Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędzia del. WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Lu 1193/16 w sprawie ze skargi H.K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...]2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2017r. sygn. akt IIISA/Lu 1193/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę H.K. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] 2016r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W punkcie II wyroku przyznano koszty pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym :

Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy T.L. wydał w stosunku do skarżącego dwie odrębne decyzje orzekające o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu pod adresem w P.: decyzję z dnia [...] 2012 r., nr [...] oraz decyzję z dnia [...] 2013 r., nr [...].

W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] 2013 r., Wojewoda Lubelski uchylił decyzję Wójta Gminy T.L. z dnia [...] 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji, decyzją z dnia [...]2014 r., nr [...], orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego H.K. z budynku mieszkalnego nr [...] w P.. Decyzją z dnia [...]2014 r., nr [...], Wojewoda Lubelski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja została zaskarżona do sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 641/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że w obrocie prawnym znajdują się dwie decyzje o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego, wobec czego konieczne jest ustalenie, czy nie zachodzi przeszkoda w merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy ze względu na powagę rzeczy osądzonej, której występowanie prowadziłoby do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w nowym postępowaniu (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Wykonując powyższy wyrok, decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...], Wojewoda Lubelski uchylił decyzję Wójta Gminy T.L. z dnia [...]2014 r. w całości. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...]2015 r., nr [...], Wójt Gminy T.L. umorzył postępowanie w sprawie. Następnie postanowieniem z dnia [...]2015 r. Wójt Gminy T.L. wznowił z urzędu postępowanie zakończone prawomocną decyzją z dnia [...]2012 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej jako "k.p.a.". Decyzją z dnia [...]2015 r. Wójt Gminy T.L. uchylił decyzję z dnia [...] 2012 r. i wymeldował H.K. z miejsca pobytu stałego pod ww. adresem w P.. Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania, decyzją z dnia [...]2016 r., Wojewoda Lubelski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Przywołując treść art. 25 ust. 1 i art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2016 r., poz. 722 ze zm.), organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie mieszkał w miejscu zameldowania już przed aresztowaniem i osadzeniem w zakładzie karnym w 2002 r., gdzie przebywa do chwili obecnej. Powyższa okoliczność wynika z uzyskanej z Komendy Powiatowej Policji w T.L informacji, że skarżący został zatrzymany przez policję w domu sąsiada w P. pod nr [...] i stamtąd doprowadzony do zakładu karnego. Fakt niezamieszkiwania skarżącego pod adresem zameldowania potwierdzają również jego synowie. Świadkowie wskazali, że skarżący rzadko przebywał w domu w P., a od czerwca 2000 r., po rozwodzie rodziców, całkowicie opuścił miejsce zameldowania i zamieszkał u sąsiadów. Przesłuchany w charakterze świadka Z.K., sąsiad skarżącego zeznał, że przed osadzeniem w zakładzie karnym skarżący mieszkał u różnych ludzi, czasami także u niego. Również sam skarżący przyznał, że przed aresztowaniem mieszkał u różnych osób. Organ wskazał, że biorąc pod uwagę sytuację osobistą skarżącego, to że rozwiódł się z żoną, która na nowo ułożyła sobie życie, a także długoletni wyrok, jaki zapadł w stosunku do skarżącego, nie istnieje realna możliwość ponownego zamieszkania przez skarżącego pod adresem zameldowania. Utrzymywanie zameldowania skarżącego, który odbywa długoletnią karę pozbawienia wolności, stanowiłoby utrzymanie fikcji meldunkowej, co mija się z intencją ustawy o ewidencji ludności.

Od powyższej decyzji Wojewody Lubelskiego H.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W uzasadnieniu skarżący podniósł kwestie dotyczące jego prawa własności budynku, w którym był dotychczas zameldowany. W uzupełnieniu skargi, ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego, zarzucił:

naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnego i dokładnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz jego niewłaściwą ocenę,

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez jego błędna wykładnię skutkującą jego niewłaściwym zastosowaniem w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubelski wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę w uzasadnieniu wyroku wskazał, że organy administracji dokonały właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosowały normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Nadto Sąd I instancji wskazał, że wbrew zarzutom skargi organy obu instancji prawidłowo zastosowały się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 641/14. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...]2014 r., wskazując że w obrocie prawnym znajdują się dwie decyzje o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego, wobec czego konieczne było ustalenie, czy nie zachodzi przeszkoda w merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy ze względu na powagę rzeczy osądzonej, której występowanie prowadziłoby do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w nowym postępowaniu (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Wykonując powyższy wyrok, decyzją z dnia [...] 2015 r., Wojewoda Lubelski uchylił decyzję Wójta Gminy T.L. z dnia [...]2014 r. w całości, który po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...]2015 r., umorzył postępowanie w sprawie. W ten sposób organ naprawił swój błąd, eliminując z obrotu prawnego późniejszą decyzję o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Nieprawidłowości postępowania, wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2015 r. zostały zatem usunięte.

Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności skargi Sąd wskazał, że w świetle art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności postępowania administracyjne wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. poz. 993, ze zm.) i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy uchylającej, w sprawach indywidualnych o zameldowanie, uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania oraz wymeldowanie, udostępnienie danych ze zbioru PESEL i gminnych zbiorów meldunkowych - prowadzi się na podstawie niniejszej ustawy. W świetle art. 80 ustawy o ewidencji ludności weszła ona w życie z dniem 1 marca 2015 r., z wyjątkiem art. 62, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.

Powyższy przepis określa regułę międzyczasową w zakresie właściwych przepisów do rozstrzygania spraw w toku, a więc tych, które nie zostały zakończone do chwili wejścia w życie ustawy z 2010 r. Ustawodawca przyjmuje w tym zakresie zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej.

Sąd I instancji wskazał, że decyzja objęta wznowieniem postępowania została wprawdzie wydana w dniu [...]2012 r., jednak po wznowieniu postępowania, rozpoznając sprawę na nowo, stosuje się przepisy obowiązujące w czasie orzekania. Innymi słowy, skoro postępowanie wznowieniowe jest nowym postępowaniem administracyjnym, to organ administracji publicznej, wydając nową decyzję w sprawie na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., stosuje przepisy obowiązujące w chwili wydawania tej nowej decyzji.

Wobec powyższego, w rozpoznawanej sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy o ewidencji ludności.

Zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa wart. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Istotą ewidencji ludności jest dokumentowanie faktów dotyczących pobytu danej osoby pod określonym adresem, a nie ustalanie uprawnień do korzystania z lokalu, czy tym bardziej rozstrzyganie sporów na tym tle. Zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną, potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem, nie daje natomiast prawa do przebywania w tym lokalu. Przesłanką wymeldowania danej osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę dotychczasowego miejsca pobytu z zamiarem nieprzebywania w tym miejscu.

Brak cechy dobrowolności nie zawsze zatem stanowi przeszkodę do wymeldowania. W sytuacji gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne. W sytuacji gdy osoba podlegająca wymeldowaniu przebywa w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, należy przede wszystkim ocenić, czy okoliczności zmieniające się w związku z upływem czasu przemawiają za ustaleniem, że przebywający w zakładzie karnym trwale opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym, któremu towarzyszą zmiany w sytuacji osobistej osadzonego, a także zmiany w stanie faktycznym związanym ze statusem czy nawet istnieniem danego mieszkania, może uzasadniać dokonanie wymeldowania, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości (wyrok WSA w Lublinie z dnia 4 września 2014 r. w sprawie sygn. akt III SA/Lu 138/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Taką sytuacją będzie tworzyć również zaszła w czasie odbywania kary pozbawienia wolności zmiana stosunków osobistych i rodzinnych, która uniemożliwia zamieszkanie skazanego z osobami pozostałymi w lokalu (wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r. w sprawie II OSK 2573/12, SIP Lex nr 1488184). Wprawdzie trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego zwykle nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności, jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że najwyższy wymiar kary pozbawienia wolności, a nawet kara niższa, lecz długotrwała, w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. w sprawie II OSK 2407/11, SIP Lex nr 1337360, wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r. w sprawie sygn. akt II OSK 1251/06, SIP Lex nr 927461, wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie sygn. akt II OSK 1236/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zawsze należy mieć jednak na uwadze konkretne okoliczności sprawy. Nie można poprzestać na ustaleniu, że strona przebywa w zakładzie karnym, w szczególności jeżeli nie została skazana na najwyższą lub długotrwałą, to jest kilkunastoletnią lub niewiele mniejszą karę pozbawienia wolności. Okolicznością, która może dawać podstawę do oceny charakteru opuszczenia miejsca pobytu jako nietrwałego jest utrzymywanie w lokalu centrum życiowego przez zachowanie więzi z lokalem i z osobami tam zamieszkującymi, na przykład przez powroty do lokalu w czasie przepustek i ewentualnych przerw w odbywaniu kary. Natomiast okolicznością, która może przemawiać przeciwko ocenie charakteru opuszczenia miejsca pobytu jako nietrwałego może być takie ułożenie się stosunków osobistych między małżonkami, które wskazują na całkowite zerwanie więzi małżeńskich, wynikające na przykład z charakteru przestępstwa popełnionego na szkodę małżonka, faktycznego założenia przez małżonka nowej rodziny i zamieszkanie z członkami tej rodziny w domu, z którego ma nastąpić wymeldowanie strony.

W przypadku wymeldowania danej osoby z pobytu stałego konieczne jest również ustalenie, że opuszczenie miejsca zameldowania nastąpiło w sposób trwały. Trwałości tej nie należy jednak oceniać wyłącznie na podstawie zamiaru osoby zainteresowanej, ale trzeba uwzględnić również okoliczności faktyczne, uzasadniające utrzymywanie danych ewidencyjnych w określonym stanie. Jak już wyżej bowiem wskazano, dokonanie wymeldowania może uzasadniać długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym, w trakcie którego doszło do zmian sytuacji osobistej osadzonego, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości. Zatem w ocenie Sądu I instancji organy zasadnie orzekły o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego.

Bezsporne jest, że skarżący nie przebywa w miejscu swego zameldowania, od [...] września 2002 r. odbywa karę pozbawienia wolności, której zakończenie przewidywane jest na dzień [...] listopada 2017 r.

Z przeprowadzonych w toku postępowania dowodów wynika również, że skarżący nie zamieszkiwał w lokalu, w którym dotychczas był zameldowany, już przed zatrzymaniem i osadzeniem w zakładzie karnym we wrześniu 2002 r. Organ ustalił, że skarżący przebywał wówczas na wolności tylko przez około 4 miesiące, bowiem wcześniej, do [...] maja 2002 r., odbywał karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. W tym okresie skarżący nie mieszkał już w lokalu o nr [...] w P..

Przesłuchany w charakterze świadka M.S. - syn skarżącego, zeznał, że skarżący nie mieszkał w lokalu nr [...] w P. od rozwodu rodziców, który miał miejsce w 2000 r., zaś przed rozwodem rzadko bywał w domu. Powyższe potwierdziła D.K. - była żona skarżącego oraz S.K. - syn skarżącego wskazując, że od [...] czerwca 2000 r. skarżący całkowicie opuścił miejsce zameldowania. Ponadto, gdy skarżący przebywał na wolności, mieszkał u sąsiadów. Z kolei H.K. - sąsiad D.K. zeznał, że przed osadzeniem w zakładzie karnym skarżący czasem u niego nocował i pracował w gospodarstwie rolnym. Obecnie w jego domu znajdują się rzeczy skarżącego, które ten pozostawił przed aresztowaniem.

Również sam skarżący, w pismach kierowanych do organu przyznał, że od 1996/1997 r. pomieszkiwał u kolegów, zaś przed aresztowaniem nocował u sąsiadów, u których pracował. Z powyższego wynika zatem, że już przed aresztowaniem w 2002 r. skarżący nie przebywał na stałe w lokalu nr [...] w P., w tym w szczególności nie nocował i nie posiadał w nim należących do niego rzeczy.

Powyższe okoliczności, wynikające z zeznań świadków oraz przyznane przez samego skarżącego, dawały zatem podstawę do uznania, że skarżący opuścił dotychczasowe miejsce pobytu stałego.

Ponadto w toku postępowania, D.K. wskazała, że skarżący nie przebywa w domu w P. od 16 lat. W tym okresie świadek ułożyła sobie życie z innym mężczyzną, dzieci stały się pełnoletnie założyły swoje rodziny. W chwili obecnej wraz z nią w domu mieszka również synowa i wnuczka. Wobec tego nie ma możliwości, aby skarżący zamieszkał w domu w P. po opuszczeniu zakładu karnego. Sam zamiar powrotu skarżącego do spornego lokalu nie odgrywa w tym zakresie decydującego znaczenia. Należy bowiem podkreślić, że zamiar stałego pobytu, o jakim mowa w ustawie o ewidencji ludności, nie może być oceniany jedynie w kategoriach subiektywnych pragnień osoby zainteresowanej, ale winien być weryfikowany poprzez odniesienie do zobiektywizowanych czynników.

Sąd podkreślił, iż od czasu opuszczenia lokalu do chwili wydania decyzji o wymeldowaniu, skarżący ani nie podejmował działań świadczących o utrzymywaniu kontaktu ze spornym lokalem, czy też traktowaniu lokalu jako centrum spraw życiowych, ani też nie zgłaszał roszczeń cywilnoprawnych do lokalu. W szczególności, z akt sprawy nie wynika, by skarżący podejmował działania mające na celu chociaż częściowe pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, nawet za pośrednictwem innych osób. Co więcej, po rozwodzie doszło do podziału majątku byłych małżonków. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w T.L. z dnia 27 maja 2013 r., sygn. akt I Ns [...], sąd zasądził od D.K. na rzecz skarżącego spłatę służącego mu udziału oraz zwrot nakładów poczynionych przez skarżącego w postaci wybudowania budynku mieszkalnego o nr [...] w P. w wysokości 5.025,00 zł. Nie ma też dowodów, by podejmował starania o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do lokalu, bądź uzewnętrzniał wolę powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie.

Jeżeli chodzi o zarzut dotyczący braku przesłuchania K.W., J.G. i Z.K. Sąd I instancji stwierdził, że wszystkie te osoby zostały wskazane przez skarżącego w piśmie z dnia 18 lipca 2015 r., które złożone zostało w sprawie nr [...], w której postępowanie umorzono postanowieniem z dnia [...]2015 r. Osoby te wskazane zostały zatem w innej sprawie administracyjnej, niż ta, w której wydano decyzję objętą kontrolą Sądu. Zauważyć należy także, że w piśmie tym skarżący nie wnosił o przesłuchanie tych osób, lecz jedynie wyjaśniał, że osoby te wiedziały o okolicznościach podnoszonych w piśmie.

