Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Sebastian Michalski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z 22 marca 2017 r., nr [...] Burmistrz [...] skierował L. M. do Domu Pomocy Społecznej w [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z 16 lipca 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie K.p.a.) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z 22 marca 2017 r. o skierowaniu L. M. do Domu Pomocy Społecznej w [...].

W rubrum decyzji wskazano, że został ona wydana na posiedzeniu niejawnym z wniosku A. K. (opiekuna prawnego L. M.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskiem z dnia 27 maja 2019 r. A. K. - córka L. M., wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji z 22 marca 2017 r., powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., wskazując że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Od dnia 15 czerwca 2025 r. A. K. ustanowiona została opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego L. M. co zdaniem organu upoważniało ją do występowania w jego imieniu w przedmiotowym postępowaniu.

Dalej SKO wskazało, iż pismem z 11 czerwca 2025 r. zawiadomiło o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 22 marca 2017 r. o skierowaniu L. M. do Domu Pomocy Społecznej w [...]

Odnosząc się do meritum postępowania organ wskazał, iż A. K. argumentowała, że postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 3 stycznia 2020 r., sygn. akt [...], L. M. został całkowicie ubezwłasnowolniony, natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 15 czerwca 2020 r., sygn. akt [...], ustanowiono dla niego opiekuna prawnego w osobie A. K.. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 23 czerwca 2020 r. A. K. podkreśliła we wniosku, że w chwili kierowania do DPS jej ojciec nie był zdolny do świadomego udziału w postępowaniu z uwagi na stan zdrowia, a przeprowadzenie rzetelnego wywiadu środowiskowego było niemożliwe. L. M. był osobą bezdomną, dotkniętą poważnymi schorzeniami neurologicznymi, w tym następstwami udaru mózgu, afazją czuciowo-ruchową oraz niedowładem prawostronnym. W okresie od 3 marca 2017 r. do 14 marca 2017 r. przebywał w Szpitalu "[...] w związku z zaburzeniami świadomości. Już wcześniej, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 stycznia 2016 r., stwierdzono u niego trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika, że w dniu 1 marca 2017 r. miał on wyrazić zgodę na umieszczenie w domu pomocy społecznej, natomiast w dniu 9 marca 2017 r. złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie. Ponadto w dniu 8 marca 2017 r. lekarz neurolog stwierdził konieczność zapewnienia mu całodobowej opieki.

Powyższe okoliczności świadczyły zdaniem A. K. o tym, że przed skierowaniem do DPS powinno dojść do ubezwłasnowolnienia ojca, aby jego imieniu mógł działać opiekun prawny. Dodatkowo zarzuciła, że decyzja nie została ojcu doręczona, przez co został pozbawiony możliwości jej zaskarżenia, a także że przebywał w DPS bez wcześniejszego ustalenia warunków finansowych pobytu.

W ocenie Kolegium podnoszone przez skarżącą okoliczności związane ze stanem zdrowia L. M. i umieszczeniem go w DPS nie stanowią o rażącym naruszeniu prawa. Organ przyjął, że L. M. był świadomy podejmowanych czynności, wyraził zgodę na umieszczenie w DPS oraz podpisał stosowne dokumenty, a decyzja została mu doręczona. W sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 K.p.a., w szczególności brak jest podstaw do uznania, iż decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Wnioskiem z 25 sierpnia 2025 r. A. K. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Decyzją z 29 października 2025 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję własną z 16 lipca 2025 r., nr [...] i umorzyło w całości postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z 22 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie skierowania L. M. do Domu Pomocy Społecznej w [...].

Kolegium wskazało, że decyzja z 22 marca 2017 r. dotyczyła skierowania konkretnej osoby do DPS, a zatem rozstrzygała o prawach i obowiązkach o charakterze ściśle osobistym, nierozerwalnie związanych z osobą adresata decyzji. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, status strony w postępowaniu o skierowanie do DPS przysługuje wyłącznie osobie, której to świadczenie dotyczy, albowiem jest to świadczenie zindywidualizowane, związane bezpośrednio z jej stanem zdrowia, sytuacją życiową oraz potrzebą zapewnienia całodobowej opieki. Członkowie rodziny, nawet potencjalnie obciążeni obowiązkiem ponoszenia odpłatności, posiadają jedynie interes faktyczny, nie zaś interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Kolegium zaakcentowało, że legitymacja A. K. do działania w niniejszej sprawie wynikała wyłącznie z faktu ustanowienia jej opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego L. M. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 15 czerwca 2020 r.

Z chwilą śmierci podopiecznego, która nastąpiła w dniu [...] stosunek opieki prawnej wygasł z mocy prawa. W konsekwencji A. K. utraciła przymiot strony działającej w imieniu L. M.. Podkreślono, że prawa i obowiązki wynikające z decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej mają charakter osobisty i niezbywalny, a zatem nie podlegają sukcesji ani nie przechodzą na spadkobierców. Oznacza to, że po śmierci adresata decyzji brak jest podmiotu, którego sfery prawnej dotyczyłoby rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji.

W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., a postępowanie należy umorzyć.

Podaniem z 22 grudnia 2025 r. A. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 29 października 2025 r., zaskarżając ją w całości. W skardze skarżąca wniosła o uchylenie zarówno tej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z 16 lipca 2025 r., a także stwierdzenia nieważności decyzji z 22 marca 2017 r.

Skarżąca argumentowała, że organ ograniczył się do formalnego stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, pomijając całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności dokumentację medyczną, opinie biegłych oraz akta postępowania o ubezwłasnowolnienie, które jednoznacznie wskazywały na brak zdolności L. M. do świadomego uczestnictwa w postępowaniu już w dacie wydania decyzji z 2017 r. W ocenie skarżącej decyzja o skierowaniu ojca do DPS stanowiła podstawę do wydania dalszych rozstrzygnięć, w tym decyzji o odpłatności, które bezpośrednio obciążały ją jako członka rodziny, a zatem nie można przyjąć, że sprawa ma wyłącznie charakter osobisty i nie dotyczy jej interesu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Występujący na rozprawie w dniu 14 maja 2026 r. profesjonalny pełnomocnik skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze oraz podniósł, że skarżąca od początku występowała w sprawie w imieniu własnym i podtrzymuje stanowisko, iż ma ona własny interes prawny w zakwestionowaniu decyzji o umieszczeniu ojca w DPS. Wniósł nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm. - dalej w skrócie "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W kontrolowanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo orzekło o uchyleniu w całości decyzji własnej z 16 lipca 2025 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z 22 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie skierowania L. M. do Domu Pomocy Społecznej w [...] i umorzyło w całości postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

Dokonując oceny zgodności z prawem powyższej decyzji w pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zasadnicze wątpliwości budzi już to, że z przekazanych Sądowi akt postępowania nie wynika w sposób jednoznaczny z czyjego wniosku toczyło się postępowanie nieważnościowe.

Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji organ wskazuje na wniosek A. K. z 27 maja 2019 r., jednakże w aktach sprawy brak tegoż wniosku, jak również brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie nieważności na jakie w uzasadnieniu decyzji powołuje się organ. W katach znajdują się wprawdzie kopie dokumentów związanych z ustanowieniem skarżącej opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego ojca, jednakże są one dołączone do wniosku strony skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy i nie wiadomo czy i w jakim zakresie były znane organowi przed wydaniem decyzji z 16 lipca 2025 r., kiedy zostały przedstawione organowi i co szczególnie znamienne co ewentualnie dzialo się w sprawie pomiędzy 27 maja 2019 r., kiedy to do organu wpłynął wniosek A. K., a mającym jakoby miejsce w dniu 11 czerwca 2025 r. wszczęciem postępowania nieważnosciowego.

Jednocześnie Sąd z urzędu zauważa, iż w aktach organu I instancji (Burmistrza [...]) dołączonych do sprawy II SA/Po 787/25 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 4 sierpnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia A. K. opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jej ojca – L. M. za okres od dnia 14 marca 2017 r. do dnia 25 czerwca 2020 r. znajdują się - w skoroszycie oznaczonym jako tom (część) II, dwa postanowienia SKO w [...] z 19 lutego 2020 r. od odmowie wszczęcia na wniosek A. K. z 27 maja 2019 r. postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza [...] z 22 marca 2017 r., nr [...] o skierowaniu L. M. do Domu Pomocy Społecznej w [...] (sygn. [...]) oraz o decyzji Burmistrza [...] z 26 kwietnia 2017 r., nr [...] o ustaleniu odpłatności wyżej wymienionego w tym DPS.

Postanowienia te doręczone zostały przez SKO Burmistrzowi [...] jako organowi, który wydał wskazane w nich decyzje, jednakże z akt nie wynika czy uzyskały one walor ostateczności.

W uzasadnieniach tak zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji SKO w [...] z 16 lipca 2025 r. wskazano natomiast , że postępowanie nieważnościowe toczyło się z wniosku A. K. (opiekuna prawnego L. M.).

