Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) Protokolant specjalista Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2026 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 marca 2026 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z 2 marca 2026 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium" lub "SKO"), po rozpoznaniu odwołania B. K. (dalej: "Skarżąca"), utrzymalo w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 listopada 2025 r. nr [...]

Powyższą decyzję, jak wynika z jej uzasadnienia, wydano w następującym stanie faktycznym sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 26 listopada 2025 r. nr [...] ustalił, że kwota [...]zł pobrana przez B. K. tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. K. w okresie od 23 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

Organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 26 marca 2013 r. nr [...] przyznano B. K. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad M. K. od 1 lipca 2013 r. na stałe, a decyzja ta została uchylona decyzją z dnia 6 października 2025 r., gdyż organ na podstawie danych z systemu Emp@tia pozyskał informację o przyznaniu M. K. świadczenia wspierającego od 23 maja 2024 r. do 31 maja 2031 r. Organ powołał się m.in. na przepisy art. 63 ust. 6 i 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej jako "u.ś.w."), i stwierdził, że w przypadku strony wystąpiły przesłanki zwrotu świadczenia nienależnie pobranego określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r."). Prezydent Miasta przedstawił też wyliczenie kwot do zwrotu.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła B. K. zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wskazując, że organ I instancji nie przeprowadził wyczerpująco postępowania dowodowego i nie odniósł się do daty złożenia przez p. K. wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego tj. 16 lipca 2025 r., art. 8 k.p.a., art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przez niewłaściwe uznanie, że B. K. w okresie od 23 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r. pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne.

W związku z powyższym odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania I instancji w całości.

SKO w uzasadnieniu przywołanej na wstępie decyzji, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wyjaśniło, że w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że "Przepisy u.ś.w. stanowią lex specialis w stosunku do przepisów u.ś.r. Świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są bowiem świadczeniami konkurencyjnymi. Ustawodawca wprowadził regulację, zgodnie z którą opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w czasie, gdy osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest regulacja odrębną i niezależna od art. 30 ust. 2 u.ś.r. Oznacza to. że poza przesłanka jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń, regulacja ta nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane. Na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się bowiem wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające, z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne pozostaje zasadniczo bez znaczenia" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16.10.2025 r., sygn. akt: II SA/Po 457/25, por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 8.05.2025 r, sygn. akt: II SA/Lu 74/25; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23.05.2025 r., sygn. akt: II SA/G1 1671/24; wyrok WSA w Łodzi z dnia 11.07.2025 r. sygn. akt: II SA/Łd 243/25; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16.10.2025 r., sygn. II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.10.2025 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 690/25; wyrok WSA w Kielcach z dnia 25.11.2025 r., sygn. akt: II SA/Ke 401/25; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14.01.2026 r., sygn. akt: IV SA/Wr 413/250).

Kolegium podkreśliło, iz z przepisów art. 63 ust. 6 i 11 u.ś.w. wynika wprost, że nie jest dopuszczalne jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna oraz świadczenia wspierającego przez podopiecznego. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że do takiej sytuacji w przypadku B. K. doszło w okresie od 23 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła B. K. zarzucając jej naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów znajdujących się w aktach sprawy i brak przyjęcia, że wniosek o świadczenie wspierające dla osoby z niepełnosprawnością złożył T. K., a nie B. K., który nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania i brak prowadzenia niniejszego postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej,

- art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez niewłaściwe uznanie, że B. K. w okresie 23 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r. pobrała nienależnie świadczenie pielęgnacyjne, a tym samym niewłaściwe uznanie, że świadczenie pielęgnacyjnie podlega zwrotowi.

Wskazując na powyższe Skarżąca wniopsła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi rozwijając jej zarzuty Skarżąca wskazała, iż ani organ I Instancji, ani organ II Instancji nie podnieśli, że to nie B. K. składała wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego, a Jej mąż T. K.. Organ I Instancji, jak i organ II Instancji nie dokonał szczegółowej analizy treści złożonego wniosku, z którego wprost można wyczytać, że wniosek nie składała B. K., a Jej małżonek T. K., który uzupełniał wniosek będąc osobiście w oddziale ZUS, korzystając z pomocy i doradztwa pracowników ZUS obsługujących na bieżącą interesantów w oddziale ZUS.

W odpowidzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 15 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Po 306/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria wykazała, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, zarówno procesowym, jak i z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej "u.ś.w."), które stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła radykalna zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Ustawa ta wprowadziła bowiem do systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia - świadczenie wspierające, które - jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy - ma na celu udzielenie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające, w odróżnieniu od świadczeń opiekuńczych przeznaczonych dla opiekuna osoby wymagającej opieki, jest świadczeniem kierowanym bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnościami. W założeniu ustawodawcy to osoba z niepełnosprawnością ma być podmiotem rozstrzygającym odnośnie do tego, jak wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie, samodzielnie ma też decydować o wyborze opiekuna.

Ustawa ta wprowadziła zmiany również w przepisach regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z art. 9 ust. 1-3 u.ś.w. wynika, że ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wcześniej, niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.ś.w. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego jest składany wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą:

1) profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych;

2) systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną, spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

3) systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny.

Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji (art. 13 ust. 1 u.ś.w.).

Należy w tym miejscu zauważyć, że jednym z elementów wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego jest wskazanie daty, od której ZUS ma przyznać świadczenie wspierające. Możliwe jest wskazanie zarówno "najwcześniejszej możliwej daty", jak i "konkretnego dnia". Skoro pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi przeszkody dla przyznania świadczenia wspierającego, to nie jest wykluczone przyznanie świadczenia wspierającego za okres pokrywający się z okresem pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek prawo do świadczenia wspierającego oraz do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje tej samej osobie, to są one świadczeniami konkurencyjnymi w tym sensie, że w istocie służą temu samemu celowi, czyli finansowaniu opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Nie jest zatem możliwe pobieranie obu tych świadczeń w tym samym okresie, o czym stanowi art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Ustawodawca uznał, że w takiej sytuacji należy dać pierwszeństwo prawu do świadczenia wspierającego. Tak więc opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (przyznawanego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.) za okres, w którym osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Złożenie przez osobę wymagającą opieki lub osobę uprawnioną do jej reprezentowania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego powoduje wstrzymanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 (art. 63 ust. 9 u.ś.w.).

W art. 63 ust. 11 u.ś.w. ustawodawca wskazał natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, uznaje się za nienależnie pobrane.

Przepis ten definiując pojęcie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście sytuacji równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, wprowadza domniemanie prawne, zgodnie z którym za świadczenie nienależnie pobrane uznaje się świadczenie, które było świadczeniem należnym w dacie jego pobrania, ale stało się świadczeniem nienależnym w wyniku zdarzeń mających miejsce po jego pobraniu. Było ono bowiem wypłacane na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej w okresie, w którym nie wystąpiły jeszcze przesłanki uzasadniające pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną.

Co istotne, art. 63 ust. 11 u.ś.w. poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane. Na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się bowiem wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, pozostaje zasadniczo bez znaczenia (zob. wyroki NSA z dnia 15 kwietnia 2026 r., sygn. akt I OSK 545/25 , z dnia 16 czerwca 2026 r. sygn. akt I OSK 988/25).

Jak wynika z przywołanych powyżej przepisów u.ś.w., opiekun osoby z niepełnosprawnością traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego ZUS przyznał osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające. Nie ma przy tym znaczenia, że świadczenie wspierające zostało przyznane z datą wsteczną. Jeżeli opiekun po dniu, od którego zostało przyznane świadczenie wspierające, pobierał świadczenie pielęgnacyjne, to świadczenie to zostało nienależnie pobrane pomimo tego, że opiekun w chwili jego pobrania nie wiedział o tym, że utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku przyznania świadczenia wspierającego osobie, którą opiekował się.

Tym samym, w przeciwieństwie do art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zawierającego ogólne unormowanie, w przypadku art. 63 ust. 11 u.ś.w. nie jest wymagany element świadomości, gdyż powyższe unormowanie stanowi przepis szczególny.

Art. 63 ust. 11 u.ś.w. formułuje definicję niezależną i odrębną od analogicznej definicji "nienależnie pobranego świadczenia" zawartej art. 30 ust. 2 u.ś.r. i w przeciwieństwie do niej nie nawiązuje do elementu subiektywnego, czyli do stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie rodzinne.

Z tych też względów, odnosząc się do zarzutów skargi, podkreślić należy, że dla uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane nie ma znaczenia, kto złożył wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego i w związku z tym czy został pouczony o ewentualnej konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych też względów argumentacja skargi, iż to nie Skarżąca składała wniosek o świadczenie wspierające, którą to okoliczność organy zignorowany pozostaje bez znaczenia w sprawie. Istotne jest, iż Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w okresie, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.

Z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia 26 czerwca 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał B. K. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad M. K. od 1 lipca 2013 r. na czas nieokreślony. Ponadto z akt wynika, że pismem z dnia 25 września 2023 r. (odebranym w dniu 29 września 2023 r.) B. K. została poinformowana o wejściu w życie nowych przepisów m.in. o świadczeniu wspierającym oraz że w dniu 14 sierpnia 2025 r. zostało przyznane M. K. świadczenie wspierające od dnia 23 maja 2024 r. do 31 maja 2031 r.

Wobec powyższego zgodzić należy się z organami, iż kwota [...]zł pobrana przez Skarżącą tytułem świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. K. w okresie od 23 maja 2024 r. do 31 lipca 2025 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi, co w konsekwencji obligowało organ do wydania zaskarżonej decyzji.

Wbrew zarzutom skargi w niniejszej sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Stan faktyczny sprawy został wyjaśniony należycie, a dokonana ocena materiału dowodowego nie nosi cech dowolności.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.

-----------------------

1