Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek NSA Krystyna Kutzner Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat A. Ś. - Kancelaria Adwokacka w Krakowie, ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2008r, znak: [...], wydaną na podstawie art. 12 w związku z art. 1, 2, 9, 10, 11, 15, 18, 20 i 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 1398, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104, 107 i 108 kpa, a także rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855), przyznał A. S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na uprawnioną N. J. w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. i nadał w tym zakresie decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz w/w rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej A. S. przysługiwało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę N. J. w kwocie po 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r.

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 26 marca 2009r. złożył P. J., dłużnik alimentacyjny, który opisał swoją trudną sytuację osobistą, zdrowotną i dochodową oraz zarzucił, że matka jego córki – A. S. - podała nieprawdziwe dane dotyczące jej sytuacji dochodowej i że w ten sposób podstępnie uzyskała prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu wskazano, że jedynym dochodem dłużnika alimentacyjnego jest renta z ZUS w wysokości 636,19 zł miesięcznie i po potrąceniu m.in. alimentów, podatku i składek wynosi 244,72 zł, co powoduje, że nie jest on w stanie się utrzymać i opłacić wszystkich niezbędnych kosztów związanych z leczeniem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] 2009r. znak [...], wydanym na podstawie art. 134 kpa, stwierdziło, że odwołanie P. J. zostało wniesione z uchybieniem terminu. Po skardze P. J., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 23 listopada 2009r., sygn. akt III SA/Kr 901/09 uchylił zaskarżone postanowienie w całości. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA nakazał Kolegium rozważenie, czy skarżący był stroną postępowania przed organem l instancji w myśl art. 28 kpa i czy miał uprawnienie do wniesienia odwołania.

SKO decyzją z dnia 12 maja 2010r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 28 w związku z art. 138 § 1 pkt 3 kpa, umorzyło postępowanie odwoławcze. Kolegium uznało, że w rozpatrywanym przypadku zachodzi przeszkoda formalna uniemożliwiająca merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Kolegium wyjaśniło, że jeżeli osoba wnosząca odwołanie twierdzi, że jest stroną, organ odwoławczy nie może wydać od razu postanowienia o niedopuszczalności odwołania, ale przeprowadza postępowanie odwoławcze i w przypadku stwierdzenia, że żądanie wnoszącego odwołanie nie znajduje oparcia w normach prawa materialnego, wydaje rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 października 2008r., sygn. akt IV SA/Wa 1228/08, opublikowany w LEX nr 530059). Kolegium podkreśliło też, że interes prawny, będący konieczną przesłanką do uznania danego podmiotu za stronę postępowania, musi istnieć obiektywnie, a nie odnosić się do subiektywnych odczuć skarżącego. Ocena interesu prawnego nie może również być dokonywana pod względem indywidualnej wrażliwości zainteresowanego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 października 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 1496/07, opublikowany w LEX nr 420157).

Kolegium wskazało, że A. S. ma 35 lat, wychowuje (wraz ze swoim mężem D. S.) małoletnią córkę N. J., lat 10 -uczennicę Szkoły Podstawowej. Ojcem małoletniej N. J. jest odwołujący się – P. J., który wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt [...] został obciążony obowiązkiem alimentacyjnym w wysokości po 300 zł miesięcznie płatnym do rąk matki małoletniej. Z uwagi na to, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych od dłużnika alimentacyjnego P. J. okazała się bezskuteczna, organ l instancji wydał zaskarżoną decyzję. Z akt sprawy nie wynikało, żeby P. J. w toku postępowania pierwszoinstancyjnego działał jako pełnomocnik, ani też domownik A. S., czy też członek najbliższej jej rodziny w myśl ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czy też w myśl przepisu art. 33 § 1 kpa i § art. 33 § 4 kpa. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje, że przez dłużnika alimentacyjnego rozumie się osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Zatem P. J. nie może być traktowany w postępowaniu odwoławczym jako strona, ponieważ dłużnik alimentacyjny praw strony nie posiadał i tym samym nie brał udziału w postępowaniu przed organem l instancji, zaś wnioskodawczyni A. S. mogła samodzielnie występować w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji Kolegium umorzyło postępowanie odwoławcze.

Skargę na powyższą decyzję SKO wniósł P. J., zarzucając, że niezasadnie pozbawiono go możliwości odwołania się od decyzji organu l instancji, a tym samym umożliwiono A. S. oszukiwanie organów administracji. Skarżący podał, że płaci alimenty na swoją córkę w wysokości 150 zł, a zatem po przyznaniu A. S. kolejnych 300 zł z funduszu alimentacyjnego, bezpodstawnie uzyskuje ona alimenty w łącznej wysokości 450 zł.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 16 września 2010r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i ustanowił dla niego adwokata z urzędu.

Pełnomocnik skarżącego, uzupełniając skargę, zarzuciła, że umorzenie postępowania odwoławczego przez Kolegium stanowiło naruszenie:

- art. 28 kpa - poprzez błędne uznanie, że skarżący nie był stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

- art. 7 w związku z art. 77 i art. 8 kpa - przez brak wyjaśnienia istotnych elementów stanu faktycznego;

- art. 15 kpa - przez uniemożliwienie skarżącemu poddania decyzji organu l

instancji kontroli organu odwoławczego.

Pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów udzielonej pomocy prawnej, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "ppsa", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Jak wskazano wyżej w sprawie zapadł już jeden wyrok WSA w Krakowie. Należy zatem przypomnieć, że stosownie do art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny, wypowiadając się w kwestii związania organu administracji publicznej oceną prawną, wyrażoną w orzeczeniu wskazał m.in., że związanie organu oceną prawną sądu w rozumieniu art. 30 ustawy o NSA obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego czyniąca pogląd nieaktualnym (wyrok NSA z dnia 22 września 1999r., sygn. akt l SA 2019/98, ONSA z 2000r., nr 3, poz. 129); Wykładnia zawarta w przytoczonym wyżej orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest aktualna również na gruncie art. 153 ppsa.

Skoro zaś WSA w Krakowie w wyroku z dnia 23 listopada 2009r. nakazał Kolegium rozważenie, czy P. J. był stroną postępowania przed organem l instancji w myśl art. 28 kpa i czy miał uprawnienie do wniesienia odwołania, to przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrywania wniesionego odwołania Kolegium było zobowiązane do zbadania tej kwestii. Uznanie, że skarżący nie był stroną kontrolowanego postępowania, doprowadziło do umorzenia postępowania odwoławczego. Zatem Kolegium zrealizowało wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku z dnia 23 listopada 2009r., zaś w niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegało to, czy skarżącemu zasadnie odmówiono statusu strony w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Bezspornym jest, że w postępowaniu przed organem l instancji A. S. działała jako przedstawiciel ustawowy swojej córki N. J., która w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", była osobą uprawnioną, czyli osobą uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Alimenty dla N. J. od jej ojca P. J. zostały przyznane wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt [...]. Z zaświadczenia wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym (k. 8 akt administracyjnych l instancji) wynika, że egzekucja przedmiotowych świadczeń alimentacyjnych okazała się bezskuteczna, zatem w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy skarżący był dłużnikiem alimentacyjnym.

O tym, kto jest stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, rozstrzygają przepisy ustawy oraz, stosownie do art. 25 ustawy, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 28 kpa stanowi, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ponieważ istnienie interesu prawnego nie może być rozpatrywane w oderwaniu od konkretnego postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie, czy skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje status strony, musi uwzględniać specyfikę postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Niewątpliwie stroną takiego postępowania jest osoba uprawniona, ponieważ art. 15 ust. 1 ustawy stanowi, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego, zaś ustawa nakłada na wnioskodawcę obowiązki związane z wykazaniem uprawnienia do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast przepisy rozdziału 4 ustawy zatytułowanego "Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Co więcej art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy nakazuje organowi właściwemu wierzyciela jedynie przekazać dłużnikowi alimentacyjnemu informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takie sformułowanie ustawy jednoznacznie wskazuje, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawa uważała dłużnika alimentacyjnego za stronę takiego postępowania, przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy byłby zbędny, ponieważ stronie są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie i dlatego nie ma potrzeby przekazywania stronie odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu.

W ocenie Sądu takie brzmienie ustawy przesądza o tym, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Oczywistym jest, że przyznanie świadczenia będzie miało wpływ na sytuację dłużnika alimentacyjnego, lecz zdaniem Sądu można w tym przypadku mówić jedynie o interesie faktycznym, nie zaś o interesie prawnym lub obowiązku. Sam obowiązek alimentacyjny jest bowiem nakładany na dłużnika przez sąd w innym postępowaniu i podczas trwania postępowania o przyznanie świadczeń ten obowiązek już istnieje, a rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu administracyjnym nie nakłada na dłużnika dodatkowego obowiązku. Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego bezpośrednio dotyczy interesu prawnego osoby uprawnionej, a nie dłużnika alimentacyjnego Ponadto wynikający z art. 27 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie jest dodatkowym obowiązkiem nakładanym na dłużnika w postępowaniu o przyznanie świadczeń, lecz niejako odbiciem obowiązku alimentacyjnego nałożonego wcześniej na dłużnika przez sąd oraz konsekwencją niewywiązywania się dłużnika z tego obowiązku.

Należy też podkreślić, że postępowanie w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń jest odrębnym postępowaniem od postępowania w przedmiocie przyznania świadczeń. W tym ostatnim stroną jest osoba uprawniona, a dłużnik jest jedynie informowany o wydawanym rozstrzygnięciu, zaś w tym pierwszym postępowaniu dłużnik jest stroną i w stosunku do niego wydawana jest decyzja administracyjna na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy.

W świetle powyższego należało uznać, że SKO ustaliło wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, a następnie dokonało prawidłowej wykładni przepisów ustawy oraz kpa.. Dlatego nie można się zgodzić z zarzutem skargi, iż naruszony został art. 7, art. 77 i art. 8 kpa. W rezultacie nietrafnym był też zarzut naruszenia art. 28 kpa, ponieważ w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dłużnikowi nie przysługuje prawo do złożenia wniosku inicjującego postępowanie, zaś organy nie rozstrzygają o prawach ani o obowiązkach dłużnika. W związku z tym bezzasadnym był też zarzut naruszenia art. 15 kpa, ponieważ w przypadku ustalenia, że odwołanie nie pochodzi od strony, organ powinien umorzyć postępowanie odwoławcze i decyzja organu l instancji nie podlega merytorycznej kontroli organu odwoławczego. Odnośnie zarzutu, że odmowa przyznania statusu strony dłużnikowi alimentacyjnemu w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego umożliwia osobie uprawnionej oszukiwanie organów administracji i prowadzi do uzyskiwania wyższych alimentów niż przyznane przez sąd, wyjaśnić trzeba, że obowiązkiem organów prowadzących takie postępowanie jest dokładne ustalenie stanu faktycznego, zaś ewentualne zatajenie istotnych okoliczności przez osobę uprawnioną, skutkowało będzie obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy. Ponadto dłużnik alimentacyjny w przypadku zaistnienia nieprawidłowości może informować o nich odpowiednie organy, co jednak nie sprawia, że w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje mu status strony.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w punkcie l sentencji na podstawie art. 151 ppsa.

Stosownie zaś do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002r, Nr 123, poz. 1058 ze zm.), koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata z urzędu, ponosi Skarb Państwa. W niniejszej sprawie koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części, a pełnomocnik złożyła stosowny wniosek. Udzielona pomoc prawna polegała na występowaniu przed sądem pierwszej instancji, za co przysługują koszty w wysokości 240 zł - stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponadto przyznane koszty adwokackie należy na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia powiększyć o kwotę podatku od towarów i usług.