W kwestii zarzutów podnoszonych w uzupełnieniu skargi odnośnie nieprzebywania skarżącego w miejscu zamieszkania z uwagi na to, że skarżący ukrywał się przed organami ścigania, Sąd wyjaśnił, że okoliczności takie oceniać należy w kontekście potencjalnej bezprawności działań, które leżały u podstaw opuszczenia miejsca zamieszkania przez skarżącego. Oczywiście ze względów czysto ludzkich zachowanie skarżącego, który ukrywał się przed organami ścigania karnego, może zostać uznane za zrozumiałe, jednakże w żadnym razie nie można przyjąć, że działania organów ścigania karnego podejmowane w celu zatrzymania skarżącego i osadzenia go w areszcie są działaniami bezprawnymi. Z tych też przyczyn nie można było uznać, że powyższe można utożsamić z bezprawnym zmuszeniem skarżącego do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Skarżący nie wykazał, by z miejsca swego dotychczasowego pobytu stałego wyprowadził się w wyniku bezprawnych działań D.K. lub innych osób.

W szczególności zaś skarżący nie przedstawił dowodów tego rodzaju, z których można by wywieść wniosek, że skarżący wyprowadził się z miejsca swego dotychczasowego pobytu z uwagi na fakt znęcania się nad skarżącym przez D.K.. Okoliczności takich nie ustaliły także organy administracji prowadzące postępowanie w sprawie, albowiem nie da się ich wyprowadzić z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Nie można zatem przyjąć, ażeby wyprowadzenie się skarżącego z miejsca jego dotychczasowego pobytu stałego nastąpiło pod przymusem wynikającym z bezprawnych działań innych osób, w tym w szczególności z bezprawnych działań D.K..

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył H.K. zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów pełnomocnikowi z urzędu. Nadto skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

a) przepisów prawa materialnego tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 722 z późn. zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą jego niewłaściwym zastosowaniem w sprawie i nietrafne przyjęcie przez Sąd I instancji stanowiska organów administracji, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego w warunkach braku dobrowolności tj. bez zamiaru (woli) opuszczenia miejsca pobytu stałego, nawet mimo upływu długiego okresu czasu może prowadzić do uznania, że nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. i uzasadnia wymeldowanie, podczas gdy jedynym miejscem pobytu stałego skarżącego nadal pozostaje budynek mieszkalny położony w P. [...].

b) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 oraz w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., polegające na niedokonaniu przez Sąd I instancji prawidłowej kontroli decyzji organu administracji publicznej i zaakceptowaniu przez Sąd I instancji naruszenia przez Wojewodę Lubelskiego art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a., wskutek przyjęcia, że organy administracji I i II instancji w sposób właściwy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i dowodowe w zakresie sytuacji dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez skarżącego miejsca jego stałego pobytu, podczas gdy organy administracji przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób wybiórczy, bez uwzględnienia uzasadnionych dowodów oferowanych przez skarżącego i przyjęcie stanowiska organu opartego głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w zw. z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie nie dostrzeżono okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania sądowoadministracyjnego.

Nadto zgodnie z art.182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie taka sytuacja ma miejsce.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 722 z późn. zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i nietrafne przyjęcie że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego kasacyjnie w warunkach braku dobrowolności tj. bez zamiaru (woli) opuszczenia miejsca pobytu stałego, nawet mimo upływu długiego okresu czasu uzasadnia wymeldowanie.

