Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne i jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr. [...]

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] uznającej, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone J. W. za okres od 1 kwietnia 2011r. do dnia 29 lutego 2012r. w kwocie 5720 złotych jest świadczeniem nienależnie pobranym i nakazującej jego zwrot z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 17 ust.5 pkt.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Organ ustalił, na podstawie informacji uzyskanej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa, że w strona od 1 kwietnia 2011r. pobiera emeryturę rolniczą, jednak o tym fakcie nie został powiadomiony. Składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku J. W. złożyła oświadczenie, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza ukończenia przez dziecko 25 roku życia, zobowiązuje się do niezwłocznego powiadomienia o tych zmianach podmiotu realizującego świadczenie rodzinne. Zdaniem organu w tych okolicznościach świadczenie jest nienależnie pobrane, za takie bowiem w świetle art. 30 ustawy uznaje się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do nich albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeśli osoba je pobierająca była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Podzielając powyższą argumentację Kolegium zaznaczyło, że podnoszona przez stronę okoliczność, jakoby nie było jej celowym zamiarem ukrywanie dochodu z emerytury pozostaje bez wpływu na fakt pobierania świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. W. stwierdziła, że składając wniosek o przyznanie świadczenia nie popełniła błędu. Ciągle opiekuje się synem i łoży na jego leczenie i rehabilitację. Przepisy polskiego prawa uważa za krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę uznać należy za uzasadnioną, choć podniesiona w niej argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Nie odnosi się ona bowiem do istoty rozstrzygnięcia, ale wskazuje na okoliczności, takie jak krzywdzący charakter polskiego prawa, które w świetle zakresu kontroli działalności administracji publicznej określonej w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zmianami ) sprawowanej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem są bez znaczenia dla rozpoznania sprawy. Sąd jednak na mocy art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną zobowiązany jest do uwzględnienia naruszeń prawa, także w skardze nie wskazanych. Istotnie z treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) wynika, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1). Bez wątpienia skarżąca, co jasno wynika z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa z dniem 1 kwietnia 2011r. otrzymała emeryturę rolniczą, która w świetle art. 17 ust.5 pkt.1 wspomnianej ustawy wykluczała możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że właśnie fakt ustalenia prawa do emerytury stanowił zasadniczą przesłankę uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Koncentrując się na tej okoliczności organ nie rozważył jednak rzetelnie również przesłanki pouczenia skarżącej o braku podstawy do pobierania świadczenia. Przypomnieć należy, że na tle przesłanek pozwalających uznać świadczenie za nienależnie pobrane w orzecznictwie wielokrotnie wypowiadano pogląd, według którego decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Świadczeniem nienależnie pobranym jest zatem świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). ( wyroki NSA z 4 października 2011 r. sygn. akt I OSK 762/11, 7 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1051/09 oraz 1 kwietnia 2011r. I OSK 2078/10 opublkowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Stąd też istotnego znaczenia nabiera prawidłowe pouczenie osoby otrzymującej świadczenie o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do jego pobierania i orzeczony zwrot. Zgodzić należy się z organem, że zawierając w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne pouczenie, zgodnie z którym skarżąca została zobowiązana do jego niezwłocznego zawiadomienia o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń pielęgnacyjnych, swój obowiązek wykonał prawidłowo. Pouczenie było jasne, sformułowane w sposób zrozumiały, zawierało tylko niezbędne treści i nie wymagało znajomości przepisów prawa. Sąd podziela w tej ocenie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 10 maja 2012r. ( I OSK 2290/11 ), 16 grudnia 2011r. ( I OSK 1325/11 ) oraz 5 sierpnia 2010r. ( I OSK 1634/09 wszystkie opubl. w CBOSA ). W aktach znajduje się ponadto notatka pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w z dnia 8 lutego 2012r. sporządzona na okoliczność rozmowy z córką skarżącej, z której wynika, że wie ona o braku podstaw do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania emerytury rolniczej i zobowiązuje się do niezwłocznego zawiadomienia organu o tym fakcie, mimo, że przecież emeryturę skarżąca pobierała już od kwietnia 2011r. Jednak na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca stwierdziła, że niezwłocznie po otrzymaniu decyzji o przyznaniu emerytury w maju lub czerwcu 2011r. zawiadamiała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej o przyznaniu emerytury. Ponieważ z akt sprawy nie wynika, aby okoliczność ta była wcześniej podnoszona, organ powinien tę kwestię wyjaśnić, dokonując także przesłuchania strony w trybie art.86 kpa. Istotna jest też, w kontekście świadomości o braku podstaw do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, kwestia ustalenia daty doręczenia skarżącej decyzji o przyznaniu emerytury. Trudno bowiem byłoby uznać, że świadczenie wypłacone przed dniem uzyskania przez skarżącą wiedzy o ustaleniu prawa do emerytury było nienależnie pobrane. W orzecznictwie zwraca się uwagę na rozróżnienie pojęcia świadczenia nienależnie pobranego, z którym, jak podano, wiąże się stan świadomości osoby pobierającej świadczenie i świadczenia nienależnego, rozumianego jako pojęcie obiektywne, które występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub, gdy taka podstawa odpadła. Nawet zatem w sytuacji, gdy z dniem 1 kwietnia 2011r. skarżąca utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i od tej daty świadczenie jest nienależne, to przecież nie jest jednoznaczne z tym, że świadczenie wypłacone do daty doręczenia jej decyzji o ustaleniu prawa do emerytury jest też nienależnie pobranym. Zwrócić ponadto należy uwagę, że w wyroku z dnia 22 lipca 2010r. I OSK 620/10 ( CBOSA ) Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował możliwość orzekania w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie o jego zwrocie. Sąd wyjaśnił, że w myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli tym samym w jednej decyzji.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy.