Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej: Kolegium lub organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania T. A. (dalej: strona lub skarżący), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] r. w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Jak podało w uzasadnieniu Kolegium, wnioskiem z dnia [...] maja 2020 r. strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku rozpoznania odwołania od przedmiotowej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] października 2020r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W wyniku rozpoznania skargi, Wojewódki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 25 marca 2021r., sygn. II SA/Sz 1033/20, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. . W wyniku przeprowadzenia ponownie postępowania dowodowego, organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2021 r., przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne od [...] października 2021r. do [...] kwietnia 2024r. i jednocześnie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2020r. do [...] września 2021r.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego zakwestionował datę początkową przyznanego świadczenia. Zdaniem strony organ I instancji winien jej przyznać świadczenie od mają 2020r. tj. miesiąca, którym został złożony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W zakresie powyższego zarzutu Kolegium wskazało, iż w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej u.ś.r.) , w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wpłacie zasiłków dla opiekunów — przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną — także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Organ odwoławczy nadmienił także, iż zbieg uprawnień do świadczeń jest również regulowany w art 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno ze świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przemawia to za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń pielęgnacyjnego lub emerytalno — rentowego (tak. np.: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020r. sygn. I OSK 254/20).

W ocenie Kolegium, zgodnie z brzmieniem powyższego przepisu, niemożliwe jest jednoczesne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują także możliwości wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy między świadczeniem pielęgnacyjnym a wysokością pobieranej emerytury.

Jak nadmienił organ odwoławczy, decyzją Prezesa KRUS prawo do pobierania emerytury zostało wstrzymane od dnia [...] października 2021 r., zatem organ I instancji prawidłowo przyznał świadczenie pielęgnacyjne od dnia, w którym strona nie pobierała emerytury.

Pismem z dnia [...] marca 2022 r. pełnomocnik strony wniósł skargę do sądu administracyjnego zaskarżając ją w części utrzymującej w mocy pkt 1 decyzji organu I instancji. Zakwestionował tym samym rozstrzygnięcie jedynie w części odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za okres od dnia [...] maja 2020 r. do dnia [...] września 2021 r.

Skarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u. ś. r. w zw. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u. ś. r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego, za okres od [...] maja 2020 r. do [...] września 2021 r., mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania tego świadczenia,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe pełnomocnik strony zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i zasądzenie od Kolegium na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono w szczególności, iż skarżący w okresie od [...] maja 2020 r. do dnia [...] września 2021 r. pobierał rentę z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u. ś. r. w zakresie wskazanym w tym wyroku stracił moc obowiązującą, powoduje, że w sytuacji skarżącego fakt, że ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie uzasadnia stosowania tego przepisu. W takim bowiem zakresie przywołany przepis już nie obowiązuje.

Nadmienił także, że zgodnie z ustawą z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t j. Dz. U. z 2021 r, poz. 291, z późn. zm.) całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 2 i 3 ustawy). Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc faktycznie pracować, nie istnieją również prawne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała zatrudnienie. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem T. A. w okresie od [...] maj 2020 r. do dnia [...] września 2021 r. pobierał rentę z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przywołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w sytuacji skarżącego fakt, że ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie uzasadnia stosowania tego przepisu. W takim bowiem zakresie przywołany przepis już nie obowiązuje.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sprawa na podstawie wniosku organu administracji niezakwestionowanego przez skarżącą podlegała rozpatrzeniu w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – dalej: P.p.s.a.).

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Przedmiotem skargi jest odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego która dotyczyła jedynie okresu od [...] maja 2020 r. (tj. wystąpienia z wnioskiem) do [...] września 2021 r. (tj. daty, z którą decyzją ZUS wstrzymano skarżącemu wypłatę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy).

Orzekając w sprawie należało też mieć na względzie, iż w toku rozpatrywania wniosku skarżącego rozpatrzonego w kwestionowanej decyzji zapadł prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 25 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 1033/20. W powyższym wyroku, WSA w Szczecinie uchylając decyzje organów i rozstrzygając w kwestii zasadności odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (ojcem), w sytuacji gdy skarżący legitymuje się jednocześnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zaliczającym go do osób częściowo niezdolnych do pracy, które, jak wskazano wyżej, jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Obszerne rozważania Sądu, w tym dotyczące wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz oparte na stanowisku przedstawionym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 dorowadziły Sąd do konkluzji, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a przepisy prawa umożliwiają mu wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez Stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie (uwzględniając zasady procesowe wynikające z art. 7, 8 i 9 K.p.a.), powinien przedsięwziąć takie czynności, aby skarżący mógł z tego prawa wyboru skorzystać. Z wyroku wynika też, iż organy winny zastosować w tym zakresie art. 79a K.p.a i wskazać na potrzebę złożenia do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy o emeryturach skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do renty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile zatem skarżący, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, doprowadzi do zawieszenia prawa do renty możliwe stanie się płynne przejście skarżącego z systemu świadczeń emerytalno-rentowych na system świadczeń rodzinnych.

Jak wreszcie przesądzono w powyższym wyroku fakt, że skarżący legitymuje się jednocześnie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zaliczającym go do osób częściowo niezdolnych do pracy, (które jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności), nie może być w okolicznościach tej sprawy przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast w sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawień do dwóch świadczeń (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego), znajduje zastosowanie reguła dokonania wyboru, polegająca na możliwości rezygnacji przez stronę świadczenia, które jest dla niej mniej korzystne.

W toku swoich czynności, organ I instancji wzywał skarżącego do uzupełnienia brakujących dokumentów oraz na wniosek pełnomocnika skarżącego postanowieniem z [...] września 2021 r. zawiesił postępowanie w związku z wystąpieniem przez stronę do ZUS o zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. Dalej zaś, po przedłożeniu stosownej decyzji, w dniu [...] września 2021 r, podjął postępowanie i z powołaniem się na przytoczony wyżej wyrok, iż uznawszy, że skarżący spełnia warunki do przyznania świadczenia, przyznał je począwszy od [...] października 2021 r. tj. od daty wstrzymania wypłaty renty nie zaś od daty złożenia wniosku, jak oczkuje tego skarżący.

W tym miejscu należy dostrzec, iż w myśl art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Nie ulega przy tym wątpliwości, iż w okresie pomiędzy datą orzekania przez WSA a organy administracji, przepisy regulujące zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie uległy zmianie. W szczególności na stan prawny nie wpływał wskazywany przez pełnomocnika skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17. Wszedł on bowiem w życie w dniu 9 stycznia 2020 r., a więc jeszcze przed wystąpieniem przez skarżącego z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne.

Tym samym uznać należy, iż organy prawidłowo zastosowały się do oceny prawnej wynikającej z wiążącego je w sprawie wyroku WSA i po umożliwieniu skarżącemu wyboru świadczenia korzystniejszego stwierdziły, że w powyższy sposób została wyeliminowana negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy prawidłowo zastosowały się też do wytycznej wyroku, iż dopiero doprowadzenie do zawieszenia prawa do renty umożliwi skarżącemu płynne przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych na system świadczeń rodzinnych. Do takiego zdarzenia doszło z dniem [...] października 2021 r. prawidłowo przyznano wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od tej daty.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.