Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...]; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dniu [...] czerwca 2009r, którą odmówiono Z. W. odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r. ( sygn. akt II SA/Lu 694/09 ) oddalił jego skargę, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010r. ( sygn. akt I OSK 1156/10 ) oddalił także skargę kasacyjną. W dniu [...] stycznia 2010 r. Z. W. zwrócił się do Kolegium o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r., twierdząc, że wójt nie jest organem właściwym do wydawania decyzji w sprawach zakresu pomocy społecznej. Kolegium rozpoznając wniosek decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r., odmówiło stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji. Organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem, którego istotą jest ustalenie czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art.156 § 1 kpa. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej, wyrażonej w art.16 §1 kpa i z tych względów stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone wystąpienie przyczyny nieważności określonej w art.156 § 1 kpa. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 §1 pkt 2 kpa dopuszczalne jest z powodu wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Według utrwalonego już w orzecznictwie poglądu rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana przez organ praworządnego państwa. Zgodnie z art. 110 ust.7 ustawy o pomocy społecznej wójt (burmistrz, prezydent miasta) udziela kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy. Według art. 110 ust.8 tej ustawy upoważnienie, o którym mowa w ust. 7, może być także udzielone innej osobie na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej. Natomiast w myśl art. 39 ust 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) stanowiącego, że organem gminy upoważnionym do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), wójt (burmistrz, prezydent miasta) jest właściwy do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, że utrzymując w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy [...] nie naruszyło przepisów prawa, gdyż był on właściwy do wydania decyzji administracyjnej w indywidualnej sprawie z zakresu pomocy społecznej. W świetle obowiązujących przepisów decyzja z zakresu pomocy społecznej może być bowiem wydana nie tylko przez wójta gminy, ale również przez inną upoważnioną przez niego osobę, nawet jeśli ta osoba nie jest kierownikiem ośrodka pomocy społecznej i nie posiada uprawnień wymaganych dla objęcia stanowiska kierownika (art. 110 ust. 1 , 7, 8 i art. 122 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Kolegium podkreśliło również, że w trakcie badania zasadności skargi kasacyjnej Z. W. Naczelny Sąd Administracyjny na wstępie uzasadnienia wyroku z dnia 9 grudnia 2010r. stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2002 r. Nr 153, poz.1270, ze zm.). Z. W. w dniu [...] maja 2011 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając sprawę jeszcze raz Kolegium decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymało w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. Uzasadniając to rozstrzygniecie podniesiono, że Wójt Gminy [...] był uprawniony do podpisania decyzji, której stwierdzenia nieważności domaga się wnioskodawca. Podpisanie decyzji przez Wójta Gminy [...] nie jest rażącym naruszeniem prawa. Ponadto zaskarżona wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzja Kolegium przeszła kontrolę sądowoadministracyjną przed WSA w Lublinie i NSA. Nie stanowi jej wady także i to, że nie zawiera ona kwoty, jaką winien zwracać wnioskodawca, gdyż określenie tej kwoty zawiera decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r. przyznająca Z. W. specjalistyczne usługi opiekuńcze na okres od 22 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r.

Z. W. wniósł na powyższą decyzję skargę, w której podniósł, że wójt nie ma prawa orzekać w zakresie spraw dotyczących pomocy społecznej. Artykuł 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej przekazuje bowiem kompetencje do orzekania w sprawach z zakresu pomocy społecznej kierownikowi ośrodka pomocy społecznej. Natomiast kontrola przeprowadzona przez WSA w Lublinie i NSA nie wyłącza obowiązku Kolegium przestrzegania prawa i orzekania zgodnie z jego przepisami. W skardze podniesiono także zarzuty i argumenty niedotyczące sprawy stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z dnia [...] sierpnia 2009 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosząc o jej oddalenie podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie z dnia [...] grudnia 2011 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium ponownie zwrócił uwagę na to, że wójt nie jest uprawniony do orzekania w sprawach z zakresu pomocy społecznej, o czym przesądza art. 110 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym nie ma ona prawa do wglądu w dane zgromadzone w aktach ośrodka pomocy społecznej. Skarżący podniósł również, że ani w postępowaniu przed WSA w Lublinie ani w postępowaniu przed NSA zagadnienie nieważności decyzji Kolegium z dnia [...]sierpnia 2009 r. nie było przedmiotem kontroli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Trafnie podnosi skarżący, że ocena decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 sierpnia 2009r. dokonana w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie oznacza definitywnego wykluczenia badania jej w postępowaniu nieważnościowym. Przypomnieć należy, że w uchwale z dnia 7 grudnia 2009r. ( I OPS 6/09 Legalis ) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, iż żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie – z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu – przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty stosując art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd, iż fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia na nią skargi przez sąd administracyjny zamyka organom administracji, legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego, możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte są zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego. Dokonując analizy uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 marca 2010r. oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010r. dojść należy do wniosku, że podnoszona przez skarżącego przesłanka nieważności wspomnianej decyzji, opierająca się na naruszeniu właściwości organu administracji publicznej, nie była przedmiotem badania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. To zaś oznacza, w myśl powołanej uchwały, możliwość oceny decyzji również w postępowaniu nieważnościowym. Odmiennej oceny nie można wywieść, wbrew przekonaniu Kolegium, z tezy uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazującego na brak przesłanek nieważnościowych określonych w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami ). Stanowisko to dotyczy bowiem zaskarżonego wyroku i zakończonego nim postępowania sądu I instancji, a nie aktu administracyjnego. Nie sposób również odmówić racji skarżącemu w pozostałym zakresie. W myśl art. 110 ust. 7 ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) wójt, ( burmistrz, prezydent miasta ) udziela kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, według którego przepis ten nakazuje dekoncentrację kompetencji na rzecz kierownika ośrodka pomocy społecznej do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej, należących do właściwości gminy. Z tego wynika również, że wójt dokonując dekoncentracji nie jest właściwym do prowadzenia postępowania z zakresu pomocy społecznej ( wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2007r. I OSK 262/07 LEX Nr 500668, wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2007r. I OSK 383/07 LEX Nr 372671, wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r. I OSK 334/10 – Lex Polonica nr 2331093). Uzasadnione jest w tej sytuacji przekonanie, że wydane przez niego decyzje w indywidualnych spraw z zakresu pomocy społecznej należy traktować jako dotknięte wadą nieważności unormowaną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa to jest, jako wydane z rażącym naruszeniem przepisów o właściwości ( Izabela Sierpowska - Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz. Wydanie 2 Wolters Kluwer 2009, s. 435).

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy oraz § 18 ust.1 pkt.1 lit.c) w związku z § 19 pkt.1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U Nr 163, poz. 1348 ze zmianami ).