Należy wskazać, że przepis powołanego art. 35 ustawy o ewidencji ludności musi być interpretowany w ten sposób, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym w nim mowa, to także opuszczenie pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy Państwa. Żadne racje nie przemawiają za tym, aby przyjąć odmienną wykładnię. Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny – chodzi o rejestrację danych o miejscu pobytu osób - i nic nie przemawia za tym, aby w razie opuszczenia miejsca pobytu w wyniku przymusu państwowego utrzymywać w rejestrze dane, które są niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Nie jest też uprawniona wykładnia tego przepisu polegająca na przyjęciu, że w razie opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku przymusu państwowego można uznać, iż opuszczenie nastąpiło dopiero wtedy, gdy osoba zainteresowana z tym się zgodzi. Łatwo dostrzec, że taka wykładnia doprowadziłaby do utrzymywania się rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy a stanem zapisanym w ewidencji. Istota przymusu państwowego polega na tym, że jest on stosowany w przypadku oporu, a więc w przypadku gdy brak jest zgody na opuszczenie miejsca pobytu. H.K. nie zamieszkuje w lokalu od wielu lat, gdyż odbywa karę pozbawienia wolności. W sytuacji zawinionego wywołania zdarzenia skutkującego opuszczeniem lokalu - a za taki niewątpliwie należy uznać aresztowanie i skazanie na karę pozbawienia wolności - brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Wieloletnia kara pozbawienia wolności wyczerpuje znamiona trwałości. Przesłanką wymeldowania może być wieloletni pobyt w zakładzie karnym, w trakcie którego doszło do zmiany sytuacji osobistej osadzonego, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa budzi wątpliwości. Odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Nie jest wykluczone, że osoba pozbawiona wolności utrzymuje taki kontakt z lokalem mieszkalnym, w którym jest zameldowana na pobyt stały, że nie można przyjąć domniemania trwałego opuszczenia lokalu. Utrzymywanie tego kontaktu powinno przybrać takie formy zachowania się, jak: pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie, w niniejszej sytuacji takie okoliczności nie mają miejsca. Bez tych zachowań nie można więc przyjąć, że osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2014 r., II OSK 2556/12). Decyzja o wymeldowaniu nie powoduje zmiany, ani tym bardziej wygaśnięcia ewentualnych praw do lokalu.

Rezygnacja z przebywania w określonym miejscu może nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie oświadczenia woli, oraz w sposób dorozumiany, przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w dotychczasowym miejscu, gdzie koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Niewątpliwie zatem każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu. Popełnienie umyślnego przestępstwa jest zachowaniem, którego oczywistą konsekwencją jest odizolowanie sprawcy w zakładzie karnym. Zatem osoba, która kierując się wolną wolą dopuszcza się czynu zagrożonego sankcją karną, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa. W tym też przejawia się element dobrowolności i trwałości opuszczenia przez sprawcę miejsca dotychczasowego pobytu.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2013 r., II OSK 1976/11, Sąd ten wyraził pogląd, który w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie, iż "w sytuacji gdy opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań osoby, której dotyczy postępowanie, bez znaczenia jest, czy było ono dobrowolne". Przepisy o zameldowaniu służą celom ewidencyjnym i mają na celu potwierdzenie rzeczywistego pobytu w lokalu. Nie mogą one zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i przez wiele lat nie będzie mogła tam przebywać. Literalne brzmienie art. 35 ustawy o ewidencji ludności sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu, a która to czynność ma charakter czynności materialno-technicznej i ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. Wymeldowanie w żaden sposób nie dotyczy, ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu.

Również nie zasługuje na uwzględnienie zarzut kasacyjny naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a., wskutek przyjęcia przez Sąd I instancji, że organy administracji I i II instancji w sposób właściwy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i dowodowe w zakresie sytuacji dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez skarżącego miejsca jego stałego pobytu, podczas gdy organy administracji przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób wybiórczy, bez uwzględnienia uzasadnionych dowodów oferowanych przez skarżącego.

Należy przypomnieć, iż w myśl przepisu art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy zebrały wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważyły go i poddały ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego (zarówno fakt jego rozwodu, podziału majątku, jak i okresy krótkotrwałego zamieszkiwania u innych osób – sąsiadów, kolegów). W kwestii braku przesłuchania świadków zawnioskowanych przez skarżącego kasacyjnie, rację ma Sąd I instancji, że osoby te wskazane zostały w innej sprawie administracyjnej, niż ta, w której wydano decyzję objętą kontrolą Sądu. Zauważyć należy także, że w piśmie z dnia 18 lipca 2015 r skarżący nie wnosił o przesłuchanie tych osób. Ustalenia dokonane przez Sąd I instancji, jak i organ administracyjny wynikają z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w postępowaniu dowodów. Dlatego też również zarzut naruszenia przepisów postępowania okazał się bezzasadny.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.