IV SA/Wr 18/13 - Wyrok

Data orzeczenia	2013-04-17	
Data wpływu	2013-01-07	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Alojzy Wyszkowski
Tadeusz Kuczyński
Wanda Wiatkowska-Ilków /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	*Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362; art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 8, art. 3; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku celowego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] listopada 2012 r., Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania T. R. od wydanej z upoważnienia Prezydenta W. decyzji nr [...] Kierownika Zespołu Terenowej Pomocy Socjalnej Nr [...] w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] października 2012 r., przyznającej wnioskodawczyni zasiłek celowy z przeznaczeniem na opłatę energii, opłatę gazu i dofinansowanie do opłaty za czynsz, w kwocie 294,98 zł – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej k.p.a. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, że organ I instancji po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 12 września 2012 r. zaskarżoną decyzją przyznał zasiłek celowy w kwocie 294,98 zł z przeznaczeniem 40,15 zł na opłatę energii, 54,83 zł na opłatę gazu, 200 zł na dopłatę za czynsz. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca spełnia warunki do przyznania zasiłku celowego – określone w art. 8 i 7 pkt 2 – 15 ustawy o pomocy społecznej.

Podał również, że wysokość przyznanej pomocy jest dostosowana zgodnie z art. 3 ust. 4 powołanej wyżej ustawy do możliwości finansowej organu. Wskazał, że budżet zasiłków celowych w 2011 r. wynosi: 7.778.199 zł, średnia wysokość zasiłku w 2011 r. wyniosła 265,09 zł. Plan na 2012 r. – zasiłki celowe 8.548.000 zł Stwierdził też, że udzielając pomocy skarżącej miał na uwadze informację o przyznaniu prawa do dodatku mieszkaniowego, który w listopadzie b.r. zostanie przelany z wyrównaniem na konto ZZK za okres VIII-X 2012 r.

Odwołanie od tej decyzji złożyła wnioskodawczyni. Podała, że przyznano jej zasiłek celowy za październik, natomiast nie przyznano za wrzesień 2012 r., na który wnioskowała przyznanie pomocy. Decyzja przyznająca zasiłek za miesiąc październik jest zatem dla niej krzywdząca. Odmowa zasiłku za miesiąc wrzesień spowoduje długi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie – powołało art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Podało, że okoliczności wskazane w art. 39 ust. 2 ustawy, których wystąpienie uprawnia do przyznania zasiłku celowego wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym należy, że każda inna potrzeba o ile będzie potrzebą niezbędną, może stanowić podstawę przyznania uprawnienia w postaci tego rodzaju świadczenia. Ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie zasiłku celowego pozostawiono w gestii organu administracji publicznej, który orzeka w warunkach uznania administracyjnego. Z przepisów art. 39 ust. 1-2 ustawy nie wynika zatem indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, w tym zasiłku w określonej kwocie. Osoby ubiegające się o przyznanie zasiłku celowego muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony. Według art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł.

Przechodząc do rozpatrywanej sprawy organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawczyni jest emerytką. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Zainteresowana oświadczyła, że nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, z uwagi na stan zdrowia; nie korzysta tez z pomocy córki, gdyż ta takiej świadczyć nie może. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w tych okolicznościach zasadnym było przyznanie stronie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego.

Organ II instancji zauważył, że stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ administracji publicznej musi zatem brać pod uwagę własne możliwości finansowe i konieczność zaspokajania elementarnych potrzeb bytowych również innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, a zwłaszcza takich, które w ogóle nie posiadają dochodu. Organ pierwszej instancji słusznie więc zaznaczył w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji, że "wysokość przyznanej pomocy jest dostosowana do możliwości finansowych organu". W tym kontekście organ pierwszej instancji wskazał jaki posiadał budżet na zasiłki celowe w 2011 r. jaki jest plan budżetu na zasiłki celowe na rok 2012 r. Podał też, że średnia wysokość zasiłków celowych w 2011 r. (narastająco) – wyniosła 265,09 zł. Kwestionowaną decyzją przyznano zatem zasiłek celowy w kwocie wyższej od średniej wysokości zasiłków celowych w 2011 r. Podkreślono też, że organ pierwszej instancji wskazał, że przyznając zasiłek celowy "wzięto pod uwagę informację o przywróceniu prawa do dodatku mieszkaniowego, który w listopadzie br. zostanie przelany z wyrównaniem na konto ZZK za okres VIII-X 2012 br." Strona do odwołania załączyła kserokopię decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2012 r. (nr [...]), wznawiającej z dniem 1 sierpnia 2012 r. wypłatę dodatku mieszkaniowego, przyznanego skarżącej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. (nr [...]).

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji wyjaśnił stan faktyczny i prawny oraz przedstawił ich oceny w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji a rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z przekroczeniem uznania administracyjnego.

Stwierdzono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ustawy) oraz, że ma charakter uzupełniający, nie musi więc zaspokajać potrzeb całkowicie. Nie może w szczególności zastępować własnych starań osoby uprawnionej. Zadaniem pomocy społecznej nie jest bowiem utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, ani zaspokajanie ich wszystkich potrzeb życiowych. Podano też, iż strona korzystała już z pomocy społecznej w roku 2012.

Odnosząc się do argumentacji sformułowanej w odwołaniu wskazano, że zasiłek celowy jest przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a nie na określony okres (np. miesiąc). Organ pierwszej instancji nie mógł zatem przyznać zasiłku celowego na konkretny miesiąc. Dodał, że wbrew twierdzeniom strony – organ nie odmówił zasiłku celowego na miesiąc wrzesień 2012 r.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Zarzuciła, że jest ona krzywdząca a organ źle zrozumiał jej intencję.

Stwierdziła, że 12 września 2012 r. wnioskowała o pomoc w opłatach na miesiąc wrzesień 2012 r., a przyznano na miesiąc październik 2012 r. tzn. odmówiono jej przyznania pomocy za miesiąc wrzesień 2012 r., w którym znów powstały długi spowodowane brakiem pomocy MOPS i SKO.

Podała, że w miesiącu wrześniu i sierpniu nie miała żadnej pomocy. Nawet dodatek mieszkaniowy został wstrzymany. We wrześniu otrzymała tylko emeryturę w kwocie 423 zł i nie była w stanie opłacić rachunków aby nie głodować, z tak niskiej kwoty trudno się też wyżywić.

Wskazała, że nie jest w stanie przezwyciężyć swej trudnej sytuacji życiowej, nie posiada żadnych zarobków. Złożenie niniejszego wniosku o udzielenie pomocy nie pokryje już długów za miesiąc sierpień i wrzesień 2012 r. w opłatach mieszkaniowych. Są one ważne bo zapewniają lokum.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swoje stanowisko, przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Stwierdził również, że zasiłek celowy przyznawany jest na konkretną potrzebę bytową a nie na określony okres.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) organy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu decyzja organu I jak i II instancji nie narusza prawa – skarga zatem nie może być uwzględniona.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] października 2012 r. na mocy, której przyznano wnioskodawczyni zasiłek celowy na opłacenie czynszu, gazu, energii elektrycznej – wskazanych we wniosku z dnia 12 września 2012 r.

Podstawę materialonoprawną zaskarżonych decyzji stanowią przepisy art. 8 ust. 1, art. 3, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. Art. 3 ust.3 powołanej ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W myśl art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać zaspokojone jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Według zaś art. 39 ust. 1-2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych produktów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu.

W powołanych wyżej przepisach ustanowiono zasadę indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej, szczególnie zasiłków celowych. Zasada ta wyraża się z jednej strony potrzebą indywidualnego rozpoznania potrzeb, z drugiej zaś dostosowania rodzaju, formy i świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy.

Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się osoby i określonego rodzaju formy i zakresu pomocy.

Pomoc społeczna przyznawana w formie zasiłków celowych, ma charakter uzupełniający, nie musi zaspokajać w całości potrzeb osób ubiegających się o ich przyznanie. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, na ogół całkowite zaspokajanie potrzeb jest niemożliwe.

Zasiłek celowy, którego materialnoprawną podstawę stanowi art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że spełnienie kryteriów ustawowych do przyznania pomocy nie powoduje automatycznie przyznania pomocy w oczekiwanej formie i wysokości.

Przyznając pomoc organ ma na uwadze kryteria określone w wymienionym wyżej art. 3 ustawy o pomocy społecznej, mianowicie dostosowuje rodzaj, formę, wysokość świadczeń do konkretnej sprawy, potrzeb osób korzystających z pomocy mając na uwadze to, czy odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżąca nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 542 zł, stale też korzysta z różnych form pomocy społecznej.

Organy stwierdziły, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania świadczeń pieniężnych, w tym zasiłku celowego na wskazane we wniosku cele. W ocenie Sądu te ustalenia są zasadne w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Należy jednak zauważyć, że wartość uznanego świadczenia zależy od uznania organu wydającego decyzję, takie uznanie obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłoszonych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczy osób ubiegających się o pomoc i zakresu potrzeb. Poza sporem pozostaje fakt, że środki, którymi dysponują ośrodki pomocy społecznej są ograniczone – tym samym organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb i w oczekiwanej wysokości.

Sądowa kontrola uznania administracyjnego obejmuje między innymi badanie granic uznania.

Sąd stwierdza, że w toku postępowania organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i rozpoznał sytuację rodzinną i majątkową strony. Ocenił też swoje możliwości finansowe. Powyższe upoważnia do uznania, że nie zostały przekroczone zasady uznania administracyjnego.

Przede wszystkim zaś należy podkreślić, że wniosek skarżącej z dnia 12 września 2012 r. został w istocie w całości uwzględniony. Przedmiotem bowiem rozważań organu w tym postępowaniu było żądanie dotyczące zasiłku celowego na pokrycie czynszu w kwocie 444,24 zł energii 40,15 zł i gazu 54,83 zł.

We wniosku tym zawarta była również prośba o przyznanie zasiłku na zakup żywności, ale w tej części zapadła odmowna decyzja również z dnia [...] października 2012 r. o numerze [...] i nie jest ona przedmiotem rozważań w tym postępowaniu.

Wracając do wniosku, który jest przedmiotem osądu, dokładnie części wniosku, o którym mowa wyżej, to wskazanie określonych kwot żądanych na pokrycie opłat oparte jest na rachunkach dołączonych do wniosku za miesiąc wrzesień – za gaz w kwocie 54,93 zł, energię elektryczną 40,15 zł oraz czynszu określonego przez Zarząd Zasobu Komunalnego Jednostki Budżetowej Gminy W. między innymi na wrzesień w kwocie 444,24 zł.

Jak wynika z sentencji decyzji organu I instancji przyznano zgodnie z wnioskiem zasiłek na opłacenie gazu w kwocie 54,93 zł, energii elektrycznej 40,15 zł oraz na dopłatę do czynszu 200 zł. Jeśli idzie o tę ostatnią pozycję organ ustalił, a następnie dołączył decyzję z dnia 15 października 2012 r., z której wynika, że od 1 sierpnia 2012 r. wznowiono wypłatę dodatku mieszkaniowego przyznanego wnioskodawczyni na okres 6 miesięcy począwszy od 1 maja 2012 r. Ostatecznie zatem Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w całości pokrył koszty czynszu za wrzesień 2012 r. z nadpłatą 26 zł.

Odnosząc się zaś do zarzutów skargi należy zauważyć, że dotyczą one (podobnie jak odwołanie) jednej kwestii nie przyznania zasiłku celowego na opłaty wskazane we wniosku z dnia 12 września 2012 r., tzn. za wrzesień 2012 r. Decyzja bowiem została wydana dnia [...] października 2012 r.

Istotnie zarzut ten wynika z niezrozumienia, ale nie przez organ, a wnioskodawczynię zasad przyznawania zasiłku celowego. Organy I i II instancji wyjaśniły i wielokrotnie podkreślały, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy jest przyznawany na konkretny cel, potrzebę bytową – przykładowo wymienioną w tym przepisie, a nie na okres.

Potrzeby bytowe określone we wniosku z dnia 12 września 2012 r. przez wnioskodawczynię to przyznanie środków pieniężnych na zapłatę za wrzesień 2012 r. czynszu, gazu, energii elektrycznej. Między innymi dokumenty dotyczące wskazanych opłat stanowiły materiał dowodowy mający podstawę do wydania decyzji przez organ I i II instancji.

Nie łamie zasady określonej w art. 39 ustawy fakt, że decyzja w sprawie wniosku z dnia 12 września 2012 r. zapadła w październiku 2012 r.

Na marginesie też należy zauważyć, a to wobec stwierdzeń zawartych w skardze, iż nie udzielenie zasiłku celowego za dany miesiąc powoduje zaległości, które mogą skutkować żądaniem opuszczenia zajmowanego przez skarżącą lokalu, że zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami organ nie ma obowiązku uwzględnić zgłoszonych potrzeb przez wnioskodawczynię, podlegają one ocenie w kontekście możliwości finansowych organu i zgłoszonych przez inne osoby potrzeb. Sąd podnosi również, iż skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – może zatem podjąć odpowiednią dla siebie pracę.

Jak wynika z akt sprawy IV SA/Wr 17/13 MOPS wskazuje, że takie możliwości podjęcia pracy istnieją.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej.