego w przepisie sformułowania "można zwolnić". Z tego względu kontrola jej legalności jest dokonywana przez sąd w ograniczonym zakresie. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1011/20, Baza NSA). Ponadto brzmienie przytoczonego przepisu i użycie w tekście sformułowania "w szczególności", prowadzą do wniosku, że wymieniony w jego treści katalog sytuacji, w których może dojść do zastosowania całkowitego bądź częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat ma charakter otwarty, co oznacza, że dodatkowo organ może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie.

W przedmiotowej sprawie organy wskazały, że w przypadku skarżącej nie występują przesłanki określone w art. 64 pkt 7 u.p.s. Punktem wyjścia dla oceny prawidłowości działań organów było ustalenia sytuacji syna skarżącej. Nie jest kwestionowane przez skarżącą, że jest on osobą upośledzona umysłowo i chorą psychicznie. W świetle tego faktu rozważanie wymagało, czy podniesione w skardze okoliczności dotyczące zachowania syna skarżącej w stosunku do matki wyczerpywały przesłanki określone w art. 64 pkt 7 u.p.s. Sąd przypomina w tym miejscu, że na podstawie powyższego przepisu możliwe jest zwolnienie osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty z obowiązku jej uiszczenia, jeżeli ta wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. nie może znajdywać zastosowania w tego typu sytuacjach faktycznych, jak w niniejszej sprawie, a więc gdy wnioskodawca wiąże rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego, z chorobą psychiczną członka rodziny. Jak zauważono w uzasadnieniu ustawy zmieniającej ustawę o pomocy społecznej - ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) mocą, której wprowadzono art. 64 pkt 7 u.p.s., projekt uwzględniał, w ramach przesłanek fakultatywnego wyłączenia obowiązku ponoszenia opłaty, sytuacje rażącego naruszenia przez rodzica obowiązku alimentacyjnego względem dziecka lub innych obowiązków rodzinnych. Projektowana nowelizacja uwzględniała fakt, iż dorosłe dzieci rodziców, którzy względem nich w sposób rażący zaniedbywali obowiązki rodzicielskie, doprowadzając tym do ustania więzi rodzinnych, zasługują na ochronę państwa i powinni zostać objęci możliwością zwolnienia z opłaty bez względu na ich sytuację materialną. Proponuje się w związku z tym dodanie nowej przesłanki mogącej wyłączyć obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza w DPS, tj. sytuację, w której osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, np. obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój (projektowany art. 64 pkt 7 u.p.s.). Przepis ten umożliwia zatem osobie obowiązanej do ponoszenia opłaty uwolnienie się od obowiązku pokrywania kosztów przebywania pensjonariusza w DPS z powodu zawinionego przez tego pensjonariusza działania naruszającego więzi rodzinne mające ten obowiązek uzasadniać.

W ocenie Sądu dla możliwości zastosowania ulgi konieczne jest zatem ustalenie, że doszło do zawinionego działania naruszającego więzy rodzinne, w tym przypadku w stosunku do matki. Okolicznością bezsporną pozostaje, że syn skarżącej jest osobą upośledzoną psychicznie, której nie można przypisać winny za działania mogące nosić cechy niewdzięczności do matki lub braku szacunku. Jakkolwiek relacje w rodzinie, w której jedna osoba znajduje się w kryzysie psychicznym, mogą odstępować od relacji, które powszechnie przyjmuje się za normalne, to jednak z punktu widzenia możliwości zastosowania ulgi, o jaką wnosi skarżąca, istotnym jest to, czy można synowi skarżącej zarzucić umyślność, a więc czy brak sumiennego wywiązywania się z obowiązków względem matki był zawiniony. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy mamy do czynienia z chorobą psychiczną syna, brak jest podstaw do uznania, aby okoliczności, jakie podnosi skarżąca, były okolicznościami zawinionymi, a więc by zaistniała przesłanka rażącego naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Mając powyższe na względzie Sąd przyjął, że organy administracji zasadnie wywiodły, że w sprawie nie można mówić o rażącym niewywiązywaniu się przez syna skarżącej z obowiązków rodzinnych z uwagi na chorobę psychiczną. Podnoszone przez pełnomocnika skarżącej okoliczności i wykładnia art. 64 ust. 7 u.p.s. nie mogły znaleźć uznania Sądu.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że organy we właściwy sposób przeprowadziły postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, w sposób wyczerpujący ustalając stan faktyczny i odniosły się do podnoszonych przez skarżącą we wniosku o zwolnienie okoliczności, a końcowo w sposób dozwolony skorzystały z instytucji uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy nie przekroczyły więc granic uznania administracyjnego. Zaskarżona decyzja Kolegium posiada uzasadnienie faktyczne i prawne, które odnosi się do okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie. Dodać w tym miejscu należy, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na innego rodzaju przesłankach, które nie są weryfikowalne w drodze postępowania sądowego.

Z uwagi na powyższe Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Niniejsza spawa rozpoznana została, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.