Rozpatrując jakoby powyższy wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji o skierowaniu L. M. do DPS, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z 16 lipca 2025 r., merytorycznie rozpoznało sprawę co do istoty stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z 22 marca 2017 r., powołując się przy tym na okoliczność, iż A. K. "od 15 czerwca 2020 r. ustanowiona została opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego ojca - pana L. M. (ubezwłasnowolnienie stało się prawomocne 11 stycznia 2020 r.), może więc w jego imieniu występować w niniejszym postępowaniu", co zdaje się sugerować, iż przyjęło, że przedmiotem rozpoznania był wniosek pochodzący od L. M., jedynie reprezentowanego w sprawie przez opiekuna prawnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kolegium uznało zaś, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 22 marca 2017 r. stało się bezprzedmiotowe, ponieważ L. M. zmarł w dniu [...] Kolegium podkreśliło, że legitymacja A. K. do działania w sprawie wynikała wyłącznie z pełnienia funkcji opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionego L. M.. Z chwilą śmierci podopiecznego opieka prawna wygasła z mocy prawa, a tym samym utraciła ona status strony działającej w jego imieniu. Podkreślono również, że prawa i obowiązki wynikające z decyzji o skierowaniu do DPS mają charakter osobisty i nie podlegają dziedziczeniu, wobec czego po śmierci adresata decyzji brak jest podmiotu, którego interesu prawnego dotyczyłoby postępowanie o stwierdzenie jej nieważności.

Powyższe rozstrzygnięcie Kolegium jest zarówno przedwczesne, albowiem jak wynika z wcześniejszych rozważań Sądu oparte zostało na niekompletnym i niepełnym materiale dowodowym, przez co narusza art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., jak i obarczone jest wewnętrzną sprzecznością.

O ile bowiem w ocenie Kolegium skarżąca nie ma własnego samodzielnego interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji o umieszczeniu ojca w DPS, a uprawnienie do zainicjowania postępowania nieważnościowego wynikało wyłącznie z faktu pełnienia funkcji opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionego L. M., który zmarł [...] to tym bardziej nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności o umieszczeniu go w DPS.

Przypomnieć bowiem należy, iż postępowanie odwoławcze (a takim jest także postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) w polskim systemie prawnym może się toczyć wyłącznie na wniosek uprawnionego podmiotu i nie jest dopuszczalne przeprowadzenie go z urzędu. Tym podmiotem uprawnionym jest zaś zgodnie z art. 127 § 1 K.p.a. strona, czyli w myśl art. 28 K.p.a. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze z równocześnie uznało A. K. za stronę, skoro mimo śmierci jej ojca w dniu [...] rozpoznało środek zaskarżenia wywiedziony przez nią 25 sierpnia 2025 r., a wiec już po śmierci ojca i ustaniu stosunku prawnego opieki i uchyliło zaskarżoną decyzję, by następnie umorzyć postępowanie nieważnościowe, stwierdzając, że interes prawny w sprawie miał wyłącznie L. M., a wobec jego zgonu stało się ono bezprzedmiotowe, a A. K. występując samodzielnie przymiotu strony nie posiada, albowiem nie ma własnego interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji, której stwierdzenie nieważności miałoby dotyczyć.

Tak sformułowane rozstrzygnięcie zawiera zatem w sobie oczywistą wewnętrzną sprzeczność i uznać je należy za wydane z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasady praworządności (art. 7 K.p.a.), zasady pogłębiana zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.).

Już tylko powyższe uchybienia samodzielnie uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Podkreślić przy tym należy, iż Sąd nie przesądza jakiej treści rozstrzygnięcie powinno podjąć Kolegium przy rozpoznawaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże wino ono być wewnętrznie spójne i poprzedzone zgromadzeniem kompletnego materiału dowodowego obejmującego wszystkie dokumenty na jakie organ powołuje się w rozstrzygnięciu, w tym w szczególności wniosku inicjującego postępowanie nieważnościowe, dokumentów składanych przez strony w toku postępowania, jak i samego aktu wszczęcia postępowania. Organ winien nadto wyjaśnić w sposób jednoznaczny czy postępowanie nieważnościowe prowadził w następstwie wniosku A. K. z 27 maja 2017 r. ( a jeśli tak to jaki jest walor postanowienia z 19 lutego 2020 r. o odmowie wszczęcia postępowania z tegoż wniosku w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji), czy też innego podania złożonego przez nią jako opiekuna prawnego, względnie z urzędu.

Organ winien nadto w sposób jednoznaczny odnieść się do kwestii ewentualnego następstwa prawnego oraz przeanalizować, czy pomimo śmierci adresata decyzji nadal istnieje podmiot posiadający interes prawny w prowadzeniu postępowania nadzwyczajnego decyzji tej dotyczącego. Stosownie do art. 30 § 4 K.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że koniecznym jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji z 29 października 2025 r., nr [...], i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 215). Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę 497 zł składa się: wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł ).